1915 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ғалиполи шайқасы

1915 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Ұлыбритания әскерінің Ғалиполи түбегіне шабуылы. ANZAC әскерінің Арıбұрнау шайқасы, түнгі қону, қиын шайқас.

29 мин оқу

100%

Дереккөз: Landing at Anzac Cove — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

1915 жылғы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы шайқас

1915 жылғы 25 сәуірде Анзак шығанағына жасалған шабуыл, сондай-ақ Габа-Тепедегі қону деп белгілі, ал түріктер үшін Арыбурну шайқасы – Ұлыбритания империясы күштерінің Галлиполи түбегіне жасаған десанттық операциясының бір бөлігі болды. Бұл Бірінші дүниежүзілік соғыстың Галлиполи науқанының құрлықтағы кезеңін бастады. Австралия және Жаңа Зеландия армия корпусының (ANZAC) әскерлері, негізінен түнде түбекке батыс (Эгей теңізі) жағынан қонды. Олар жоспарланған қону орнынан солтүстікке жағаға шықты. Қараңғыда шабуыл жасаушы топтар шатасып, бірақ қарсыласу күшейген сайын әскерлер біртіндеп ішкі жаққа қарай жылжыды. Жағаға шыққаннан кейін көп ұзамай ANZAC жоспарлары өзгертілді, ал роталар мен батальондар бөліп-бөліп шайқасқа жіберілді және оларға қарама-қайшы бұйрықтар берілді. Кейбіреулері белгіленген мақсаттарына жетті, ал басқалары басқа аймақтарға ауыстырылып, қорғаныс жоталары бойымен бекініс жасауға бұйрық берілді. Мақсаттарына қол жеткізе алмаса да, түнде ANZAC әскерлері плацдарм құрды, бірақ ол жоспарланғаннан әлдеқайда кішірек болды. Кейбір жерлерде олар ұйымдастырылмаған қорғаныс жүйесіз тік жарларда бекініп тұрды. Олардың қиын жағдайы екі дивизия командирлерін эвакуация сұрауға итерді, бірақ Корольдік теңіз күштерінен кеңес алғаннан кейін, армия командирі олардың қалуға шешім қабылдады. Күні бойындағы қазалардың нақты саны белгісіз. ANZAC екі дивизияны түсірді, бірақ олардың екі мыңнан астам әскері қаза тапты немесе жараланды, ал түрік тарапынан да кем емес шығын болды. 1916 жылдан бастап 25 сәуірдегі қону күні Анзак күні ретінде атап өтіледі, ол Австралия мен Жаңа Зеландия үшін ең маңызды мерекелердің біріне айналды. Бұл мерейтой Түркия мен Ұлыбританияда да еске алынады.

Өмірбаян

Осман Түрік Империясы 1914 жылғы 31 қазанда Орталық державалар жағында Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты. Батыс майданындағы окоп соғысының нәтижесіздігі Британ Императорлық Соғыс кабинетін Орталық державаларға қарсы басқа жерде, әсіресе Түркияда шабуыл жасау соғысты жеңудің ең тиімді жолы болуы мүмкін дегенге сендірді. 1915 жылдың ақпан айынан бастап бұл Дарданелл бұғазынан өтуге бағытталған теңіз операциялары түрінде көрінді, бірақ бірнеше сәтсіздіктен кейін құрлықтағы әскери науқан да қажет деп шешілді. Осы мақсатта генерал Иэн Гамильтон басқаруымен Жерорта экспедициялық корпусы құрылды. Галлиполи түбегін бақылауға алу үшін үш десанттық операция жоспарланды, бұл теңіз күштеріне түрік астанасы Константинопольға шабуыл жасауға мүмкіндік береді деп күтілді, соның нәтижесінде түріктер қару аясуға келісуі мүмкін еді.

Қайырмашылығы

Генерал-лейтенант Уильям Бёрдвуд, тәжірибесіз Австралия және Жаңа Зеландия армия корпусына (ANZAC) – Австралия дивизиясы мен Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясының екі бригадасынан тұратын – қолбасшылық ететін, Галлиполи түбегінің батыс жағында десанттық шабуыл жүргізуге бұйрық берілді. Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясы әдетте екі атты бригадамен толықтырылатын, бірақ олар Мысырда қалды, себебі түбекте атты әскерді қолдану қажеттігі немесе мүмкіндігі болмайды деп есептелді. Дивизияның құрамын толықтыру үшін Гамильтон Гурка бригадасын қосып алуға тырысты, бірақ сәтті болмады. ANZAC-тың жалпы саны 30 638 адамды құрады. Операцияға таңдалған орын – солтүстікке қарай Габа-Тепе мен Балықшы үйі аралығындағы аймақ. Теңіз артиллериясының оқ жаудырынан кейін таңда қондырылған алғашқы әскерлер 971-ші төбенің төменгі бөліктерін және оңтүстік баурайларын басып алуға тиіс болды. Екінші толқын олардан өтіп, 971-ші төбенің, әсіресе Мал-Тепесін жаулап алуға бағытталды. Олар жаудың Килид-Бахр үстіртіндегі байланыс жолдарын кесіп, түріктердің солтүстіктен Килид-Бахр үстіртіне британдық 29-шы дивизияның шабуылы кезінде күштер жеткізіп әкелуіне кедері келтіруі керек еді. Мал-Тепесін басып алу «Килид-Бахр үстіртінің өзінен де маңыздырақ және құндырақ» деп есептелді. Бёрдвуд айға батқаннан кейін түбекке жақындауды жоспарлады, алғашқы әскерлер таң атқанға бір сағат бұрын, 03:30-да қонуға тиіс болды. Оған Ғаба-Тепеге қасақана тоқтатылған ескі сауда кемесін, ішінде әскермен ұсыну ұсынылды, бірақ ол бас тартты. Оның орнына, әскерлер әскери және сауда кемелерімен жүріп, шабуыл үшін кішкентай бу кемелерімен сүйретілетін қайықтарға ауысты. Бірінші болып генерал-майор Уильям Бриджес басқаратын Австралия дивизиясы жағаға шықты. Британдық Үндістан армиясының 3-ші Австралия бригадасы, содан кейін дивизияның резерві – 1-ші Австралия бригадасы қондырылуға тиіс болды; барлығы 08:30-ға дейін жағаға шығу керек еді. Олардан кейін генерал-майор Александр Годли басқаратын Жаңа Зеландия және Австралия дивизиясы келді, одан кейін 1-ші Жаңа Зеландия бригадасы және 4-ші Австралия бригадасы. Екінші дивизия толыққан соң ғана Мал-Тепеге қарай жылжу басталады.

