Солтүстік Американың мүйізді қойы

Кіріспе

Солтүстік Америкаға тән қойлар түрі
жануар

Бигхорн қойы (Ovis canadensis) – Солтүстік Америкаға тән қойлардың бір түрі. Ол үлкен мүйіздері үшін осылай аталады. Мүйіз жұбының салмағы;

Таксономия және генетика

Ovis canadensis – Солтүстік Америкадағы тау қойларының екі түрінің бірі, екіншісі – O. dalli, Далл қойы. Жабайы қойлар Плейстоцен дәуірінде (шамамен 750 000 жыл бұрын) Беринг жотасы арқылы Сібірден Аляскаға өтіп, кейін Солтүстік Американың батыс бөлігіне дейін, Баха-Калифорния және Мексиканың солтүстік-батыс жағалауына тарады. Дегенмен, олардың арасындағы будандасу орын алғандықтан, бұл түрлердің статусы күмәнді болып қалады.

Қазіргі кездегі түр-құралдары

1993 жылдан бастап Рами және оның әріптестері ДНК-тестілеуді пайдалана отырып, жеті түрге бөлудің көбінесе иллюзия екенін көрсетті. Қазіргі уақытта көптеген ғалымдар бигхорнның үш түршесін мойындайды. Осылайша, O. canadensis-тің үш түршесі: Тау бигхорн қойы (O. c. canadensis) – АҚШ және Канаданың Таулы аймақтарында және Солтүстік-Батыс АҚШ-та қоныстанған. Сьерра-Невада бигхорн қойы (O. c. sierrae) – бұрын Калифорния бигхорн қойы деп аталған, генетикалық тұрғыдан ерекше түрше, ол тек Калифорниядағы Сьерра-Невадада ғана кездеседі. Дегенмен, тарихи бақылаулар бигхорн қойларының Сьерра-Невадамен байланысты Трансверс таулары арқылы Калифорнияның жағалау тауларына дейін батысқа қарай таралуы мүмкін екенін көрсетеді. Калифорнияның Джолон қаласы маңындағы Сан-Антонио миссиясы және Сан-Франциско шығанағы төңірегіндегі таулар аймағындағы "жабайы қойлар" туралы есептер шамамен 1769 жылға дейін жетеді. Шөл бигхорн қойы (O. c. nelsoni) – АҚШ-тың Оңтүстік-Батысы және Солтүстік-Батыс Мексиканың шөлді аймақтарында кездеседі. 2016 жылғы генетикалық зерттеу бұл шөл бигхорн қойының Коуэннің бұрынғы жұмыстарымен сәйкес келетін үш желісіне (линиясына) шағын айырмашылықтарын көрсетті: Нельсон (O. c. nelsoni), Мексикалық (O. c. mexicana) және Ярмұшақтық (O. c. cremnobates). Бұл үш желі климаты әртүрлі болатын шөлді биомдарда қоныстанған, бұл олардың әртүрлі таңдау режиміне ұшырағанын көрсетеді. Олардың түсі ақ ішек және төрт аяғының артқы бөлігіндегі жолақтары бар, ашық қоңырдан сұрғылт немесе қою шоколадтық қоңырға дейін өзгереді. Еркектердің салмағы шамамен , иығынан биіктігі , мұрынынан құйрығына дейінгі ұзындығы болады. Әйелдер әдетте , биіктігі және ұзындығы болады. Еркек бигхорн қойларында үлкен мүйіз негіздері, кеңейген мүйіз және маңдай синустары және ішкі сүйек бөлімдері болады. Бұл бейімделулер соқтығысудың күшін жұта отырып, миды қорғауға көмектеседі. Бигхорн қойларының әр көзінің алдыңғы бұрышында преорбитальды бездер, шатқы бездері және әр аяғында педальді бездер орналасқан. Бұл бездерден шығатын секреттер үстемдік мінез-құлқына қолдау көрсетуі мүмкін.

