Кіріспе

1606-1644 жылдар аралығында Сикхтердің алтыншы гуруы Гургу Харгобинд (Gurmukhi: ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ, айтылуы: 19 маусым 1595 – 28 ақпан 1644) – Сикх дінінің он гуруының алтыншысы. Ол әкесі Аржанды моғол императоры Жахангирдің өлім жазасына кесуінен кейін, он бір жасында гуру болды. Гургу Харгобинд Сикхизмге әскерилендіру процесін енгізді, бұл оның әкесінің өліміне жауап ретінде және Сикх қауымын қорғау үшін жасалған болуы мүмкін. Ол осыны екі қылышпен бейнеледі, олар мири және пири (дүниелік билік және рухани билік) екі ұғымын көрсетеді. Амрицардағы Хармандир Сахиб алдында Харгобинд Акал Тахтты (уақыттың шегі жоқ тақ) салды. Акал Тахт бүгінде Халсаның (Сикхтердің біртұтас ұйымы) жердегі ең жоғары билігін білдіреді.

Ерте өмір

Гуру Харгобинд 1595 жылғы 19 маусымда Амритсардың батысындағы ауылда, Содхи Хатри отбасында дүниеге келді. Ол бала кезінде шешек ауруына шалдықты. Сикх агиографиясы бойынша, Гуру Харгобинд ағасы Притхи Чанд пен оның әйелі Кармо жасаған екі улану әрекетінен аман қалды, сондай-ақ Притхи Чанд оған тастаған кобрадан да құтылды. Гуру Харгобиндтің билікке орналасу рәсімі 1606 жылғы 24 маусымда өтті. Ол шейіт болған әкесінің кеңесімен, өзін қорғау үшін әрдайым қарулы сикхтермен қоршап жүрді. 52 саны оның өмірінде ерекше маңызға ие болды, және оның сарайында 52 қарулы адам болды. Оның үш әйелінен балалары болды. Бірінші әйелінен туған екі ұлының екеуі де оның өмірінде қайтыс болды. Нанакиден туған ұлы Гуру Тег Бахадур тоғызыншы сикх гуруы болды. Анандпур Сахибтың Содхилері – Гуру Харгобиндтің ұлдарының бірі, Баба Сураж Мал Содхинің ұрпақтары. Гуру жауынгерлік өнер шебері (шастарвидия) болды; ол адамдарды дене шынықтырумен айналысуға және денелерін жауынгерлік қақтығысқа дайындауға шақырды. Оның жеке Дарбары (сарайы) болды. Оның адал ізбасарларын қаруландыру және оқыту ісі басталды. Гуру жеті жүз жылқыға ие болды, ал оның Рисалдари (атты әскері) үш жүз атты және алпыс мылтықшыдан тұрды.

Басқа билеушілермен қарым-қатынастар

Гуру Харгобинд Гуру Аржанның өлім жазасына кесілгеннен кейін сикхтердің моғол билігіне қарсы тұруын жетекшілік етті. Ол Шахжаханның билігін формалды түрде мойындады, бірақ ислами діни қысымға қарсылық көрсетіп, Шахжахан әскерлерімен төрт соғыс жүргізді. Оның сикх қауымын өзгерту әрекеттері моғол билігімен қақтығыс тудырды.

