Шахмат тарихының кестесі

Кіріспе

Жалпы шахмат туралы.

Бұл шахмат тарихының уақыт жобасы.

Ерте тарих

VI ғасыр – Шатуранга ойыны шамамен осы кезде Үндістанда қазіргі түріне жеткен болуы мүмкін. 569 – Қытай императоры 569 жылы сиангчи ойыны туралы «Сян Цзин» кітабын жазды. 600 жылдар шамасында – «Карнамук и Артахшатр и Папакан» еңбегінде қазіргі шахматтың тікелей атасы – парсылық шатрандж ойыны туралы мәліметтер кездеседі. Шатрандж бастапқыда парсы тілінде «Чатранг» деп аталған (үнді нұсқасының атымен байланысты), кейіннен «шатрандж» деп өзгертілді. 720 жылдар шамасында – Шахмат Парсыдан Ислам әлеміне тарады. 840 жылдар шамасында – Бағдат халифасы Билланың жасаған ең ерте сақталған шахмат есептері. 900 жылдар шамасында – Қытайлық «Хуан Квай Лу» («Кереметтер кітабы») еңбегінде шахмат туралы жазбалар бар. 997 – «Versus de scachis» – христиандық Батыс Еуропасында шахмат туралы белгілі ең ерте еңбек. 10 ғасыр – Әс-Сули «Китаб аш-Шатрандж» кітабын жазды, шахмат стратегиясына ғылыми тұрғыдан қараған ең алғашқы еңбек. 10 ғасырдың соңы – Шахмат тақтасында қара және ақ түсті шаршылар пайда болды. 1008 – Граф Урегельдің өсиетінен шахмат туралы айтылған, бұл тағы бір ерте дерек. * 1173 – Алгебралық шахмат нотациясының бір түрін қолдану туралы алғашқы жазба. 1283 – Альфонсо X «Libro de los juegos» жинағын жасады, онда шахмат есептерінің кең жинағы бар. 13 ғасырдың соңы – Пілдер енді бірінші қозғалыста екі шаршыға жылжуға мүмкіндік алды. 14 ғасырдың соңы – «En passant» қағидасы енгізілді. 1422 – Краковтан табылған қолжазбада «пат» жағдайы тең деп есептелетіні жазылған. 1471 – Геттинген қолжазбасы – шахматқа толық арналған алғашқы кітап. 1474 – Уильям Кэкстон «Шахматтың ойыны мен ойнауы» атты ағылшын тіліндегі алғашқы шахмат кітабын басып шығарды. 1475–1525 – Рокада және патшайым мен пілдің қазіргі қозғалыстары бірте-бірте қабылданады. 1475 – «Scachs d'amor» – өлең түрінде жазылған қазіргі шахматтың алғашқы басылған ойыны. 1493 – Хартман Шдель «Нюрнберг жылнамасын» жариялады. Онда философ Ксеркс Бабылде Зұлым Меродахтың билігі кезінде шахматты ойлап тапқаны айтылады және бұл туралы ақпаратты Ксеркстің суретімен көркемдеген. 1497 – Луис Рамирес Лусена қазіргі еуропалық шахмат ойыны туралы ең ерте сақталған еңбекті жариялады.

