Кіріспе

IPA-да ⟨ɴ⟩ арқылы бейнеленетін консонанттық дыбыс – кейбір сөйлеу тілдерінде қолданылатын консонанттық дыбыстың бір түрі. Халықаралық фонетикалық әліпбиде осы дыбысты білдіретін символ – [ɴ], латын әрпі n-нің кіші бас әріптегі нұсқасы; эквивалентті X SAMPA символы – N\. Увулярлық мұрындық дыбыс тілдер арасында сирек кездеседі, тек бірнеше тілде ғана фонема ретінде қолданылады. Оның артикуляциясы күрделі және өте ерекше, себебі увулярлық түйісу нүктесінде мұрындық дыбысты жасау қиын. Осы қиындық осы дыбыстың әлемдік тілдерде сирек кездесуін түсіндіруге болады. Мысалы, кечуа тілінде увулярлық жарылыс дыбысының алдындағы аллофон ретінде, немесе селькуп тілінде /q/ аллофоны ретінде, басқа бір мұрындық консонанттың алдында кездеседі. Дегенмен, ол бірқатар тілдерде дербес фонема ретінде де кездеседі. Мысалдарға клаллам тілі, тагалог тілі, туарег бербер тілінің тауэллеммет және айр диалектілері, хамстібет тілінің рангхаха диалектісі, бай тілінің кем дегенде екі диалектісі, папуа тілі Mapos Buang кіреді. Mapos Buang және бай тілінің диалектілерінде ол фонемалық тұрғыдан велярлық мұрындыққа қарама-қарсы келеді. Кейбір тілдерде, мысалы, яньюва тілінде, ол прототиптік увулярлық мұрынның артикуляция орнымен салыстырғанда сәл алға қарай айтылады, бірақ прототиптік велярлық мұрын сияқты емес. Халықаралық фонетикалық әліпбиде осы дыбысқа арналған жеке символ жоқ, бірақ оны [ɴ̠] (алға жылжыған) немесе [ɴ̄] (екі символ да артқа жылжығанды білдіреді) деп транскрипциялауға болады. Эквивалентті X SAMPA символдары N\ + және N болып табылады.

Пайда болуы

Тіл Сөз IPA Мағынасы Ескермелер африкаанс Көптеген сөйлеушілер [[африкаанс әліпбиі 'жағымды' Аллофон бұрын; ресми тілде […]-ға айналады. Африкаанс фонологиясын қараңыз. араб Стандартты [[араб әліпбиі/ 'төңкеріс' Аллофон бұрын; көбінесе […]-ға айналады. әрмен [[әрмен әліпбиі/ 'ақылсыз' Бейресми тілде увулярлы дауыссыздың алдындағы аллофон. Байенки диалектісі грузин [[грузин әліпбиі/ 'жамбас буыны' Увулярлы дыбыстардың алдындағы аллофон. IñupiaqNorth Slopeiḷisaġniaqtuq'оқуға арналған'Басқа диалекттерде [ʁn] сәйкес келеді. Inuvialuktun намуганмун 'қайда?' Аллофониялық; Инуиттер фонологиясын қараңыз. Kalaallisut paarngorpoq 'сүргілеп жүру' Көрінуі мен фонемиялық статусы диалектке байланысты. Klallam sqəyáyŋəxʷ 'үлкен ағаш' Глоттальды түрмен қарама-қарсы, бірақ /ŋ/ емес. Lamo 'бес' /ŋ/, /ŋ̊/ және /ɴ̥/ -мен қарама-қарсы. Mapos Buangalunġ[aˈl̪uɴ] 'жесір' Фонемиялық, /ŋ/ -мен қарама-қарсы. моңғол монгол/[ˈmɔɴ.ɢəɮ] 'Моңғолия' /ŋ/ аллофоны. Окинавалық ʻnnmee[ʔɴ̩ːmeː] 'әже' /n/ постглотальды аллофоны. Кечуа Перуандық sunqu 'жүрек' Испандық [[испандық орфографиясы 'құрғақ' Аллофон Испандық фонологиясын қараңыз. Түрікмендік jaň 'қоңырау' Артқы дауыстылардың жанындағы /ŋ/ аллофоны. Yanyuwa wangulu 'жасөспірім ұл' Увулярдан бұрын; пост-патальдымен қарама-қарсы.