Lieutenant General William Birdwood, commanding the inexperienced Australian and New Zealand Army Corps (ANZAC), comprising the Australian Division and two brigades of the New Zealand and Australian Division, was ordered to conduct an amphibious assault on the western side of the Gallipoli Peninsula. The New Zealand and Australian Division normally also had two mounted brigades assigned to it, but these had been left in Egypt, as it was believed there would be no requirement or opportunities to use mounted troops on the peninsula. To bring the division up to strength, Hamilton had tried unsuccessfully to get a brigade of Gurkhas attached to them. In total ANZAC strength was 30,638 men. The location chosen for the operation was between the headland of Gaba Tepe and the Fisherman's Hut, to the north. Landing at dawn after a naval gunfire bombardment, the first troops were to seize the lower crests and southern spurs of Hill 971. The second wave would pass them to capture the spur of Hill 971, especially Mal Tepe. There they would be positioned to cut the enemy's lines of communications to the Kilid Bahr Plateau, thus preventing the Turks from bringing reinforcements from the north to the Kilid Bahr Plateau during the attack by the British 29th Division which would advance from a separate beachhead further south west. The capture of Mal Tepe was "more vital and valuable than the capture of the Kilid Bahr Plateau itself." Birdwood planned to arrive off the peninsula after the moon had set, with the first troops landing at 03:30, an hour before dawn. He declined the offer of an old merchant ship, loaded with troops, being deliberately grounded at Gaba Tepe. Instead, the troops were to travel in naval and merchant ships, transferring to rowing boats towed by small steamboats to make the assault. First ashore would be the Australian Division, commanded by Major General William Bridges. The 3rd Australian Brigade, known as the covering force,|group=nb from the British Indian Army would land next and then the 1st Australian Brigade, the division's reserve; all were to be ashore by 08:30. The New Zealand and Australian Division, commanded by Major General Alexander Godley, followed them; the 1st New Zealand Brigade then the 4th Australian Brigade. Only after the second division had landed would the advance to Mal Tepe begin.

Түрік әскерлері

Бірінші дүниежүзілік соғыста Осман Түрік Армиясы Германия Императорлық Армиясының үлгісі бойынша құрылды, оның көпшілігі екі жыл (жаяу әскер) немесе үш жыл (артиллерия) мерзімге әскери қызметке шақырылды; содан кейін олар келесі жиырма үш жыл бойы резервте қызмет етті. Соғысқа дейінгі армияда 208 000 адам 36 дивизияға біріктірілген, олар армиялық корпус және жедел әскерлерге бөлінді. Жұмылдыру кезінде әр дивизияда үш жаяу әскер және бір артиллерия полкі болды, барлығы шамамен он мың адам, бұл британдық құралымның шамамен жартысы еді. Көптеген тәжірибесіз ANZAC-тардан айырмашылығы, түрік армиясының барлық командирлері, рота командирлері деңгейіне дейін, өте тәжірибелі болды, олар Итальян-Түрік және Балқан соғыстарының қатысушылары еді. Британдық дайындықтар жасырын жүргізілмеді, ал 1915 жылдың наурызына қарай түріктер Лемнос аралында елу мың британдық және отыз мың француз әскерінің жиналып жатқанын білді. Олардың қонуға болатын төрт мүмкін жер бар деп есептеді: Кейп Хеллес, Габа-Тепе, Булаир немесе Дарданеллдің Азия (шығыс) жағалауы. 24 наурызда түріктер неміс генералы Отто Лиман фон Сандерстің басқаруымен екі корпуста алты дивизиядан және атты бригададан тұратын 100 000-нан астам сарбазды Бесінші армияны құрды. Бесінші армия III корпусты Галлиполиде және XV корпусты Азия жағалауында орналастырды. 5-ші дивизия және атты бригада Еуропа құрлығында болды, қажет болған жағдайда III корпусты қолдау үшін орналастырылды. III корпустың құрамында 9-шы дивизия (25-ші, 26-шы және 27-ші жаяу әскер полктері), 19-шы дивизия (57-ші, 72-ші және 77-ші жаяу әскер полктері) және 7-ші дивизия (19-шы, 20-шы және 21-ші жаяу әскер полктері) болды. 9-шы дивизия Кейп Хеллестен Булаирге дейін жағалауды қорғады, онда 7-ші дивизия жауапкершілікті өз мойнына алды, ал 19-шы дивизия Майдосте корпус резервінде болды. ANZAC десанттары өтетін Габа-Тепе аймағын 27-ші жаяу әскер полкінің 2-ші батальоны қорғады.

Анзак шығанағы

19 сәуірде ANZAC-тарға жаттығуды тоқтату және барлық кемелер мен шағын қайықтар көмір мен қоймаларды алып кету туралы бұйрық берілді. Ауа райы Лемностан 24 сәуірдің таңертеңгісін кетуге кедергі жасады. Корольдік әскери-теңіз флотының "Queen", "Triumph", "Prince of Wales", "London" және "Majestic" атты линкерлері, "Bacchante" крейсері, жеті эсминец және төрт көлік кемесі 3-бригаданы алып жүретін жолды бастады. Оларға өздерінің жеке кемелерімен көтерілген әскерилердің қалғандары ілесіп кетті.

Алғашқы алты компания

25 сәуір күні сағат 01:00-де британдық кемелер теңізде тоқтады, ал он екі бумен сүйретілетін отыз алты қайық алғашқы алты ротаны, әрқайсысы 9-шы, 10-шы және 11-ші батальоннан екі-екіден, кемеге мінгізді. 02:53-те кемелер жартымаралға қарай бет алды, 03:30-ға дейін жалғасты, сонда үлкен кемелер тоқтады. 46 метрдей қашықтықта, қайықтар тек ескектерді пайдаланып жүзіп өтті. Сағат 04:30 шамасында түрік күзетшілері қайықтарға оқ ашты, бірақ алғашқы АНЗАК әскерлері сол кезде Ари Бурну деп аталатын, бірақ кейіннен Анзак шығанағы деп аталған Z жағасында жағаға жетті. (Түрік үкіметі 1985 жылы оны ресми түрде Анзак шығанағы деп атады.) Олар жоспарланғаннан гөрі солтүстікке қарай орналасқан, ал ашық жағажайдың орнына 91,44 метрге дейін биіктігі бар тік жартастар мен жоталармен кездесті. Дегенмен, қателік оларды салыстырмалы түрде қорғалмаған аймаққа жағаға шығарды; оңтүстікке қарай, Габа Тепеде, олар қонуды жоспарлаған жерде, екі 15 см және екі 12 см зеңбіректермен жабдықталған күшті бекініс болды, ал 27-ші жаяу әскер полкінің 5-ші ротасы солтүстік нүктеде кез келген қонуға қарсы шабуыл жасауға орналастырылды. Анзактар қонған шығанақты қоршап тұрған төбелер жағажайды түрік артиллериясының тікелей атынан қорғады. Жағаға шыққаннан кейін 15 минут өткен соң, Корольдік теңіз күштері таулы аймақтағы нысаналарға оқ атуды бастады. Қайықтар келе жатқанда араласып кетті. 11-ші батальон Ари Бурну нүктесінің солтүстігіне жерге қонды, ал 9-шы батальон 10-шы батальонның көп бөлігімен бірге нүктеге немесе оның оңтүстігіне қонды. Жоспар бойынша олар ашық жерді кесіп өтіп, бірінші жотаға шабуыл жасауы керек еді, бірақ олар су сызығына жақын төбемен кездесті, және 8-ші ротаның, 27-ші жаяу әскер полкінің 2-ші батальонының кішкентай қарудан атып, орналасқан жерін анықтауға тырысқан офицерлердің арасында шатасу туды, олардың құрамында сегізден тоқсанға дейін сарбаз бар, Анзак шығанағында және солтүстікте Балықшы үйінің маңында екінші взвод болды. Үшінші взвод екінші жотада резервте тұрды. Олар сондай-ақ екі ескірген көп түтіктелген Норденфельд пулеметтерімен жабдықталған Габа Тепе бекінісін және оңтүстіктегі бірнеше кішігірім посттарды күзетті. 9-шы және 10-шы батальондардың сарбаздары Ари Бурну беткейіне көтеріліп, күш алу үшін бұталардың бұтақтарын ұстады немесе штықтарын топыраққа қазды. Жоғары жеткенде олар тастап кетілген траншеяны тапты, түріктер ішке қарай шегінген. Көп ұзамай австралиялықтар Плудж үстірттеріне жетті, оның шеті траншеямен қорғалған, бірақ түріктер келесі төбеге шегінді, одан олар үстіртке келген австралиялықтарға оқ жаудырды. Олар келген кезде 11-ші батальонның майоры Эдмунд Брокман жағдайды түзетуге кірісіп, 9-шы батальонның сарбаздарын оң жаққа, 11-ші батальонды сол жаққа жіберді, ал 10-шы батальонды ортада қалдырды.