6th century – The game chaturanga probably evolved into its current form around this time in India. 569 – A Chinese emperor wrote a book of xiangqi, Xiang Jing, in AD 569.
c. 600 – The Karnamuk i Artakhshatr i Papakan contains references to the Persian game of shatranj, the direct ancestor of modern Chess. Shatranj was initially called "Chatrang" in Persian (named after the Indian version), which was later renamed to shatranj. c. 720 – Chess spreads across the Islamic world from Persia. c. 840 – Earliest surviving chess problems by Caliph Billah of Baghdad. c. 900 – Entry on Chess in the Chinese work Huan Kwai Lu ('Book of Marvels'). 997 – Versus de scachis is the earliest known work mentioning chess in Christian Western Europe. 10th century – As Suli writes Kitab Ash Shatranj, the earliest known work to take a scientific approach to chess strategy. late 10th century – Dark and light squares are introduced on a chessboard. 1008 – Mention of chess in the will of Count Uregel, another early reference. * 1173 – Earliest recorded use of a form of Algebraic Chess Notation. 1283 – Alfonso X compiles the Libro de los juegos, with an extensive collection of chess problems. late 13th century – Pawns can now move two ranks on first move. late 14th century – The en passant rule is introduced. 1422 – A manuscript from Kraków sets the rule that stalemate is a draw. 1471 – The Göttingen manuscript is the first book to deal solely with chess. 1474 – William Caxton publishes The Game and Playe of Chesse, the first chess book in English. 1475–1525 – Castling and the modern moves for the queen and bishop are slowly adopted. 1475 – Scachs d'amor the first published game of modern chess, written as a poem. 1493 – Hartmann Schedel publishes the Nuremberg Chronicle. It mentions the invention of chess by the philosopher Xerxes in Babylon during the rule of Evil Merodach, the son of Nebuchadrezzar and illustrates the citation with a woodcut of Xerxes. 1497 – Luis Ramirez Lucena publishes the earliest surviving work on the modern European game.

XVI ғасыр

1510 жылы Марко Гироламо Вида «Scacchia ludus» (Шахмат ойыны) атты еңбегін жазды, онда шахмат құдайы туралы алғашқы дерек кездеседі. 1512 жылы Педро Дамиано шахмат туралы алғашқы трактаттардың бірін жариялады – «Questo libro e da imparare giocare a scachi et de li partiti». Шахмат стратегиясын егжей-тегжейлі сипаттаған ең көне қолжазбалардың бірі саналатын Дамианоның еңбегі, дұрыс емес шахмат ашылуына алғашқы қарсылықты келтіреді. Бұл ашылу, Дамианоның құрметіне «Дамиано қорғанысы» деп аталды. «Петров қорғанысының» Дамиано вариациясы да Дамианоның еңбегіне байланысты аталды, онда Дамиано (ақ түспен ойнап), қараның нашар ойынын пайдаланып, патшасы мен ханышасын бірдей шабуылдайды. 1561 жылы Дамианоның бұрынғы жазбаларынан шабыттанған испан шахматшысы Рюй Лопес «Libro de la invención liberal y arte del juego del axedrez» атты кітабын жазды, онда ол ашылу кезіндегі құрбандықтарды сипаттау үшін «гамбит» сөзін енгізді. 1575 жылы Мадридте шахмат шеберлері арасындағы алғашқы чемпионат өтті, онда итальяндық шеберлер Джованни Леонардо мен Паоло Бои, сондай-ақ испандық шеберлер Рюй Лопес және Альфонсо Серон бақ сынасты. Жеңіске Леонардо жетті, Бои екінші орынды, Лопес үшінші, ал Серон төртінші орынды иеленді.

17 ғасыр

1620-24 – Джоакино Греко шахмат стратегиясы туралы бірнеше қолжазба жазады, онда «Ақымақ досы» мен «Тұншықтырылған досы» сияқты мәлімделгендердің алғашқы сипаттамалары берілген, сондай-ақ бірнеше ашылу тұзақтары егжей-тегжейлі сипатталады. Оның жалпы стратегиясы шабуылға негіделген ойынды қолдайды. Греконың көптеген ойындарында Патша гамбиті қабылданған немесе Джуоко пиано қолданылады, ал оның еңбектері осы екі ашылудың 17-шы, 18-шы және 19-шы ғасырлар бойына кеңінен танылуына зор үлес қосты. 1634 – Алессандро Сальвио өткен ғасырдың итальяндық шахмат шеберлерін сипаттайтын «Путтино» атты кітапты жариялайды. 1690 – Ашылулар енді жүйелі түрде «Traité du Jeu Royal des échets» кітабында жіктеледі, бұл кітап 1675 жылы Францияның Лозанна қаласында Дэвид Джентиль баспагері (авторы белгісіз) тарапынан жарияланған. Бұл кітап «Лозанна трактаты» деген атпен белгілі.