Starting in 1993, Ramey and colleagues, using DNA testing, have shown this division into seven subspecies is largely illusory. Most scientists currently recognize three subspecies of bighorn. Thus, the three subspecies of O. canadensis are:
Rocky Mountain bighorn sheep (O. c. canadensis) – occupying the U. S. and Canadian Rocky Mountains, and the Northwestern United States. Sierra Nevada bighorn sheep (O. c. sierrae) – formerly California bighorn sheep, a genetically distinct subspecies that only occurs in the Sierra Nevada in California. However, historic observer records suggest that bighorn sheep may have ranged as far west as the California Coastal Ranges, which are contiguous to the Sierra Nevada via the Transverse Ranges. An account of "wild sheep" in the vicinity of the Mission San Antonio near Jolon, California and the mountains around San Francisco Bay dates to circa 1769. Desert bighorn sheep (O. c. nelsoni) – occurring throughout the desert regions of the Southwestern United States and Northwestern Mexico. The 2016 genetics study suggested a more modest divergence of this desert bighorn sheep into three lineages consistent with the earlier work of Cowan: Nelson's (O. c. nelsoni), Mexican (O. c. mexicana), and Peninsular (O. c. cremnobates). These three lineages occupy desert biomes that vary significantly in climate, suggesting exposure to different selection regimens. They range in color from light brown to grayish or dark, chocolate brown, with a white rump and lining on the backs of all four legs. Males typically weigh , are tall at the shoulder, and long from the nose to the tail. Females are typically , tall, and long. Male bighorn sheep have large horn cores, enlarged cornual and frontal sinuses, and internal bony septa. These adaptations serve to protect the brain by absorbing the impact of clashes. Bighorn sheep have preorbital glands on the anterior corner of each eye, inguinal glands in the groin, and pedal glands on each foot. Secretions from these glands may support dominance behaviors.

Экология

Роки таулары мен Сьерра-Невада бигхорн қойлары Канада мен АҚШ-тың суық таулы аймақтарында қоныстанды. Керісінше, шөл бигхорн қойларының түршесі АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексиканың ыстық шөлдік экожүйелеріне тән. Бигхорн қойлары альпілік шалғындарда, шөпті тау беткейлерінде және тік жарлы және тік беткейлерге жақын тау етегінде мекендейді. Бигхорн қойлары үй қойларынан таралатын псороптық тері бездігі және пневмония сияқты ауруларға өте осал; тас құлаулар немесе тік жардан құлаулар салдарынан қосымша өлім-жітім орын алады (қиын, таулы жерде өмір сүрудің қаупі). Бигхорндар тік жерлерге өрмелеуге жақсы бейімделген, онда олар жыртқыштардан қорғаныш іздейді. Жыртқыштардың басты нысаны – қозылар, оларды койоттар, бобкаттар, сұр түлкілер, қасқырлар, ягуарлар, оцелоттар, рысьтер және алтын бүркіттер аулайды. Барлық жастағы бигхорн қойлары қара аюлар, гризлилер, қасқырлар және әсіресе тау арыстандарынан қорқады, олардың ең икемділігі оларды тегіс, тасты жерлерде аулауға мүмкіндік береді. Өрттің алдын алу шаралары бұталы жерлерде көрінуді шектеуі мүмкін, соның салдарынан тау арыстандарының жасыру мүмкіндігі артып, жыртқыштық деңгейі жоғарылайды. Бигхорн қойлары жердің денсаулығының жақсы көрсеткіші болып саналады, өйткені бұл түр адамның қызметінен туындаған көптеген экологиялық проблемаларға сезімтал. Эстетикалық құндылығынан басқа, бигхорн қойлары аңшылар үшін бағалы аңшылық нысаны болып есептеледі. Бигхорн қойлары шөптерді және бұталарды жайып жейді, әсіресе күз және қыс айларында, сондай-ақ табиғи тұз жартастарда минералдар іздейді. Аналықтар азық іздеп, жүріп отырады, бұл, мүмкін, жыртқыштардан аулақ болу және қозыларын қорғау үшін жасалады.