At 01:00 on 25 April the British ships stopped at sea, and thirty six rowing boats towed by twelve steamers embarked the first six companies, two each from the 9th, 10th and 11th battalions. At 02:53 the ships headed towards the peninsula, continuing until 03:30 when the larger ships stopped. With 50 yards (46 m) to go, the rowing boats continued using only their oars. Around 04:30 Turkish sentries opened fire on the boats, but the first ANZAC troops were already ashore at Beach Z, called Ari Burnu at the time, but later known as Anzac Cove. (It was formally renamed Anzac Cove by the Turkish government in 1985.) They were further north than intended, and instead of an open beach they were faced with steep cliffs and ridges up to around 91.44 m in height. However, the mistake had put them ashore at a relatively undefended area; at Gaba Tepe further south where they had planned to land, there was a strong point, with an artillery battery close by equipped with two 15 cm and two 12 cm guns, and the 5th Company, 27th Infantry Regiment was positioned to counter attack any landing at that more southern point. The hills surrounding the cove where the ANZACs landed made the beach safe from direct fire Turkish artillery. Fifteen minutes after the landing, the Royal Navy began firing at targets in the hills. On their way in, the rowing boats had become mixed up. The 11th Battalion grounded to the north of Ari Burnu point, while the 9th Battalion hit the point or just south of it, together with most of the 10th Battalion. The plan was for them to cross the open ground and assault the first ridge line, but they were faced with a hill that came down almost to the water line, and there was confusion while the officers tried to work out their location, under small arms fire from the 8th Company, 2nd Battalion, 27th Infantry Regiment, who had a platoon of between eighty and ninety men at Anzac Cove and a second platoon in the north around the Fisherman's Hut. The third platoon was in a reserve position on the second ridge. They also manned the Gaba Tepe strong point, equipped with two obsolescent multi barrelled Nordenfelt machine guns, and several smaller posts in the south. Men from the 9th and 10th battalions started up the Ari Burnu slope, grabbing the gorse branches or digging their bayonets into the soil to provide leverage. At the peak they found an abandoned trench, the Turks having withdrawn inland. Soon the Australians reached Plugge's Plateau, the edge of which was defended by a trench, but the Turks had withdrawn to the next summit inland, from where they fired at the Australians coming onto the plateau. As they arrived, Major Edmund Brockman of the 11th Battalion started sorting out the mess, sending the 9th Battalion's men to the right flank, the 11th Battalion's to the left, and keeping the 10th Battalion in the centre.

Екінші алты компания

Екінші алты рота әлі қараңғыда түсірілді, эсминецтер от астында әскерлерді түсіру үшін жақынға келді. Олар Анзак шығанағына да түсті, бірақ енді жоспарланғандай, 11-ші рота солтүстікте, 10-шы орталықта және 9-шы оңтүстікте орналасты. 12-ші батальон жағалаудың бойымен түгелдей түсті. Бұл Ары Бурнудың солтүстігіне және оңтүстігіне дейін жағалауды кеңейтті. От астында түскен шабуылшы әскерлердің кейбірі қайықта, ал басқалары жағаға жеткенде қаза тапты. Жағаға жеткен соң олар құрлыққа қарай бет алды. Оңтүстікте 9-шы және 12-ші батальондардың алғашқы сарбаздары 400-ші платоның етегіне жетті. Солтүстікте 11-ші және 12-ші батальондардың алғашқылары жақын маңдағы түрік бекінісінен от астында Уолкер қырқасына қарай көтеріле бастады. Осы кезде түрік артиллериясы жағалауды бомбалауды бастады, кем дегенде алты қайықты жойды. Түріктер Нек арқылы 700 биіктігіне қарай шегінді. Тағы да отқа түскен австралиялықтар құрлыққа қарай шамамен жылжыды. Кейбіреулері Малоун шатқалының солтүстігінде және Монаш аңғарының оңтүстігінде орналасқан Нек деген биік жерге орнықты. Осы шақта 3-ші бригаданың командирі полковник Эвен Синклер Маклаган корпустың жоспарын өзгертуге шешім қабылдады. Оңтүстіктен қарсы шабуыл болуы мүмкін деп алаңдап, ол үшінші немесе Ган қырқасына қарай жылжудың орнына екінші қырқаны ұстап тұруға шешім берді. Бұл тартыншақтық түріктердің қорғаныс жоспарларына оңтайлы келді, себебі ол алдыңғы әскерлерге резервтерді қарсы шабуылға дайындау үшін уақыт беруді қажет етті.