18 ғасыр

1737 жылы «Шахмат ойыны туралы эссе» жариялайды. Кітапта алгебралық нотацияның ерте түрі келтірілген (мысалы, қазіргі нотацияда '1. e4 e5' деп жазылатын нәрсе Стаммада 'p e 4 | p e 5' деп жазылған). Бірінші бөлігі негізінен дебют теориясына арналған, түрлі дебюттік гамбиттерге ерекше назар аударылған, ал екінші бөлігі эндшпиль теориясын егжей-тегжейлі зерттеудің алғашқы мысалы болып табылады. 1744 жылы Парижде екі қарсыластың ойынын көздерін байлап ойнайды. 1745 жылы Филипп Стамманың еңбегі француз тілінен ағылшын тіліне аударылып, «Шахматтың асыл ойыны» деген атпен жарияланды. 1747 жылы Филидор Лондонға сапар шеккен кезде 8/9 партияда Стамманы жеңіп, бірден халықаралық даңққа ие болады. 1763 жылы сэр Уильям Джонс шахмат перісі Каиссаны ойлап тапты. 1769 жылы барон Вольфганг фон Кемпелен «Механикалық түрік» құрастырды – шахмат ойнайтын адам тәрізді жалған «машина», шындығында жасырын түрде адаммен басқарылған. 1783 жылы Филидор досканы көзбей бір уақытта үш партия ойнайды.