Жахангир

Мұғал императоры Джахангирдің Аржанды өлтіруімен қатар, Харгобинд бастауынан бастап Мұғал билігінің жақтас емес адамы болды. Ол сикхтерге қаруланып, моғолдармен күресуге кеңес берді. Жахангир бұған жауап ретінде 1609 жылы Гуалиор бекінісінде 14 жасар Гуру Харгобинді қамап, Гуру Аржанға салынған айыппұлды сикхтер мен Харгобинд төлемегенін сылтау етті. Оның неліктен босатылғаны белгісіз. Ғалымдар, Джахангир 1611 жылға қарай таққа берік орныққаннан кейін, және Моғол сарайындағы сунниттер мен Нақшбандилер оның құрметінен түскеннен кейін, Акбардың төзімді саясатына көшкенін болжайды. Тағы бір теория бойынша, Джахангир жағдайды түсініп, Гуру Харгобиндтің қауіпсіз екенін сезініп, оны босатуға бұйрық берген. Суржит Сингх Гандидің сөзіне сүйенсек, "миллиондаған рупия" үшін және Мұғал империясына қарсылық көрсеткені үшін бекіністе тұтқындалған 52 раджа (патша) рухани жетекшісінен айырылғанына өте қиналды. Гуру Харгобинд олардың өзімен бірге босатылуын сұрады және олардың адал болуына кепілдік берді. Джахангир оларды да босатуға бұйырды. Харгобинд 52 жиегі бар ерекше халат тігізді. Харгобинд бекіністен шыққанда, тұтқын патшалар халаттың жиектерін ұстап, оның ізімен шықты. Босатылғаннан кейін Гуру Харгобинд сикх әскерін күшейтіп, сикх қауымын қайта біріктірді. Джахангирдің билігі тұсында Харгобинд Рохилада моғолдарға қарсы шайқасқа қатысты. Бұл шайқас сикхтердің әскериленуіне жауап ретінде болды. Губернатор Абдулхан бастаған моғолдар сикхтерден жеңіліс тапты.

Шах Жахан

1627 жылы Жәхангирдің ұлы және мұрагері Шах Джахан билікке келгеннен бастап қарым-қатынас қайтадан шиеленісіп кетті. Шах Джахан төзімсіздік танытты. Ол Лахордағы сикхтердің баолиін қиратты. 1628 жылы Шах Джаханның аң аулау тобы Гуру Харгобиндке тиесілі бірнеше мүлікті тонады, бұл бірінші қарулы қақтығысқа себеп болды. Харгобиндтің әскері Шах Джаханның моғол әскерлерімен Амритсар, Картарпур және басқа да жерлерде шайқасты. 1634 жылы Амритсар шайқасында Харгобинд Амритсар маңында моғол әскерін жеңіске жеткізді. Моғолдар Гуруға тағы бір шабуыл жасады, бірақ шабуылшылар жеңіліп, олардың басшылары қаза болды. Гуру моғолдардың үлкен күштерінің оралуын болжады, сондықтан қорғанысын және әскерін нығайту үшін Шивалик тауларына шегінді, онда Киратпурдағы базасында өмірінің соңына дейін тұрды. Ол сондай-ақ Картарпур шайқасында да күш сынасты. Гуру Аржанға өлім жазасын бұйырған Чанду Шахты Гуру Харгобиндтің сикхтері азаптап өлтірді: оның мұрнына қалың темір сақина салып, еденге сүйреп, Аржанды азаптаған және кейін сикх болған адам Аржанды азаптау үшін қолданған қасықтан ыстық құм құйды. Гуру Харгобинд 1638 жылы аға ұлы Баба Гурдиттадан айырылды. Шах Джахан сикх дәстүрін әлсірету үшін саяси құралдарға жүгінді, мұрагерлік мәселесіне араласып, оған ықпал етуге тырысты.

Өлім

Ол жетінші гуру Хар Рай болып табылатын немересін ізбасары етіп тағайындады. Ол 1644 жылы Сатледж өзенінің жағасындағы Киратпур Сахиб қаласында қайтыс болды және оның мәйіті өзен жағасында өртеліп, қазір Гурдвара Паталпури Сахиб орналасқан жерге көмілді.

Танымал мәдениет

Пунджаби тіліндегі анимациялық фильм "Дастан-и Мири Пири" Гуру Харгобиндтің және оның сикх діні мен қауымына жасаған үлесін баяндайды. Гуру Харгобиндтің өмір жолы мен үйретіктері 2023 жылғы маусымның тақырыбына және "Даллас Каубойс" футбол командасының көркемдік безендірілуіне әсер етті.