Әлеуметтік құрылым және өсімдіктер

Бигхорн қойлары ірі топтарда тіршілік етеді және үй қойының ата-тегі муфлоннан өзгеше, қатаң үстемдік иерархиясы бар, әдетте бір жетекші қошқардың соңынан ермейді. Жұптасу маусымы алдында қошқарлар жұптасуға қол жеткізу үшін үстемдік иерархиясын орнатуға тырысады. Жұптасуға дайындық кезеңінде қошқарлар арасында мүйіздердің қақтығысуы жиі болады, бірақ бұл мінез-құлық жыл бойына шектеулі дәрежеде кездесуі мүмкін. Бигхорн қойлары агрессивті мінез-құлық көрсетеді: екі бәсекелес бір-бірінен алшақтап, содан кейін бетпе-бет келіп, секіріп, мүйіздерімен шабуылдайды. Қошқарлардың мүйіздерінде қайталап қақтығысудан зақымдану жиі кездеседі. Әйелдер бір-екі жасқа келгенде иерархияға енген кезде жоғары әлеуметтік мәртебе үшін күресуі мүмкін. Ең көп тараған және тиімді стратегия – естуралық қойды іздеп табу және қорғау. Маусымның басында туған қозылар кейінірек туған қозыларға қарағанда тірі қалу мүмкіндігі жоғары. Кейінірек туған қозылар аналарының сүті жеткіліксіз болуы мүмкін, себебі аналары азық-түлік сапасы төмендеген кезде сүт береді. Бұл, әсіресе, үй қойларында симптомсыз тасымалданатын бактериялық патогендердің (әсіресе, Mycoplasma ovipneumoniae және Mannheimia haemolytica-ның кейбір штаммдары) енуінен туындауы мүмкін. Патогендер енгізілгеннен кейін бигхорн популяциясы арасында жылдам таралып, барлық жастағы жануарлардың өлуіне әкелуі мүмкін, кейде популяцияның 90%-ға дейін қырылуына себеп болады. Патогендердің енуінен кейінгі жылдары бигхорн популяциялары жиі қозылардың пневмониясының бірнеше жылдық іріктеуіне ұшырайды. Бұл іріктеулер жаңадан келгендердің санын қатаң шектеуі мүмкін және популяцияның өсуін баяулатуда маңызды рөл атқарады. Регулиленбеген аң аулау, мекендеу ортасын жою, жайылымдардың артық пайдалануы және үй жануарларынан жұққан аурулар популяцияның төмендеуіне ықпал етті, ең күрт төмендеу шамамен 1870 жылдан 1950 жылға дейін болды. 1936 жылы Аризона штатының скауттары бигхорн қойларын сақтау үшін штаты бойынша науқан ұйымдастырды. Скауттар қойларға полковник Фредерик Рассел Бернхамның күш-жігері арқасында қызығушылық танытты. Бернхам Аризона тауларында 150-ге жуық қой ғана қалғанын байқады. Ұлттық жабайы табиғат федерациясы, Изак Уолтон лигасы және Ұлттық Аудубон қоғамы да бұл күш-жігерге қосылды. 1940 жылдан бері көптеген мемлекеттік және федералды агенттіктер бигхорн қойларын қалпына келтіруді белсенді түрде жүзеге асырып келеді. Алайда, бұл күш-жігерлер шектеулі табысқа жетті және бигхорнның тарихи ареалының көп бөлігі әлі де бос тұр. Бигхорн қойлары еті мен мүйізі үшін ауланады, олар рәсімдерде, тамақ ретінде және аң аулау кубоктері ретінде қолданылады. Сонымен қатар, олар экожүрек туризмінің көзі болып табылады, өйткені туристер бигхорн қойларын туған жерінде көруге келеді. Тау бигхорн қойлары Альберта провинциясының сүтқоректі жануары және Колорадо штатының мемлекеттік жануары болып табылады және Колорадоның парктері мен жабайы табиғат бөлімінің символына енгізілген. Шөл бигхорн қойы Невада штатының сүтқоректі жануары болып табылады. Бигхорн қойы Билл Питтің 1967 жылғы "Буфорд кішкентай бигхорн" балалар кітабында бейнеленген. Буфорд атындағы бигхорн қойы көктемде, жазда, күзде және қыста үлкен мүйіздерге ие, ол Рудольф қызыл мұрынды бұғысына ұқсас. Бұрын бигхорн қойлары ғылыми идентификация бойынша "аргали" немесе "аргалия" деп белгіленген, себебі олар Азия аргалисымен (Ovis ammon) бір түр деп есептелген. Льюис пен Кларк өздерінің саяхаттарының күнделіктерінде O. canadensis-ті көптеген рет көргенін жазды, кейде "аргалия" деген атауды қолданды. Сонымен қатар, олар шошондардың үлкен мүйізді қой мүйізін композиттік садақ жасау үшін қолданғанын жазған. Уильям Кларк экспедициядан кейін 1814 жылы жасаған картасында Йеллоустон өзенінің Аргалия саласы және Миссури өзенінің Аргалия өзені деп аталатын салаларын көрсеткен, екеуі де қазіргі Монтанада орналасқан. Алайда, бұл салалардың ешқайсысы да осы атауларды сақтап қалған жоқ. Білгорон өзені, Йеллоустонның тағы бір саласы және оның саласы, Кіші Бигхорн өзені, Кларк картасында көрсетілген және олардың аттарын сақтап қалған, соңғысы Кіші Бигхорн шайқасының атауын алған. Бигхорн қошқары суретші Энди Уорхолдың сериялық суреттерінде бейнеленген. 1983 жылы суретшіге қоршаған ортаны қорғау туралы хабардарлықты арттыру үшін жойылып бара жатқан он түрдің портфолиосын жасау тапсырылды. "Жойылып бара жатқан түрлер" деп аталатын портфель 1973 жылы АҚШ Конгресі қабылдаған "Жойылып бара жатқан түрлер туралы" заңға қолдау көрсету үшін құрылды. Портфолиодағы басқа жануарларға Сібір жолбарысы, Ақбас бүркіт және алып панда кіреді.