20 ғасыр

1902 – Екі американдық кемедегі ойыншылар арасында алғашқы радиошахмат матчы өтті. 1904 – Британдық шахмат федерациясы (БШФ) құрылды. 1905 – Әйелдер арасында Ұлыбритания ұлттық чемпионаты басталды. 1907 – Ласкер – Маршалл әлем чемпионаты матчы АҚШ-тың бірнеше қалаларында өтті. 1910 – Нью-Йоркте 100% ұпаймен ірі турнирде бірінші болып жеңіске жетті. 1911 – 100-ден астам қатысушысы бар алғашқы бір мезгілдегі көрме өткізілді. 1913 – Х. Дж. Р. Мюррейдің «Шахмат тарихы» кітабы жарық көрді. 1913 – Саранша – Ренессанс дәуіріндегі «сапырушы патшайымнан» шыққан алғашқы ойлап табылған фантастикалық фигура. 1919 – Капабланка Төменгі палатада 39 ойыншыға қарсы бір мезгілде ойын өткізді. 1921 – Бірінші британдық хат-хабар шахмат чемпионаты өткізілді. 1921 – Капабланка Гаванада Ласкерді +4 −0 =10 есебімен жеңіп, үшінші ресми әлем чемпионы атанды. Алайда, 1920 жылы Ласкер титулын Капабланкаға тапсырды және матч қатысушылары Капабланканың матчта чемпион екенін келісті. 1924 – Халықаралық шахмат федерациясы (FIDE) құрылды. 1924 – Стаунтон жиыны ФИДЕ-де ресми түрде қабылданды. 1927 – Лондон қаласында алғашқы ресми шахмат олимпиадасы өткізілді. 1927 – Буэнос-Айресте Капабланканы +6 −3 =25 есебімен жеңіп, төртінші ресми әлем чемпионы атанды. 1935 – Зандворт қаласында (Нидерланды) Алекхиннен әлем чемпионатының атағын жеңіп алды +9 −8 =13 және бесінші ресми әлем чемпионы болды. 1937 – 34 қарсыласқа қарсы бір мезгілде көзін байлап ойнаған рекорд. 1937 – Аляхин Нидерландыда Эуведен чемпиондық атағын қайтарып алды +10 −4 =11. 1941 – Рубен Файнның «Негізгі шахмат аяғы» басылымы жарық көрді. 1945 – АҚШ пен КСРО арасындағы радиоматч – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі алғашқы халықаралық спорттық оқиға. КСРО-ның жеңісі айқын болды. 1946 – Әлем чемпионы Алекхин Португалияда қайтыс болып, титулын бос қалдырды. ФИДЕ әлем чемпионатын басқаруға кіріседі. 1947 – Болгарияда шахмат мотиві бар алғашқы пошта маркасы басылды. 1948 – Гаагада (Нидерланды) және Мәскеуде бірлесіп өткізілген 1948 жылғы әлем чемпионатында жеңімпаз атанды. Ол алтыншы ресми әлем чемпионы атанды. 1949 – Клод Шаннон компьютерлердің шахмат ойнауы мүмкіндігін болжайды. 1950 – ФИДЕ шахмат жетістіктерін көрсету үшін Халықаралық гроссмейстер (GM) және Халықаралық шебер (IM) өмірлік атақтарын енгізді. 1950 – Будапештте бірінші кандидаттар турнирі өткізілді. Дэвид Бронштейн Исхак Болеславскийге қарсы плей-оффтан кейін жеңіске жетті. 1951 – Ботвинник өзінің титулын сақтап қалды, әлем чемпионатының Бронштейнмен матчы 12–12 тең аяқталды. 1951 – Жасөспірімдер арасындағы бірінші әлем чемпионаты өтті. 1952 – Кеңес Одағы шахмат олимпиадасында жеңіске жете бастады. 1953 – Цюрихта өткен кандидаттар турниріне жеңімпаз атанды. 1954 – Ботвинник Смысловпен әлем чемпионатының матчы 12–12 тең аяқталғаннан кейін өзінің титулын сақтап қалды. 1956 – Смыслов Амстердамда кандидаттар турниріне жеңіске жетті. екінші орын алды. 1957 – Смыслов Ботвинникты 12½–9½ есебімен жеңіп, жетінші ресми әлем чемпионы атанды. 1958 – Ботвинник Смысловты 12½–10½ есебімен жеңіп, чемпиондық атағын қайтарып алды. 1958 – 1959 жылғы кандидаттар матчына қатысып, ең жас гроссмейстер атанды. Бұл рекорд 1991 жылға дейін сақталды. 