Еуропалық Одақ Шартының 1997 жылғы Амстердамға түзетулері
Treaty of Amsterdam
Еуропалық Одақтың 1997 жылғы Амстердам шарты туралы: мақсаттары, өзгерістер, құқықтар трансфері, кеңею шаралары. ЕО тарихы мен институционалдық реформалар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1997 жылғы Еуропалық одақ шартын өзгерту туралы шарт
1997 treaty amending the treaty of the European Union
Амстердам шарты, ресми атауы – Еуропалық одақ туралы шартқа, Еуропалық қауымдастықтарды құру туралы шарттарға және осыған байланысты кейбір актілерге өзгерістер енгізу туралы Амстердам шарты, 1997 жылғы 2 қазанда қол қойылды және 1999 жылғы 1 мамырда күшіне енді. Бұл шарт 1992 жылы қол қойылған Маастрихт шартына маңызды өзгерістер енгізді. Амстердам шарты бойынша, мүше мемлекеттер иммиграция саласында заң шығару, азаматтық және қылмыстық заңдарды қабылдау, ортақ сыртқы және қауіпсіздік саясатын (ОСҚС) жүзеге асыру сияқты әртүрлі салалардағы белгілі бір өкілеттіктерді ұлттық үкіметтерден Еуропалық Парламентке беруге келісті, сондай-ақ жаңа мүше елдердің Еуропалық одаққа қосылуына байланысты институционалдық өзгерістерді іске асыруға міндеттенді.
The Treaty of Amsterdam, officially the Treaty of Amsterdam amending the Treaty on European Union, the Treaties establishing the European Communities and certain related acts, was signed on 2 October 1997, and entered into force on 1 May 1999; it made substantial changes to the Treaty of Maastricht, which had been signed in 1992. Under the Treaty of Amsterdam, member states agreed to transfer certain powers from national governments to the European Parliament across diverse areas, including legislating on immigration, adopting civil and criminal laws, and enacting common foreign and security policy (CFSP), as well as implementing institutional changes for expansion as new member nations join the EU.
Өмірбаян
Бұл шарт Рим шартына қол қойылғаннан шамамен қырық жыл өткен соң, 1995 жылдың 2 маусымында Италияның Мессина қаласында басталған ұзақ келіссөздердің нәтижесі болды және 1997 жылдың 18 маусымында аяқталды. 1997 жылдың 2 қазанында шартқа ресми түрде қол қойылғаннан кейін, мүше мемлекеттер оны ратификациялаудың дағдысымен бірдей ұзақ және күрделі процесіне кірісті. Еуропалық Парламент 1997 жылдың 19 қарашасында шартты мақұлдады, екі референдум және 13 парламент шешімінен кейін мүше мемлекеттер рәсімді аяқтады.
The treaty was the result of long negotiations which began in Messina, Italy, on 2 June 1995, nearly forty years after the signing of the Treaty of Rome, and reached completion in Amsterdam on 18 June 1997. Following the formal signing of the Treaty on 2 October 1997, the member states engaged in an equally long and complex ratification process. The European Parliament endorsed the treaty on 19 November 1997, and after two referendums and 13 decisions by parliaments, the member states finally concluded the procedure.