Түркияның реакциясы

Сағат 05:45-те түрік 27-ші жаяу әскер полкінің подполковнигі Мехмет Сефикке өзінің 1-ші және 3-ші батальондарын батысқа жылжытып, Габа-Тепе маңындағы 2-ші батальонды қолдауға бұйрық берілді. Екі батальон да оянып, сол түні әскери жаттығулар өткізгеннен кейін Эцеабатта жиналған еді. 9-дивизияның қолбасшысы полковник Халил Сами де дивизияның пулемет ротасы мен артиллериялық батареясына 27-ші жаяу әскер полкіне қолдау көрсету үшін қозғалуға бұйрық берді, содан кейін көп ұзамай 77 мм артиллериялық батарея да келді. 08:00-де 19-дивизияның қолбасшысы подполковник Мустафа Кемальға оларды қолдау үшін батальон жіберу туралы бұйрық берілді. Кемал оның орнына 57-ші жаяу әскер полкімен және артиллериялық батареямен бірге Чхунук Бейрге қарай өзі баруға шешім қабылдады, ол бұл биіктіктің қорғаныстағы маңызды нүкте екенін түсінді; кімде-кім осы биіктіктерді ұстаса, шайқас алаңына үстемдік етеді. Сәйкес келіп, 57-ші жаяу әскер полкі сол күні таңертең 971-ші төбе маңында жаттығу өткізуге тиіс болған және 05:30-дан бері бұйрық күтіп дайындалып тұрған. Сағат 09:00-де Сефик және оның екі батальоны Кавак-Тепеге жақындап, соғыспен шегінген 2-ші батальонымен байланыс орнатты, ал бір жарым сағаттан кейін полк ANZAC әскерлерінің одан әрі ілгері жылжуын тоқтату үшін орналастырылды. Шамамен сағат 10:00-де Кемал Скрабби Ноллға келді және кері шегініп жатқан әскерлерді тоқтатты, оларды қорғаныс позициясына қайтаруға көмектесті. Олар келген кезде 57-ші жаяу әскер полкіне бұйрық беріліп, қарсы шабуылға дайындалды. Түріктерде Кемальери (Кемалдың орны) деп аталатын Скрабби Нолл, науқанның қалған бөлігі үшін түрік штабының орнына айналды.

Сәби 700

Baby 700 – Сарыбайыр жотасындағы Battleship Hill немесе Big 700 төбесінің жанындағы бір төбе. Ол теңіз деңгейінен шамамен осы биіктікте орналасқандықтан осылай аталған, бірақ нақты биіктігі 179,83 метр ғана.

Маклаген 11-ші батальонды, 12-ші батальонның капитаны Джозеф Лаллордың ротасын және 9-шы батальонның майоры Джеймс Робертсонды Baby 700-ге жіберді. Брокман өз ротасын екіге бөліп, жартысын Rest Gully-нің оң саласына, ал жартысын сол саласына жіберді. Ал Брокман мен резервтік взвод Монаш аңғарына қарай бет алды. Олар алға жылжығанда түрік артиллериясы оларды әуеде жарлыған шрапнель снарядтарымен нысанаға алды, бұл роталарды шашыратты. Бұған қоса, жоғары шенді офицерлердің адамдарды Baby 700-ге емес, басқа жерлерге жөнелткенінен, бірліктердің тек шағын бөліктері ғана Baby 700-ге жетті. Baby 700-ге келген 11-ші батальонның капитаны Эрик Туллох қалған алпыс адамын Battleship Hill-ге алып кетті, ал Лаллордың ротасын Nek-ті қорғауға қалдырды. Туллох шыңға қарай жылжу алдында оңға бұрылды. 11-ші батальон бірінші төбеден қарсылықсыз өтті, бірақ екінші төбеде түрік қорғаушылары оларға оқ ашты. Австралиялықтар жерге жатып, оқпен жауап берді. Түрік оқтары басылғанда, қалған елу адам алға жылжуын жалғастырып, қазір тастап кетілген түрік позициясына жетті. Оның артында үлкен ойыс жатты, ал одан әрі Battleship Hill көрінді. Олар әлі де оқ астында болғандықтан, тағы да алға жылжыды, содан кейін төбеден түріктер оларға окоптан оқ ашты. Австралиялықтар отыз минутқа дейін тұрып берді, бірақ түрік оқтарының күшеюі мен жарақаттанушылардың көбеюі Туллохты кері шегінуге мәжбүр етті. Сол күні басқа ешбір ANZAC бөлімі осы деңгейде ішке қарай жылмады. 08:30-да Робертсон мен Лаллор өз роталарын Baby 700-ге көтеруге шешім қабылдады. Туллох сияқты оңға бұрылмастан, олар тікелей ортасынан көтеріліп, шыңнан өтіп, солтүстік беткейге жатты. Олардың сол жағындағы Сувла шығанағына қарай соққан қақпа түрік окоптарымен қорғалған. 09:15-те түрік әскерлері Battleship Hill-ден төмен қарай жылжыды, ал келесі сағат бойы олар оқ атысты. Baby 700-ге қосылған жерде 9-шы, 11-ші және 12-ші батальондардың австралиялық тобы Малоун аңғарын кесіп өтіп, түрік окопына шабуыл жасады. Baby 700-дегі түрік пулеметі оларға оқ атып, кері шегінуге мәжбүр етті, содан кейін австралиялық әскерлер жалпы түрде шегінді. Түріктер Battleship Hill-ді басып алып, австралиялықтарды Baby 700-ден ығыстырып шығарды. Монаш аңғарының басындағы штабынан Маклаген түріктердің шабуылдап жатқанын көріп, барлық қолдағы әскерін Baby 700-ге жөнелтті.

Maclagen sent the 11th Battalion, Captain Joseph Lalor's company of the 12th Battalion and Major James Robertson's of the 9th, towards Baby 700. Brockman divided his own company, sending half up the right fork of Rest Gully, and half up the left, while Brockman and a reserve platoon headed up Monash Valley. As they moved forward, Turkish artillery targeted them with air burst shrapnel shells, which dispersed the companies. This, coupled with senior officers diverting men to other areas instead of towards Baby 700, meant only fragments of the units eventually reached Baby 700. Arriving at Baby 700, Captain Eric Tulloch, 11th Battalion, decided to take his remaining sixty men towards Battleship Hill, leaving Lalor's company to dig in and defend The Nek. Tulloch moved around to the right before advancing towards the summit. The 11th Battalion crossed the first rise unopposed, but at the second, Turkish defenders around away opened fire on them. Going to ground, the Australians returned fire. When the Turkish fire slackened the remaining fifty men resumed their advance, reaching the now evacuated Turkish position, behind which was a large depression, with Battleship Hill beyond that. Still under fire they moved forward again, then around from the summit the Turks opened fire on them from a trench. The Australians held out for thirty minutes, but increasing Turkish fire and mounting casualties convinced Tulloch to withdraw. No other ANZAC unit would advance as far inland that day. At 08:30 Robertson and Lalor decided to take their companies up Baby 700. Instead of going around to the right like Tulloch, they went straight up the centre, crossed over the summit onto the northern slope and went to ground. A spur on their left, leading to Suvla Bay, was defended by a Turkish trench system. At 09:15 Turkish troops started moving down Battleship Hill, and for the next hour they exchanged fire. Where the spur joined Baby 700, a group of Australians from the 9th, 11th, and 12th battalions crossed Malone's Gully and charged the Turkish trench. A Turkish machine gun on Baby 700 opened fire on them, forcing them back, followed by a general withdrawal of Australian troops. The Turks had secured Battleship Hill and were now driving the Australians off Baby 700. From his headquarters at the head of Monash Valley, Maclagen could see the Turks attacking, and started sending all available men towards Baby 700.