1959 – Югославияда кандидаттар турниріне жеңімпаз атанды. Керес екінші орынға ие болды. 1960 – Тал Ботвинникты +6 −2 =13 есебімен жеңіп, сегізінші ресми әлем чемпионы және ең жас әлем чемпионы болды. 1961 – Ботвинник реванш матчта +10 −5 =6 есебімен Талды жеңіп, чемпиондық атағын қайтарып алды. 1962 – Кюрасаода өткен кандидаттар турниріне жеңімпаз атанды, турнирді жеңіліссіз аяқтады. Керес үшінші рет қатарынан үміткерлер турниріне екінші орынды иеленді. 1963 – Петросян Ботвинникты 12½–9½ есебімен жеңіп, тоғызыншы әлем чемпионы атанды. 1965 – кандидаттар матчтарында Керес, Ефим Геллер және Талға қарсы жеңіске жетті. 1966 – Петросян Спаскиге қарсы әлем чемпионатының чемпионы атағын 12½–11½ есебімен қорғады. 1967 – Фишер он ойыннан кейін 8½ ұпаймен көш бастағаннан кейін Суссе Интерзоналын жеңіп алды. Ларсен шахмат бойынша алғашқы Оскарды да жеңіп алды. 1969 – Спасский Петросянды 12½–11½ есебімен жеңіп, оныншы әлем чемпионы атанды. 1970 – Фишер Палма-де-Майорка Интерзоналында өзінің ең жақын қарсыласынан 3½ баллға алда жеңіске жетті. 1971 – Фишер кандидаттар матчтарында Марк Тайманов пен Ларсенді 6-0 есебімен, ал Петросянды 6½–2½ есебімен жеңіп шықты. Фишер 1970 және 1971 жылдары 20 ойын жеңіп алды. 1972 – Фишер Спасскийді 1972 жылғы әлем чемпионатында 12½–8½ есебімен жеңді. Салқын соғыс кезінде спорттық қарсыластық ретінде бұл матч әлемдік жаңлықтарда кеңінен жарияланды. 1975 – Фишер чемпиондық атағынан бас тартқандықтан, он екінші әлем чемпионы атанды. 1977 – Әйел ойыншысы Лоун Пайндегі ерлер турнирінде жеңіске жетті. 1978 – Гаприндашвили ФИДЕ гроссмейстері атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 – Халықаралық шеберден (IM) төменгі атақ ретінде ФИДЕ шебері (FM) енгізілді. 1978 – 1978 жылғы Батыс жағалауының компьютерлік жәрмеңкесінде жеке компьютерлерге арналған алғашқы Sargon (шахмат) шахмат ойынатын бағдарламасы таныстырылды. 1981 – Карпов қарсыласы Виктор Корчнойды 6–2 есебімен жеңіп, әлем чемпионатын сақтап қалды. 1984 – ФИДЕ президентінің әлем чемпионаты матчын Карпов пен қарсыласы арасында 48 ойыннан кейін, Карпов 5–3 есебімен көш бастағанда тоқтату туралы даулы шешім қабылдады. 1985 – Каспаров Карповты 13–11 есебімен жеңіп, он үшінші әлем чемпионы атанды. 1986 – «Шахмат» мюзиклы Лондондағы Вест-Эндте ашылды. 1991 – Фишердің рекордын шамамен бір айға бұзып, ең жас гроссмейстер атанды. 1992 – Фишер 1972 жылғы әлем чемпионатының реванш матчында Югославияда Спаскиге қарсы жеңіске жетті. 1993 – «Бобби Фишерді іздеу» фильмі (Ұлыбританияда «Тәуелсіз қозғалыстар» деп аталды) шықты. Каспаров пен ФИДЕ әлем чемпионаты матчын өткізу үшін ФИДЕ-ден бөлініп, Кәсіби шахмат қауымдастығын (PCA) құрды. 1996 – Deep Blue Каспаровты шахмат ойынатын компьютердің ресми әлем чемпионына қарсы нормалы шахмат турнирі жағдайында жеңген алғашқы ойынында жеңіске жетті. Каспаров матчты 4–2 (үш жеңіс, бір жеңіліс, екі тең) жеңіп алды. 1997 – Каспаров шахмат суперкомпьютері Deep Blue-ға (2½–3½) есебімен жеңіліп, компьютерге қарсы матчта жеңілген алғашқы әлем чемпионы атанды. 1999 – Каспаров «әлеммен» ойын ойнап, жеңіске жетті, оның қозғалыстары интернет арқылы дауыс беру арқылы анықталды. 2000 – Каспаров (8½–6½) есебімен жеңіліп, титулын жоғалтты. Крамник PCA әлем чемпионы атанды.

