Кіріспе
Клик-консонантты дыбыс
Альвеолярлық немесе поствеолярлық кликтер – Африкада және Австралияның Дамин ритуалдық жаргонында ғана кездесетін кликтік консонанттар тобы. Тіл көбінесе немесе аз дәрежеде (тілге қарай) иіліңкі болып келеді және тік жарықтар сияқты артқа тартылмай, төмен қарай тартылады, бұл олардан гөрі толық дыбыс шығарады. Халықаралық фонетикалық әліпбиде осы дыбыстардың артикуляциялық орнын көрсететін символ – бұл символ бастапқыда таңдау белгісі емес, керісінше, төменгі сызығы бар тік сызық, ал сызықша ретрофлекс консонанттарының бұрынғы диакритикалық белгісі. 1989 жылға дейін (созылған с) альвеолярлық кликтер үшін IPA әрпі болды, және кейбір фонетиктер осыны әлі де қалайды. символының құйрығы IPA-да ретрофлекс консонанттарының құйрығы болуы мүмкін, сондықтан төменгі сызықшаға ұқсас. Кез келген әріпті екінші әріппен біріктіріп, артикуляцияның түрін көрсетуге болады, бірақ бұл теньюистік кликтер үшін көбінесе жіберіліп қалады. IPA ресми транскрипциясында клик әрпі арқылы байланыс сызығымен біріктіріледі, бірақ осы көбінесе жіберіліп қалады. Көптеген авторлар керісінше, байланыс сызығынсыз жоғарғы индекс қолданады, қайтадан жиі кез келген әріпті (немесе төменгі индекс, немесе жоғарғы индекс) елемейді. Әдетте, клик әрпінен бұрын орналастырылады, бірақ велярлық немесе увулярлық окклюзияның ашылуы естілгенде одан кейін келуі мүмкін. Үшінші конвенция – дауыссыздық, дауыстық және мұрындық үшін диакритикалық белгілері бар клик әрпі; ол велярлық және увулярлық альвеолярлық кликтерді ажыратпайды. Көбінесе кездесетін альвеолярлық кликтер:
Транс. I Транс. II Транс. III Сипаттама (велярлық) теньюистік альвеолярлық клик аспирациялық альвеолярлық клик дауысты альвеолярлық клик мұрындық клик аспирациялық мұрындық альвеолярлық клик глотализациялық мұрындық альвеолярлық клик (увулярлық) теньюистік альвеолярлық клик аспирациялық альвеолярлық клик дауысты альвеолярлық клик мұрындық клик аспирациялық мұрындық альвеолярлық клик глотализациялық мұрындық альвеолярлық клик
Соңғысын оң жақтағы дыбыс үлгісінде естуге болады; ана тілінде сөйлемейтіндер мұрындық кликтерді глотализациялаудан сақтану үшін оларды глотализациялауға бейім. Мұрындық клик те оң жақта естіледі. Жеке тілдердің орфографиясында альвеолярлық кликтер үшін әріптер мен диграфтар IPA тік сызық символына немесе банту конвенциясының латын әрпіне негізделуі мүмкін. Хоэхо және көптеген бұшман тілдері біріншісін қолданады; Наро, Сандаве және Зулу екіншісін қолданады.
Пайда болуы
Ағылшын тілінде альвеолярлық шұғыл дыбыс (немесе кез келген басқа шұғыл дауыс) фонема ретінде кездеспейді, бірақ мимезисте қарапайым альвеолярлық шұғыл дыбыс пайда болады, балалардың аттың шабуын еліктеу үшін қолданатын дыбыс ретінде. Тіл Сөз IPA Мағынасы Ескермелер !Кунг нǃан 'ішінде' Хадза лақо 'сығу' кекхена 'баяу' хенқэ 'өлген барс' текке 'тасымалдау' Сандаве гқокоми 'үлкен куду' шапалақтап шығарылуы мүмкін: Сото хо қоқа 'әңгімелесу/сөйлесу' Үндеулі, аспирацияланған және альвеолярлық мұрындық шұғыл дыбыстармен қарама-қарсы. Сото фонологиясына қараңыз. Ксоса iqanda 'жұмыртқа' Үндеулі, аспирацияланған және альвеолярлық мұрындық шұғыл дыбыстармен қарама-қарсы. ǃXóõ ǃqhàà 'су' Аспирацияланған тіл-өкпе тоқтамасы Зулу iqaqa 'түлкі' Үндеулі, аспирацияланған және альвеолярлық мұрындық шұғыл дыбыстармен қарама-қарсы.
"Фрикациялы" альвеолалық түйсіктер
Экока !Кунг тіліндегі бірнеше дыбыстар кері тілмен жасалған немесе тілшелік үйкеліс дыбыстары ретінде әртүрлі сипатталған.