Үшінші толқын

Жаңа Зеландия бригадасының командирі ауырғандықтан, Бёрдвуд жағалауда болған штаб офицері, генерал-бригадир Харольд Уокерді командир етіп тағайындады. Окленд батальоны сағат 12:00-ге дейін қонып, Расселл Топқа қарай, жағалау бойымен солтүстікке, Уокерс Риджке жіберілді. Олардың тек қана ешкі жолымен, бір қатар болып өте алатынын көрген Уокер, оларға Плудждің жазығы арқылы өтуге бұйрық берді. Жаңа Зеландияның әрбір бөлімі қонғанда, олардың барлығы Baby 700-ге бір бағытта жіберілді. Бірақ түріктердің атысынан қашуға тырысқанда, олар Монаш аңғарында және Рест-Гулиде шашырап кетті. Окленд батальонының екі ротасы сағат 12-ден кейін ғана Baby 700-ге жетті. Сағат 12:30-да Кентербери батальонының екі ротасы қонып, енді Плудждің жазығына қайтаруға бұйрық берілген Оклендтерге көмекке жіберілді, және 3-бригаданың сол жағында орналасты. Кентербери роталары Оклендтердің сол жағына сапқа тұрып, бригаданың қалған бөлігінің қонуын күтті. Қонақтарды түсіру сағат 16:30-да қайта басталды, Веллингтон батальоны жағаға келді, ал сағат 17:00-де Отаго батальоны Оклендтермен қатар орналасты. Тағы екі Кентербери ротасы құрлыққа шықты, олар корпустың сол жақ қанатын кеңейту үшін солтүстікке, Уокерс Риджке жіберілді. Жағадағы жағдай түсіру кестесін өзгертуге мәжбүр етті, сағат 17:50-де 4-австралиялық бригадаға қорғанысты нығайту үшін қонуға бұйрық берілді. Бригаданың толық құрамы келесі күні жағаға шықты. Екі дивизияның артиллериялық батареяларын тасымалдаған кемелер түрік артиллериясының атысынан теңізге қарай ығысып, қону мүмкін болмады.

Маклорин төбесі

Маклорин төбесі – Бэби 700 мен 400 платосын байланыстыратын Екінші қырқаның 910 метрлік бөлігі, АНЗАК жағынан Монаш аңғарына қарай тік құлпыратын беткейі бар. Алдағы күндері Куинн, Стил және Кортни бекіністері осы беткейге салынатын болады. Анзак әскерлерінің 11-ші батальонынан алғашқылары төбеге жеткенде, түрік қорғаныштарының бұрыннан қашқандарын көрді. Австралиялықтар төбенің басына шыққанда, Baby 700-ден оққа түсті, бірақ олардың алдында Мүлік аңғарына қарай қысқа, сайқы беткей жатыр. Майор Джеймс Дентонның 11-ші батальоны төбеге келген соң, қазба жұмыстарын бастады, жақын арада Маклагеннен кез келген құнмен осы позицияны ұстап тұруға бұйрық алды. Сағат 10:00-де Скрабби-Ноллдан шабуылдап келген түрік әскерлері төбедегі австралиялықтарға жақын жетіп, оларға оқ атты. Барлығы 11-ші батальоннан екі жарым рота Кортни бекінісі, Стил бекінісі және Сымды аңғар арасында орналасқан еді. Олар көп ұзамай 3-ші батальонның күшейте келгенін көрді.

400 Алаң

400 платосы, теңіз деңгейінен биіктігімен аталған, екінші қырқа бойында, Гун қырқасынан шамамен кең және тегіс плато болды. Платоның солтүстік жартысы Джонстонның қуанышы деп, ал оңтүстік жартысы Жалғыз қарағай деп аталды, олардың арасында Оуэн шатқалы орналасқан.

3-бригада

Егер десант жоспарлы түрде орындалса, 11-ші батальон солтүстікке қарай платодан өтіп кетер еді. 10-шы батальон, платоның оңтүстігінде, Гун Ридждің артындағы түрік бекінісі мен артиллериялық батареясын басып алуға тиіс болды. 9-шы батальон, ең оңтүстікте, Габа-Тепедегі артиллериялық батареяға шабуыл жасады, ал 12-ші батальон резервте болды, 26-шы Якобтың таулық батареясы платода өз өңірін бекітуге кірісті. Анзак әскерінің білмегені, түріктер 400-ші платода артиллериялық батарея орналастырған еді. 10-шы батальонның алғашқы взводының командирі лейтенант Ноэль Лутит болды, оны бригада майоры Чарльз Бранд сүйемелдеді. Олар түрік батареясын Лон Пайн секторында тапты, ол жылжуға дайындалып жатқан еді. Австралиялықтар от ашқанда батарея Оуэн шатқалынан кері шегінді. Бранд платода қалды және Лутитке түрік батареясын қууды бұйырды. Дегенмен, қарулар шатқалдың басында жасырылған еді, ал Лутиттің взводы олардың артына өтті. Сол кезде лейтенант Эрик Смит өзінің 10-шы батальонының барлаушыларымен және лейтенант Г. Томас өзінің 9-шы батальонынан келген взводымен платоға келді, қаруларды іздеп. Олар платодан өтіп бара жатқанда, түрік автоматтары Лон Пайн аймағынан оларға оқ жаудырды. Томас взводының бірі батареяны тапты, ол шатқалдан атуды бастаған еді. Олар от ашты, қару-жарақ жасағына шабуыл жасап, қаруды басып алды. Түрік әскері оқтан шығарып, қаруды қолдануға жарамсыз етті, сондықтан австралиялықтар прицелдерін және ішкі бұрандалы механизмдерін зақымдап, оларды істен шығарды. Осы уақытқа дейін 9-шы және 10-шы батальондардың көп бөлігі, бригада командирі Маклагенмен бірге платоға жетті, ол оларға Гун Риджке қарай жылжудың орнына платода бекініс жасауды бұйырды. Дегенмен, бұл жерден өткен бөлімдер "қандай болса да, мүмкіндігінше жылдамдау керек" деген бұйрыққа бағынды. Лутит, 10-шы батальонның лейтенанты Джей Хейг және 9-шы, 10-шы және 11-ші батальондардың отыз екі адамы Легге шатқалынан өтіп, Скрабби Ноллдың оңтүстігіндегі Гун Ридждің шұңқырына көтерілді. Олар шыңға жеткенде, Гун Ридж, көптеген түрік әскерлерімен қоршалған, одан әрі ішке қарай орналасқан еді. Лутит екі адамымен бірге Скрабби Ноллды барлау жұмыстарын жүргізді, оның үстінен олар шығысқа қарай Дарданеллдерді көре алды. Бір адам жараланғаннан кейін, олар топтың қалған бөлігіне оралды, олар түрік автоматтары мен мылтықтарынан оқ жаудырды. Сағат 08:00 шамасында Лутит күш беру үшін бір адамды жіберді; ол 9-шы батальонның капитаны Дж. Райдерді жартылай ротамен бірге Лон Пайнде тапты. Райдер бекініс жасау туралы бұйрық алмаған, сондықтан ол алға жылжып, Лутиттің оң жағында желі құрды. Бірден кейін, олар Скрабби Ноллдан оқ жаудырды және қоршауға түсу қаупі туды; Райдер қосымша күштерді сұрап хабарлама жіберді. Хабаршы 11-ші батальонның адъютанты капитан Джон Пекті тауып алды, ол барлық ерлерді жинап, Райдерге көмекке аттанды. Сағат 09:30 болды, түріктермен қоршалып алынған шұңқырдағы адамдар кері шегіне бастады. Сағат 10:00-де түрік әскері шұңқырдың басына автомат орнатып, шегініп бара жатқан австралиялықтарға оқ жаудырды. Түріктердің қууымен, Лутит пен Хейгті қоса алғанда, тек он бір адам ғана Джонстонның Джоллиіне жетіп, жасырынуға үлкерді. Алдында 9-шы және 10-шы батальондардың екі ротасы қазба жұмыстарын бастады.