1902 – First radio chess match by players on two American ships. 1904 – British Chess Federation (BCF) is established. 1905 – British national championship for women starts. 1907 – Lasker – Marshall World Championship match in several US cities. 1910 – is the first to win a major tournament (in New York) with a 100% score. 1911 – The first simultaneous exhibition with more than 100 participants is held. 1913 – Publication of H. J. R. Murray's book A History of Chess. 1913 – The grasshopper is the first fairy piece invented, having its origin in the Renaissance "leaping queen". 1919 – Capablanca gives a simultaneous in the House of Commons against 39 players. 1921 – The first British correspondence chess championship is held. 1921 – Capablanca defeats Lasker in Havana +4 −0 =10 to become the third official world champion. However, Lasker had resigned the title to Capablanca in 1920 and the match participants had agreed that Capablanca was the defending champion in the match. 1924 – Establishment of Fédération Internationale des Échecs (FIDE), the international chess federation. 1924 – Staunton set officially adopted by FIDE. 1927 – The first official Chess Olympiad is held in London. 1927 – defeats Capablanca at Buenos Aires with +6 −3 =25 to become the fourth official world champion. 1935 – wins the world championship title from Alekhine in Zandvoort, the Netherlands +9 −8 =13 and becomes the fifth official world champion. 1937 – A record for simultaneous blindfold play against 34 opponents. 1937 – Alekhine regains his champion title from Euwe in The Netherlands +10 −4 =11. 1941 – Basic Chess Endings by Reuben Fine published. 1945 – USA vs USSR radio match is the first international sporting event after World War II. The USSR scores an overwhelming victory. 1946 – Reigning world champion Alekhine dies in Portugal, leaving the title vacant. FIDE moves to gain control of the world championship. 1947 – The first postage stamp with a chess motif was printed by Bulgaria. 1948 – wins the 1948 World Chess Championship tournament, which was held jointly at the Hague (in the Netherlands) and Moscow. He becomes the sixth official world champion. 1949 – Claude Shannon speculates on how computers might play chess. 1950 – FIDE introduces the International Grandmaster (GM) and International Master (IM) lifetime titles to indicate chess achievement. 1950 – The first Candidates Tournament is held in Budapest. David Bronstein wins after a playoff against Isaac Boleslavsky. 1951 – Botvinnik retains his title after the World Championship match with challenger Bronstein ends in a 12–12 tie. 1951 – The first World Junior Chess Championship held. 1952 – The Soviet Union begins its string of Chess Olympiad victories. 1953 – wins the Candidates Tournament at Zurich. 1954 – Botvinnik retains his title after the World Championship match with challenger Smyslov ends in a 12–12 tie. 1956 – Smyslov wins the Candidates Tournament in Amsterdam. finishes second. 1957 – Smyslov defeats Botvinnik by the score 12½–9½ and becomes the seventh official world champion. 1958 – Botvinnik defeats Smyslov in a rematch by the score 12½–10½ to regain the title. 1958 – qualifies for the 1959 Candidates Match, becoming the youngest ever Grandmaster. This record would stand until 1991. 1959 – wins the Candidates Tournament in Yugoslavia. Keres finishes second. 1960 – Tal defeats Botvinnik +6 −2 =13 to become the eighth official world champion and the then youngest ever world champion. 1961 – Botvinnik defeats Tal in a rematch by the score +10 −5 =6 to regain the title. 1962 – wins the Candidates Tournament in Curaçao, going through the tournament without a defeat. Keres finishes second in a Candidates Tournament for the third consecutive time. 1963 – Petrosian defeats Botvinnik 12½–9½ to become the ninth World Chess Champion. 1965 – wins Candidates Matches against Keres, Efim Geller, and Tal. 1966 – Petrosian successfully defends his World Championship title against Spassky, 12½–11½. 1967 – wins the Sousse Interzonal after Fischer withdraws after ten games while leading with 8½ points. Larsen also wins the first Chess Oscar. 1969 – Spassky defeats Petrosian 12½–11½ to become the tenth World Chess Champion. 1970 – Fischer wins the Palma de Mallorca Interzonal 3½ points ahead of his nearest rival. 1971 – Fischer blazes through his Candidates Matches, defeating Mark Taimanov and Larsen each 6–0, and Petrosian by 6½–2½. Fischer establishes a 20 game winning streak in 1970 and 1971. 1972 – Fischer beats Spassky in the World Chess Championship 1972 12½–8½. Due to its status as Cold War sporting confrontation, the match receives worldwide publicity. 1975 – becomes the twelfth World Champion without having defeated the reigning champion as Fischer forfeits his crown. 1977 – Female player wins the men's tournament at Lone Pine. 1978 – Gaprindashvili becomes the first woman to receive the FIDE Grandmaster title. 1978 – FIDE Master (FM) introduced as a title below International Master. 1978 – First Sargon (chess) chess playing software for personal computers introduced at the 1978 West Coast Computer Faire. 1981 – Karpov convincingly defeats challenger Viktor Korchnoi six wins to two to retain the World Championship. 1984 – In a controversial decision, the FIDE president abandons the World Championship match between defending champion Karpov and challenger after 48 games, with Karpov leading 5–3. 1985 – Kasparov defeats Karpov to become the thirteenth World Chess Champion 13–11. 1986 – The musical Chess opens in London's West End. 1991 – becomes the youngest ever Grandmaster, breaking Bobby Fischer's record by about a month. 1992 – Fischer beats Spassky in a match in FR Yugoslavia in a rematch of the 1972 World Championship. 1993 – Searching for Bobby Fischer motion picture released (in the United Kingdom as "Innocent Moves"). – Kasparov and break from FIDE to play their world championship match, forming the Professional Chess Association (PCA). 1996 – Deep Blue beats Kasparov in the first game won by a chess playing computer against a reigning world champion under normal chess tournament conditions. Kasparov recovers to win the match 4–2 (three wins, one loss, two draws). 1997 – Kasparov loses a rematch to chess supercomputer Deep Blue (2½–3½), becoming the first World Champion to lose a match to a computer. 1999 – Kasparov plays and wins against "the World" whose moves were determined by plurality of votes via the Internet. 2000 – Kasparov loses his title to (8½–6½). Kramnik becomes the PCA World Chess Champion.