Мазмұны
Амстердам шартына 13 хаттама, Конференция қабылдаған 51 декларация және мүше мемлекеттердің сегіз декларациясы, сондай-ақ 15 бапта көрсетілген қолданыстағы шарттарға енгізілген түзетулер кіреді. 1-бапта (он алты тармақ) Еуропалық Одақ туралы шарттың жалпы ережелері өзгертіледі, сондай-ақ Ортақ Сыртқы және Қауіпсіздік саясаты (ОСҚС) және қылмыстық және полиция мәселелері бойынша ынтымақтастық қарастырылады. Келесі төрт бап (70 тармақ) ЕО шартын, Еуропалық көмір және болат қоғамы туралы шартты (2002 жылы қолданысы тоқтады), ЭВРАТОМ шартын және Еуропалық парламент сайлауы туралы актіні өзгертеді. Соңғы ережеде төрт бап бар. Жаңа шарт сонымен қатар 56-дан астам ескірген баптарды алып тастап, қалғандарын жалпыны оқып шығу үшін қайта нөмірлеу арқылы Қоғамдастық шарттарын жеңілдетуге бағытталған. Мысалы, бірлескен шешім қабылдау рәсімі туралы 189-б бап 251-бапқа айналды. Қарапайым еуропалықтардың ең өзекті мәселелері, мысалы, олардың құқықтық және жеке қауіпсіздігі, көші-қон және алаяқтықтың алдын алу сияқты мәселелердің барлығы келісімнің басқа тарауларында қарастырылды. Атап айтқанда, ЕО-ның міндеті - көші-қон, азаматтық құқық немесе азаматтық іс жүргізу мәселелері бойынша заң шығару, егер бұл ЕО-да адамдардың еркін қозғалысы үшін қажет болса. Сонымен қатар, полиция және қылмыстық сот саласында үкіметаралық ынтымақтастық күшейтілді, осылайша мүше мемлекеттер өздерінің іс-әрекеттерін тиімді үйлестіре алады. Одақ өз азаматтары үшін еркіндік, қауіпсіздік және әділдік кеңістігін құруды мақсат етеді. Шенген келісімдері қазір ЕО-ның құқықтық жүйесіне енгізілген (Ирландия Ұлыбританиямен ашық шекарасы болғандықтан Шенген келісімінен тыс қалады, егжей-тегжейлі мәлімет үшін "Бірлескен саяхат аймағы" деген бетті қараңыз). Келісімде ортақ сыртқы және қауіпсіздік саясаты саласындағы жаңа қағидалар мен міндеттер қарастырылған, оның басты мақсаты – Еуропалық Одақтың құндылықтарын сыртқы әлемге тарату, оның мүдделерін қорғау және іс-қимыл тәсілдерін реформалау. Еуропалық кеңес ортақ стратегияларды белгілейді, оларды кейінірек Кеңес белгілі бір шарттармен білікті көпшілік дауысымен жүзеге асырады. Басқа жағдайларда кейбір мүше мемлекеттер "құрылысшылдықпен", яғни іс жүзінде іс-қимылға кедергі келтірмей, дауыс беруден бас тартуды таңдай алады. Келісімде Еуропалық Одақтың сыртқы саясаты жөніндегі Жоғарғы өкілі енгізілді, ол Кеңес пен Еуропалық Комиссия төрағаларымен бірге сыртқы әлемге Еуропалық Одақтың саясатын "аты мен бейнесі" ретінде көрсетеді. Амстердам келісімінде ортақ қорғаныс туралы ереже болмаса да, ол Еуропалық Одақтың бейбітшілік сақтау және гуманитарлық жұмыстары жөніндегі жауапкершілігін арттырды, әсіресе Батыс Еуропалық Одақпен байланысты нығайту арқылы.
The Treaty of Amsterdam comprises 13 protocols, 51 declarations adopted by the Conference, and eight declarations by member states, plus amendments to the existing treaties set out in 15 articles. Article 1 (containing 16 paragraphs) amends the general provisions of the Treaty on European Union and covers the CFSP and cooperation in criminal and police matters. The next four articles (70 paragraphs) amend the EC Treaty, the European Coal and Steel Community Treaty (which expired in 2002), the Euratom Treaty, and the Act concerning the election of the European Parliament. The final provisions contain four articles. The new treaty also set out to simplify the Community Treaties, deleting more than 56 obsolete articles and renumbering the rest in order to make the whole more legible. By way of example, Article 189b on the codecision procedure became Article 251. The most pressing concerns of ordinary Europeans, such as their legal and personal security, immigration, and fraud prevention, were all dealt with in other chapters of the treaty. In particular, the EU became responsible for legislating on immigration, civil law or civil procedure, insofar as this is necessary for the free movement of persons within the EU. At the same time, intergovernmental co operation was intensified in the police and criminal justice field so that member states should be able to coordinate their activities more effectively. The Union aims to establish an area of freedom, security and justice for its citizens. The Schengen Agreements have now been incorporated into the legal system of the EU (Ireland remains outside the Schengen agreement due to its open border with the United Kingdom, see Common Travel Area for details). The treaty lays down new principles and responsibilities in the field of the common foreign and security policy, with the emphasis on projecting the EU's values to the outside world, protecting its interests, and reforming its modes of action. The European Council will lay down common strategies, which will then be put into effect by the Council acting by a qualified majority, subject to certain conditions. In other cases, some member states may choose to abstain "constructively", i. e. without actually preventing actions being taken. The treaty introduced a High Representative for EU Foreign Policy who, together with the Presidents of the Council and the European Commission, puts a "name and a face" on EU policy to the outside world. Although the Amsterdam Treaty did not provide for a common defence, it did increase the EU's responsibilities for peacekeeping and humanitarian work, in particular by forging closer links with Western European Union.