If the landings had gone to plan, the 11th Battalion would have been crossing the plateau heading north. The 10th Battalion, south of the plateau, were to capture a Turkish trench and artillery battery behind Gun Ridge. The 9th Battalion, furthest south, were to attack the artillery battery at Gaba Tepe, and the 12th Battalion were the reserve, with 26th Jacob's Mountain Battery to establish their gun line on the plateau. Unknown to the ANZACs, the Turks had an artillery battery sited on 400 Plateau. The first 10th Battalion platoon to arrive was commanded by Lieutenant Noel Loutit, and accompanied by the brigade major, Charles Brand. They discovered the Turkish battery in the Lone Pine sector, which was preparing to move. As the Australians opened fire the battery withdrew down Owen's Gully. Brand remained on the plateau and ordered Loutit to continue after the Turkish battery. However, the guns had been hidden at the head of the gully and Loutit's platoon moved beyond them. Around the same time, Lieutenant Eric Smith and his 10th Battalion scouts and Lieutenant G. Thomas with his platoon from the 9th Battalion arrived on the plateau, looking for the guns. As they crossed the plateau Turkish machine guns opened fire on them from the Lone Pine area. One of Thomas's sections located the battery, which had started firing from the gully. They opened fire, charged the gun crews, and captured the guns. The Turks did manage to remove the breech blocks, making the guns inoperable, so the Australians damaged the sights and internal screw mechanisms to put them out of action. By now the majority of the 9th and 10th battalions, along with brigade commander Maclagen, had arrived on the plateau, and he ordered them to dig in on the plateau instead of advancing to Gun Ridge. However, the units that had already passed beyond there were obeying their orders to "go as fast as you can, at all costs keep going". Loutit, Lieutenant J. Haig of the 10th, and thirty two men from the 9th, 10th, and 11th battalions crossed Legge Valley and climbed a spur of Gun Ridge, just to the south of Scrubby Knoll. As they reached the top, about further inland was Gun Ridge, defended by a large number of Turkish troops. Loutit and two men carried out a reconnaissance of Scrubby Knoll, from the top of which they could see the Dardanelles, around to the east. When one of the men was wounded they returned to the rest of their group, which was being engaged by Turkish machine gun and rifle fire. Around 08:00, Loutit sent a man back for reinforcements; he located Captain J. Ryder of the 9th Battalion, with half a company of men at Lone Pine. Ryder had not received the order to dig in, so he advanced and formed a line on Loutit's right. Soon after, they came under fire from Scrubby Knoll and were in danger of being cut off; Ryder sent a message back for more reinforcements. The messenger located Captain John Peck, the 11th Battalion's adjutant, who collected all the men around him and went forward to reinforce Ryder. It was now 09:30 and the men on the spur, outflanked by the Turks, had started to withdraw. At 10:00, the Turks set up a machine gun on the spur and opened fire on the withdrawing Australians. Pursued by the Turks, only eleven survivors, including Loutit and Haig, reached Johnston's Jolly and took cover. Further back, two companies of the 9th and the 10th battalions had started digging a trench line.

2-бригада

Екінші толқынның бір бөлігі ретінде 2-бригада 05:30-дан бастап қонуға кірісті; 5-ші, 6-шы және 8-ші батальондар 400-ші платоны кесіп өтіп, 971-ші төбеге баруға тиіс еді, ал сол жақтағы 7-ші батальон Плудж платосына көтеріліп, содан кейін 971-ші төбеге бет түзеуі керек еді. 7-ші батальонның бір ротасы, Джексон ротасы, солтүстіктегі Балықшы үйінің жанына қонды және дерлік құрылысқа ұшырады; қонудан бар болғаны қырық адам ғана аман қалды. Сағат 06:00-де майор Иви Блезардтың 7-ші батальонының ротасы және тағы бір ротаның бөлігі қорғанысты нығайту үшін Маклагеннің бұйрығымен 400-ші платоға жіберілді. 7-ші батальон командирі, подполковник Харольд Эллиотт қонғаннан кейін оқиғалар жоспарланғандай жүрмейтінін түсінді, сондықтан ол 3-бригада штабына барып, не болып жатқанын анықтауға тырысты. Маклаген оған батальонын жағажайдың оңтүстігінде жинауға бұйрық берді, себебі 2-бригада енді дивизияның сол емес, оң жақ қанатын құрайтын болды. Осылайша, ол күні бойы біріктірілген жалғыз АНЗАК батальоны болды. Сағат 07:00 шамасында бригаданың қалған бөлігі келе бастады. Әр рота мен батальон келген соң, олар алдыңғы қатарға итерілді, бірақ 3-бригаданы қолдаудан басқа нақты бұйрықтар берілмеді. Сағат 10:30-да 26-шы Джейкобс тау батареясының алты зеңбірегі келді және олар Уайтс-Вэллидің екі жағына үш-үштен орналастырылды. Түскі уақытта олар Гун Ридждегі түрік әскерлеріне атыс ашты. Екі сағат ішінде Австралия дивизиясының жартысы 400-ші платодағы шайқасқа қатысты. Дегенмен, көптеген офицерлер бұйрықты дұрыс түсінбеді. Олардың ниеті Гун Риджді басып алу емес, қазіргі позицияларын ұстап тұру болғандықтан, олар әлі де алға жылжуға тырысты. 9-шы және 10-шы батальондар қорғаныс шебін құруға кірісті, бірақ олардың арасында 7-ші батальонмен толтырылған олқылық болды. 2-бригада алға жылжып келе жатқанын көрген 3-бригада бөлімдері Гун Риджке қарай алға жылжи бастады. Алға жылжыған австралиялықтар сол кезде түрік күштерінің қарсы шабуылға дайындықпен Скрабби Нолл аймағына сағат 08:00 шамасында жеткенін білмеді. Бұдан кейін түрік контршабуылы Гун Риджден басталды. Олардың жағдайы осылай болғандықтан, сағат 15:30-да Маккей, енді Гун Риджге қарай жылжудан бас тартып, бригадасына Оуэн шатқалынан Болтон жотасына дейін бекініске түсуге бұйрық берді.