21 ғасыр

2001 – FIDE сол жылы өткізілетін нокаут әлем чемпионатында уақытты қысқартуды енгізеді, бұл оқиға дау-дамаз тудырды. 2002 – 12 жас 7 айлық шағын болған ол ең жас гроссмейстер атанды. 2003 – Екі жеке матчта Каспаров Deep Junior және X3D Fritz-бен тең ойнады. Бұл компьютердің жеңісіне әкелмейтін соңғы маңызды адам-компьютер шахмат матчтары болды. 2004 – ол финалда жеңіске жетіп, 2004 жылғы FIDE әлем чемпионатының чемпионы атанды. 2004 – Крамник 2004 жылғы классикалық әлем чемпионатында өзінің титулын сәтті қорғады. 2005 – ол 10/14 (+6 −0 =8) есебімен 2005 жылғы FIDE әлем чемпионатында жеңіске жетті. 2006 – «Классикалық» (техникалық тұрғыдан алғанда, бұрынғы PCA, содан кейін Braingames) әлем чемпионы Крамник, FIDE әлем чемпионы Топаловты 2006 жылғы FIDE әлем чемпионатының матчында жеңген кезде шахмат әлемінің чемпионаты қайта бірікті. 2007 – ол Мексика қаласында өткен 2007 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жетіп, он бесінші әлем чемпионы атанды. Ананд турнирді 9/14 (+4 −0 =10) есебімен аяқтады. 2008 – Фишер Исландияда 64 жасында қайтыс болды. 2008 – Ананд 2008 жылғы әлем чемпионатында Крамникке қарсы титулын сәтті қорғады. 2009 – 18 жастағы ол, 21 санатты «Нанкин Жемшін көктемі» турнирінде жеңіліссіз 8-2 есебімен жеңіске жетті. Карлсеннің турнирдегі көрсеткіші 3002 болды, бұл тарихтағы ең жоғары көрсеткіштердің бірі, ал оның рейтингі 2800-ден асып, оны осы рейтингтік деңгейге жеткен бесінші (және ең жас) ойыншы етті. 2009 – Каспаров пен Карпов 25 жыл бұрын өткен алғашқы әлем чемпионатының құрметіне тағы да бір-бірімен ойнады. 2010 – Ананд 2010 жылғы әлем чемпионатында Топаловқа қарсы әлем чемпионы атағын қорғады. 2011 – ол 2011 жылғы үміткерлер турнирінде жеңіске жетіп, 2012 жылғы әлем чемпионатында Анандқа қарсы күресуге мүмкіндік алды. 2012 – Карлсен 2861 Elo рейтингісіне ие болды, бұл Каспаровтың 2851 көрсеткішін басып өтті. Ананд Гелфандқа қарсы әлем чемпионы атағын сәтті қорғады. 2013 – Карлсен Анандты жеңіп, жаңа әлем чемпионы атанды. 2014 – Карлсен мамыр айында өзінің ең жоғары Elo рейтингісіне – 2882-ге жетті, бұл тарихтағы ең жоғары көрсеткіш. 2014 – Карлсен үміткерлер турнирінің жеңімпазы болған Анандқа қарсы матчта өзінің әлем чемпионы атағын сәтті қорғады. 2016 – Карлсен Карякинге қарсы өзінің әлем чемпионы атағын сәтті қорғады (ол наурыз айында Мәскеуде өткен үміткерлер турнирінде жеңіске жеткен еді), 12 ойындық классикалық матчтан кейін жылдам тай-брейк ойындарында жеңіске жетті. 2018 – Карлсен 12 ойындық классикалық матчтан кейін жылдам тай-брейк ойындарында жеңіске жетіп, Каруанаға қарсы әлем чемпионы атағын сәтті қорғады. 2020 – COVID-19 пандемиясы және Netflix мини-сериалы «Ферзінің гамбиті» салдарынан шахматтың танымалдылығы арта түсті. 2021 – ол 12 жас 4 ай және 25 күнде ең жас гроссмейстер атанды. 2021 – Карлсен 14 раундтық матчтың 11 раундынан кейін өзінің әлем чемпионы атағын сәтті қорғады. 2022 – Карлсен өзінің әлем чемпионы атағын қорғамайтынын жариялады, ал келесі әлем чемпионы 2022 жылғы үміткерлер турнирінің жеңімпазы мен күміс жүлдегерінің арасында анықталады. 2023 – Динг тай-брейк ойындарынан кейін Непомнячиді жеңіп, жаңа әлем чемпионы атанды.