Мекемелер
Институционалдық тұрғыдан алғанда, екі маңызды реформа болды: бірлескен шешім қабылдау рәсімі (Еуропалық Парламент пен Кеңестің қатысуымен заң шығару рәсімі) және оның қолданыс саласы – көптеген заңдар бірлескен шешім қабылдау рәсімі арқылы қабылданды, – сондай-ақ оның егжей-тегжейлі рәсімдері, онда Парламенттің рөлі едәуір күшейді. Комиссияның төрағасы Парламенттің жеке сенімін табуға тиіс, бұл оған Комиссияның саяси бағыттарын белгілеуге және ұлттық үкіметтермен келісім бойынша Комиссия мүшелерін таңдауға, олардың тағайындалуы туралы шешім қабылдауға мүмкіндік береді. Бұл ережелер Комиссияны, әсіресе Еуропалық Парламент алдында саяси жауапкершілікке тартады. Сонымен қатар, жаңа шарт қатаң талаптар сақталған жағдайда, мүше мемлекеттердің қалауынша тығыз ынтымақтастығын мүмкін етеді. Бірлескен әрекеттер жасау мүмкін болмаған жағдайларда, Комиссияның ұсынысы бойынша тығыз ынтымақтастық орнатылуы мүмкін, егер мұндай қадамдар ЕО-ның тұтастығына немесе оның азаматтарының құқықтары мен теңдігіне зиян келтірмесе.
As for the institutions, there were two major reforms concerning the co decision procedure (the legislative procedure involving the European Parliament and the council), affecting its scope—most legislation was adopted by the co decision procedure—and its detailed procedures, with the parliament playing a much stronger role. The President of the commission will also have to earn the personal trust of the parliament, which will give them the authority to lay down the commission's policy guidelines and play an active part in choosing the Members of the commission by deciding on their appointment by common accord with the national governments. These provisions make the Commission more politically accountable, particularly vis à vis the European Parliament. Finally, the new Treaty enables, under very strict conditions, closer co operation between member states which so wish. Closer co operation may be established, on a proposal from the commission, in cases where it is not possible to take joint action, provided that such steps do not undermine the coherence of the EU or the rights and equality of its citizens.
Қиындықтар
Амстердам шарты барлық институционалдық мәселелерді толық шешпеді. Едәуір кеңейтілген Еуроодақта тиімді және демократиялық түрде жұмыс істеуге қабілетті болу үшін институттарды реформалау жұмысы жалғасты. Ең маңызды мәселелер – Комиссияның құрамы және білікті көпшілік дауыс беру кезінде мүше мемлекеттердің дауыс салмағы еді. Бұл мәселелер Лиссабон шартында қарастырылды.
The Amsterdam Treaty did not settle all institutional questions. Work was still in progress on reforming the institutions to make them capable of operating effectively and democratically in a much enlarged EU. The most pressing issues were the composition of the commission and the weighting of member states' votes upon qualified majority voting. These questions were addressed in the Treaty of Lisbon.
Қайтарып алу
2020 жылдың 31 қаңтарында Ұлыбритания Еуропалық Одақтан шығып, соның салдарынан шарттан бас тарты.
On 31 January 2020, the United Kingdom left the European Union and so withdrew from the treaty.