As part of the second wave, the 2nd Brigade had been landing since 05:30; the 5th, 6th and 8th battalions were supposed to cross 400 Plateau and head to Hill 971, while the 7th Battalion on the left were to climb Plugge's Plateau then make for Hill 971. One 7th Battalion company, Jackson's, landed beside the Fisherman's Hut in the north and was almost wiped out; only forty men survived the landing. At 06:00 Major Ivie Blezard's 7th Battalion company, and part of another, were sent onto 400 Plateau by Maclagen to strengthen the defence. When the 7th Battalion commander Lieutenant Colonel Harold Elliott landed he realised events were not going to plan, and he headed to the 3rd Brigade headquarters to find out what was happening. Maclagen ordered him to gather his battalion at the south of the beachhead, as the 2nd Brigade would now form the division's right flank, not left. As such, it was the only ANZAC battalion that remained together during the day. Eventually, at around 07:00, the rest of the brigade started arriving. As each company and battalion appeared they were pushed forward into the front line, but with no defined orders other than to support the 3rd Brigade. At 10:30 the six guns of the 26th Jacobs Mountain Battery arrived, positioning three guns on each side of White's Valley. At noon, they opened fire on the Turks on Gun Ridge. Within two hours half the Australian Division was involved in the battle of 400 Plateau. However, most of the officers had misunderstood their orders. Believing the intention was to occupy Gun Ridge and not hold their present position, they still tried to advance. The 9th and 10th battalions had started to form a defensive line, but there was a gap between them that the 7th Battalion was sent to fill. Seeing the 2nd Brigade coming forward, units of the 3rd Brigade started to advance to Gun Ridge. The advancing Australians did not then know that the counter attacking Turkish forces had reached the Scrubby Knoll area around 08:00 and were prepared for them. This was followed by a Turkish counter attack from Gun Ridge. Such was the situation they now found themselves in that, at 15:30, McCay, now giving up all pretence of advancing to Gun Ridge, ordered his brigade to dig in from Owen's Gully to Bolton's Ridge.

Пайн қырқасы

Пайн Ридж 400 платоның бір бөлігі болып табылады және теңізге қарай иіліп созылады, шамамен [алып қойылған]. Пайн Риджтен тыс жерде Легг аңғары және Ган Ридж орналасқан. Қалған жер сияқты, бұл аймақ та қалың бұталармен жабылған, бірақ сонымен қатар 3,35 метрге дейін өсетін сирек қарағай ағаштары да өседі. Бірнеше топ адам ақырында Пайн Риджке жетті. Алғашқылардың арасында 9-шы батальоннан лейтенант Эрик Планттың взводы болды. Капитан Джон Уитемнің 12-ші батальоны, 6-шы батальонның артынан келе жатқанын көргенде Болтон қырқасынан алға жылжыды. 6-шы батальон қырқаға жеткенде, роталар Ган Риджге қарай жол тартты, ал подполковник Уолтер Макниколл Болтон қырқасының төменгі жағында батальон штабын құрды. Сағат 10:00-де бригада штабы 6-шы батальоннан күшеу туралы сұрау алды, сонда Маккей 5-ші батальонның жартысын көмекке жіберді. Сол кезде 8-ші батальон Болтон қырқасына бекінді (екі ротадан басқа, олар 6-шы батальонның артынан оңтүстіктен келген түрік тобына шабуыл жасау үшін алға жылды). Түске дейін 8-ші батальон қырқаға бекініп, алдарында 5-ші, 6-шы, 7-ші және 9-шы батальондардың шашыраңқы қалдықтары болды, олардың көп бөлігі бұталардың арасында бір-бірінен көрінбеді. Біраз уақыттан кейін Маккейге 6-шы батальонның позициясын ұстап тұру үшін күшеу қажеттігі туралы хабарланды. Сондықтан Маккей өзінің соңғы резервін, 1-ші батальонның ротасын жіберіп, 8-ші батальонға бір ротаны қырқада қалдырып, 6-шы батальонның оң жағына қарай шабуыл жасауды бұйырды. Шашыраңқы құрамалар күндізгі уақыттың қалған бөлігінде өз позицияларын сақтап тұруға тырысты, содан кейін сағат 17:00-де көптеген түрік әскерлері Ган Ридждің оңтүстік бөлігінен келе бастады.

Түрік қарсы шабуыл

Сағат 10:00 шамасында Кемал мен 57-ші жаяу әскердің 1-ші батальоны Скрабби-Нолл мен Чунюк-Бейр арасындағы аймаққа бірінші болып жетті. Кемал төбеден қонуды бақылай алды. Ол артиллерия батареясын төбеге орналастыруға, ал 1-ші батальонға Солтүстік-шығыстан Baby 700 және Mortar Ridge-ге шабуыл жасауға, ал 2-ші батальон бір мезгілде айналып өтіп, Baby 700-ге батыстан шабуыл жасауға бұйрық берді. 3-ші батальон әзірге резервте қалды. 10:30-да Кемал ІІ корпусқа шабуыл басталғанын хабарлады. 11:30-да Сефик Кемалға АНЗАК әскерінің шамамен жағалауға қонған жерінің ұзындығы белгілі емес екенін, және 19-шы дивизиямен бірлесіп Ари Бурнуға қарай шабуыл жасайтынын айтты. Барлығы, қонуға қарсы тұрған түрік күштерінің саны он мыңнан он екі мыңға дейін болды.