2001 – FIDE introduces shortened time controls for the knockout world championship held later that year, amid controversy. 2002 – becomes the youngest ever Grandmaster at age 12 years and 7 months. 2003 – In two separate matches, Kasparov battles Deep Junior and X3D Fritz to draws. These would be the last notable human–computer chess matches that did not result in victory for the computer. 2004 – wins the FIDE World Chess Championship 2004 by beating in the final. 2004 – Kramnik successfully defends his title in the Classical World Chess Championship 2004 against 2005 – wins the FIDE World Chess Championship 2005 with 10/14 (+6 −0 =8). 2006 – World Chess Championship reunited when "Classical" (technically, first PCA then Braingames) World Champion Kramnik defeats FIDE World Champion Topalov in the FIDE World Chess Championship 2006 match. 2007 – becomes the fifteenth World Chess Champion after winning the World Chess Championship 2007 tournament held in Mexico City. Anand finished the tournament with a score of 9/14 (+4 −0 =10). 2008 – Fischer dies in Iceland at age 64. 2008 – Anand successfully defends his title against Kramnik in the World Chess Championship 2008. 2009 – Eighteen year old wins the super grandmaster (Category 21) Nanjing Pearl Spring Tournament, scoring an undefeated 8–2 in the double round robin event. Carlsen's performance rating for the tournament is 3002, one of the highest in history, and his rating goes over 2800, making him the fifth player (and by far the youngest) to attain that rating level. 2009 – Kasparov and Karpov play each other once more, as a commemoration of their first World Championship Match 25 years earlier. 2010 – Anand defends his world title against Topalov in the World Chess Championship 2010. 2011 – wins the 2011 Candidates tournament and qualifies to challenge Anand in the World Chess Championship 2012. 2012 – Carlsen achieves an Elo rating of 2861, surpassing Kasparov's record of 2851. Anand successfully defends his world title against Gelfand. 2013 – Carlsen defeats Anand to become the new world champion. 2014 – Carlsen reaches his top Elo rating of 2882, the highest in history, in May. 2014 – Carlsen successfully defends his title of World Champion in a match against Anand, who had won the Candidates Tournament. 2016 – Carlsen successfully defends his World Champion title against Karjakin (who had won the Candidates Tournament in Moscow in March) by winning rapid tiebreak games after drawing a 12 game classical game match. 2018 – Carlsen successfully defends his World Champion title against Caruana by winning rapid tiebreak games after drawing a 12 game classical game match. 2020 – Chess experiences a spike in popularity due to the COVID 19 pandemic and the Netflix miniseries The Queen's Gambit. 2021 – becomes the youngest ever Grandmaster at the age of 12 years 4 months and 25 days. 2021 – Carlsen successfully defends his World Champion title against after 11 rounds of the 14 round match. 2022 – Carlsen announces the news that he would no longer defend his World Champion title, letting the next world champion be decided in between the winner and the runner up of the 2022 Candidates Tournament. 2023 – Ding defeats Nepomniachtchi after tie breaks, to become the new World Champion.