Bighorn sheep live in large herds and do not typically follow a single leader ram, unlike the mouflon, the ancestor of the domestic sheep, which has a strict dominance hierarchy. Before the mating season or "rut", the rams attempt to establish a dominance hierarchy to determine access to ewes for mating. During the prerut period, most of the characteristic horn clashing occurs between rams, although this behavior may occur to a limited extent throughout the year. Bighorn sheep exhibit agonistic behavior: two competitors walk away from each other and then turn to face each other before jumping and lunging into headbutts. Rams' horns can frequently exhibit damage from repeated clashes. Females may fight for high social status when they are integrated into the hierarchy at one to two years of age. The most common and successful is the tending strategy, in which a ram follows and defends an estrous ewe. Lambs born earlier in the season are more likely to survive than lambs born later. Lambs born late may not have access to sufficient milk, as their mothers are lactating at a time when food quality is lower. which likely result from the introduction of bacterial pathogens (in particular, Mycoplasma ovipneumoniae, and some strains of Mannheimia haemolytica) carried asymptomatically in domestic sheep. Once introduced, pathogens can transmit rapidly through a bighorn population, resulting in all age die offs that sometimes kill up to 90% of the population. In the years following pathogen introduction, bighorn populations frequently experience multiple years of lamb pneumonia outbreaks. These outbreaks can severely limit recruitment and likely play a powerful role in slowing population growth. Unregulated hunting, habitat destruction, overgrazing of rangelands, and diseases contracted from domestic livestock all contributed to the decline, the most drastic occurring from about 1870 through 1950. In 1936, the Arizona Boy Scouts mounted a statewide campaign to save the bighorn sheep. The scouts first became interested in the sheep through the efforts of Major Frederick Russell Burnham. Burnham observed that fewer than 150 of these sheep still lived in the Arizona mountains. The National Wildlife Federation, the Izaak Walton League, and the National Audubon Society also joined the effort. Many state and federal agencies have actively pursued the restoration of bighorn sheep since the 1940s. However, these efforts have met with limited success, and most of the historical range of bighorns remains unoccupied. Bighorn sheep are hunted for their meat and horns, used in ceremonies, as food, and as hunting trophies. They also serve as a source of ecotourism, as tourists come to see the bighorn sheep in their native habitat. The Rocky Mountain bighorn sheep is the provincial mammal of Alberta and the state animal of Colorado and, as such, is incorporated into the symbol for the Colorado Division of Parks and Wildlife. The Desert bighorn sheep is the state mammal of Nevada. The Bighorn sheep was featured in the children's book Buford the Little Bighorn (1967) by Bill Peet. The Bighorn sheep named Buford has a huge pair of horns in the Spring, Summer, Fall, and Winter, similar to Rudolph the Red Nosed Reindeer. Bighorn sheep were once known by the scientific identification "argali" or "argalia" due to assumption that they were the same animal as the Asiatic argali (Ovis ammon). Lewis and Clark recorded numerous sightings of O. canadensis in the journals of their exploration—sometimes using the name argalia. In addition, they recorded the use of bighorn sheep horns by the Shoshone in making composite bows. William Clark's Track Map produced after the expedition in 1814 indicated a tributary of the Yellowstone River named Argalia Creek and a tributary of the Missouri River named Argalia River, both in what is today Montana. Neither of these tributaries retained these names, however. The Bighorn River, another tributary of the Yellowstone, and its tributary stream, the Little Bighorn River, were both indicated on Clark's map and did retain their names, the latter being the namesake of the Battle of the Little Bighorn. The Bighorn Ram was featured in a series of prints by artist Andy Warhol. In 1983, the artist was commissioned to create a portfolio of ten endangered species to raise environmental awareness. The portfolio, known as "Endangered Species" was created in support of the Endangered Species Act, which was passed by the U. S. Congress in 1973. Other animals within the portfolio include the Siberian Tiger, Bald Eagle and the Giant Panda.