Кіріспе

IPA тілінде ⟨ɱ⟩ арқылы бейнеленген консонантты дыбыс. Ырық дыбысының бір түрі – лабиодентальды мұрын дыбысы. Халықаралық фонетикалық әліпбиде осы дыбысты білдіретін символ – МПА символы – кіші әріп m, оң жақ төменгі бөлігінен солға қарай иілген сызық. Кейде ол тіс диакритикалық белгісімен ⟨ɱ̄⟩ деп жазылады (мысалы, extIPA-да, екі жазу түрі нұсқа ретінде ұсынылады). Лабиодентальды дыбысқалу, екі еріннің бірін-біріне тимей, төменгі еріннің жоғарғы тістерге тиюі арқылы жасалатын билабиальды мұрын дыбысына ұқсас. Ерін мен тістердің орны лабиодентальды үнді дыбыстарды ⟨f⟩ және ⟨v⟩ жасау кезіндегідей, бірақ үнді дыбыстарда ауа ерін мен тістердің арасынан шығады. Көптеген тілдерде кездеседі, бірақ көбінесе лабиодентальды консонанттардың алдында ғана кездесетін аллофон болып табылады. Фонемалық ⟨ɱ⟩ тек Кукуя тілінде кездеседі, онда ол ⟨n⟩-мен ажыратылады және «екі еріннің күшті иілгенімен» сүйемелденеді. Ол ⟨f⟩ және ⟨v⟩ алдында, мүмкін, алдыңғы дауыстылардың лабиализациясы шектелгендіктен кездеседі; ол артқы (дөңгеленген) дауыстылардың алдында ⟨u⟩ және ⟨o⟩ кездеспейді. Кейбір ғалымдар лабиодентальды жағдайында толық жабылу мүмкін емес деп санайды, себебі тістердің арасындағы кеңістік көптеген адамдар үшін окклюзия кезінде ауаның өтуіне мүмкіндік береді. Бұл әсіресе Кукуя тіліндегі ⟨ɱ⟩ сөзінің «тістері ойылған жердегі кеңістік» деген мағынаға ие екенін ескерсек, орынды. Сондықтан лабиодентальды мұрын дыбысын мұрынды окклюзив ретінде емес, мұрынды аппроксимант ретінде сипаттау дұрыс. Дегенмен, ⟨ɱ⟩ фонетикалық тұрғыдан бүкіл әлемде кең таралған, өйткені ол ⟨n⟩-нің универсалды аллофоны және лабиодентальды үнді дыбыстардың ⟨f⟩ және ⟨v⟩ алдындағы өте кең таралған аллофоны болып табылады, мысалы, ағылшын тіліндегі comfort және circumvent сөздерінде, сондай-ақ көптеген адамдар үшін infinitive және invent сөздерінде. Аңғами тілінде ⟨n⟩-нің алдындағы аллофоны ретінде кездеседі. Друбеа тілінде мұрындық дауыстылардың алдында ⟨n⟩-нің аллофоны ретінде хабарланады. 1989 жылғы Киль конвенциясына дейін ⟨ɱ⟩ әрпін қолдануды тоқтату туралы ұсыныс жасалды, лабиодентальды мұрын дыбысын тек ⟨ɱ̄⟩ арқылы жазу үшін, бірақ ұсыныс комитетте қабылданбады.

Пайда болуы

Фонема өте сирек кездеседі. Дегенмен, мұрындық дауыссыздардың аллофоны ретінде немесе алдында өте жиі кездеседі. Тіл Word IPA Мағынасы Ескермелер Арабша Hejazi قُرُنْفُل 'қалампыр' Hejazi араб фонологиясын қараңыз. Каталан [[Каталан әліпбиі 'лимфа' Каталан фонологиясын қараңыз. Чех [[Чех орфографиясы 'трамвай' Чех фонологиясын қараңыз. Дания [[Дания әліпбиі 'симфония' Дания фонологиясын қараңыз. Нидерланд [[Нидерланд орфографиясы 'құлау' Нидерланд фонологиясын қараңыз. Ағылшын симфония 'симфония' Алдындағы және аллофоны. Ағылшын фонологиясын қараңыз. Фин [[фин алфавиті 'камфора' Фин фонологиясын қараңыз. Неміс [[неміс алфавиті 'бес' Неміс фонологиясын қараңыз. Грек 'эмбрион' Оқытылған немесе сақтықпен айтылған. Қазіргі грек фонологиясын қараңыз. Еврей [[Еврей әліпбиі 'симфония' Қазіргі еврей фонологиясын қараңыз. Венгр [[Венгр орфографиясы 'көмір' Венгр фонологиясын қараңыз. Итальян [[Итальян әліпбиі 'орнына' Итальян фонологиясын қараңыз. Кукуя 'көздер' Фонемалық, /m/ және /ɱ/ ажыратады. Македониялық [[Македониялық әліпбиі трамвай 'трамвай' Македониялық фонологиясын қараңыз. Норвегиялық [[Норвегиялық әліпбиі 'пеш' Норвегиялық фонологиясын қараңыз. Польша [[Польша орфографиясы симфония 'симфония' Польша фонологиясын қараңыз. Румын [[Румын әліпбиі 'үйрену' Румын фонологиясын қараңыз. Ресейлік [[Ресей әліпбиі 'амфора' Ресей фонологиясын қараңыз. Серб-хорват [[Сербиялық кириллицалық әліпбиі / [[Гадждің латын әліпбиі 'трамвай' және аллофоны алдында және [[Словения әліпбиі 'симфония' және аллофоны алдында және [[Испан орфографиясы 'әсер ету' Испан фонологиясын қараңыз. Швеция [[Швед әліпбиі 'алдында', 'орындау' Швеция фонологиясын қараңыз. Батыс фриз [[Батыс фриз әліпбиі 'нақты емес' Лабиоденталь дыбыстар алдындағы аллофон. Yuanmen戴 (帽子) 'кию' /m/ дыбысымен бірігуге дейін қысқа мерзімге фонемалық болған.