Солтүстік

15:15-те Лалор Нектің қорғанысын күшейту үшін келген взводқа тапсырып, өзінің ротасын Baby 700-ге көшірді. Ол жерде лейтенант Лесли Морсхед басқаратын 2-ші батальонға қосылды. Лалор көп ұзамай қаза тапты. Baby 700-нің сол жақ фланкінде бірнеше бөлімдердің қалдықтары, барлығы алпыс адам, оларды капрал басқарды. Олар 07:30 мен 15:00 аралығында түріктердің бес шабуылынан аман қалды; соңғы шабуылдан кейін австралиялықтарға Нек арқылы шегінуге бұйрық берілді. Сол жерде Кентербери батальонынан бір рота келді, оның командирі лейтенант-полковник Дуглас Стюарт болды. 16:00-ге қарай Жаңа Зеландия роталары Расселдің жотасында қорғаныс шебін құрды. Baby 700-де сол жақта Морсхед пен Лалордың әскерлері, ал Малоунның шатқалының үстінде 2-ші батальонның аман қалғандары мен 3-ші бригаданың бір бөлігі орналасты. Оң жақта Окленд ротасының қалған әскерлері және 1-ші, 2-ші, 11-ші және 12-ші батальондардан құралған аралас топ болды. Стюарттың әскері қауіпсіз жерге жеткен соң, Морсхедке шегінуге бұйрық берді. Түрік артиллериясы Некке оқ жаудырған кезде Стюарт қаза тапты. Артиллерия түріктердің қарсы шабуылының басталуын хабарлады; әскерлердің колонналары Battleship Hill-дің үстінен және флангалардан пайда болып, АНЗАК шебіне шабуыл жасады. 16:30-да 72-ші жаяу әскер полкінің үш батальоны келді және солтүстіктен шабуылдады. Сонымен бірге, Baby 700-де тұрып қалған австралиялықтар мен жаңа зеландиялықтар бұзылып, Уокерс-Риджтен солтүстікке, Поуп-Хиллге оңтүстікке қарай импровизацияланған шепке қарай қашты. Нектегі қорғаныс шебін енді сержант басқаратын тоғыз жаңа зеландиялық сақшылады; олардың үш пулеметі болды, бірақ олардың барлық экипаждары қаза тапқан немесе жараланған еді. Baby 700-ден келген аман қалғандардың саны шамамен алпысқа жетті. Бриджес дивизиялық штабында майданнан хабарламалар ала бастады; 17:00-ден кейін Уокерс-Ридждегі подполковник Джордж Браунд өзінің позициясын ұстап тұрғанын және "күшейтілген жағдайда алға жылжуға болатынын" хабарлады. 17:37-де Маклаген "қатты шабуылға ұшырағанын" хабарлады, 18:15-те 3-ші батальон "3-ші бригада кері шегінуде" деп сигнал берді. 19:15-те Маклагеннен тағы да "4-ші бригада дереу қажет" деген хабарлама келді. Бриджес Браундты нығайту үшін бірнеше батальоннан екі жүздей артта қалғандарды жіберді және Жаңа Зеландия мен Австралия дивизиясынан екі қосымша батальонды жағаға шығаруға уәде берді. Күн бату 19:00-де болды және түрік шабуылы Малоунның шатқалы мен Некке жетті. Жаңа зеландиялықтар түріктер жақындағанша күтіп, содан кейін қараңғыда оқ атып, олардың шабуылын тоқтатты. Көптеген жауынгерлер болмағандықтан, олар күш сұрады. Оның орнына, олардың артындағы қолдау әскерлері кері шегерілді және түріктер олардың артына өтіп алды. Сондықтан, пулеметтерін алып, Расселдің жотасынан Rest Gully-ге шегінді. Бұл Уокерс-Ридждегі қорғаушыларды күштен оқшаулады.

At 15:15, Lalor left the defence of The Nek to a platoon that had arrived as reinforcements, and moved his company to Baby 700. There he joined a group from the 2nd Battalion, commanded by Lieutenant Leslie Morshead. Lalor was killed soon afterwards. The left flank of Baby 700 was now held by sixty men, the remnants of several units, commanded by a corporal. They had survived five charges by the Turks between 07:30 and 15:00; after the last charge the Australians were ordered to withdraw through The Nek. There, a company from the Canterbury Battalion had just arrived, with their commanding officer, Lieutenant Colonel Douglas Stewart. By 16:00 the New Zealand companies had formed a defence line on Russell's Top. On Baby 700, there was on the left Morsehead's and Lalor's men, and at the top of Malone's Gulley were the survivors of the 2nd Battalion and some men from the 3rd Brigade. On the right were the men left from the Auckland companies, and a mixed group from the 1st, 2nd, 11th and 12th battalions. Once Stewart's men were secure, he ordered Morsehead to withdraw. During a Turkish artillery bombardment of The Nek, Stewart was killed. The artillery heralded the start of a Turkish counter attack; columns of troops appeared over the top of Battleship Hill and on the flanks and attacked the ANZAC lines. At 16:30 the three battalions from the 72nd Infantry Regiment arrived and attacked from the north. At the same time the Australians and New Zealanders holding on at Baby 700 broke and ran back to an improvised line, from Walker's Ridge in the north to Pope's Hill in the south. The defence line at The Nek was now defended by nine New Zealanders, under the command of a sergeant; they had three machine guns but the crews had all been killed or wounded. As the survivors arrived from Baby 700 their numbers rose to around sixty. Bridges in his divisional headquarters starting receiving messages from the front; just after 17:00 Lieutenant Colonel George Braund on Walker's Ridge advised he was holding his position and "if reinforced could advance". At 17:37, Maclagen reported they were being "heavily attacked", at 18:15 the 3rd Battalion signalled, "3rd Brigade being driven back". At 19:15, from Maclagen again "4th Brigade urgently required". Bridges sent two hundred stragglers, from several different battalions, to reinforce Braund and promised two extra battalions from the New Zealand and Australian Division which was now coming ashore. Dusk was at 19:00 and the Turkish attack had now reached Malone's Gulley and The Nek. The New Zealanders waited until the Turks came close, then opened fire in the darkness, stopping their advance. Seriously outnumbered, they asked for reinforcements. Instead, the supporting troops to their rear were withdrawn and the Turks managed to get behind them. So, taking the machine guns with them, they withdrew off Russell's Top into Rest Gully. This left the defenders at Walker's Ridge isolated from the rest of the force.

Оңтүстік

400-ші платодағы австралиялықтар біраз уақыттан бері снайперлер мен артиллерия отына ұшырап, түрік әскерлерінің Ган Риджге қазғанын көре алды. Сағат 13:00-де 27-ші жаяу әскер полкінің түрік күштерінің бағанасы, кем дегенде батальон күшінде, оңтүстіктен қырқа сызығы бойымен қозғала бастағаны байқалды. Түрік әскері 400-ші платоға қарай бұрылып, кеңінен жайылып алға қарай жылжыды. Түріктердің қарсы шабуылы австралиялық әскерлерді кері шегінуге мәжбүр етті, ал олардың пулемет атысы ауыр жарақаттарға себеп болды. Түріктердің Лон Пайнға қарсы қатты атысы аман қалғандарды 400-ші платоның батыс беткейіне кері шегінуге мәжбүр етті. 14:25-те түрік артиллериясы мен ұсақ қарудың атысы соншалықты күшті болды, үнді артиллериялықтары өз қаруларын платодан қолмен итеріп, жағажайда қайтадан орналасты. Кейбір жерлерде әр түрлі роталар мен взводтар бірігіп орналасса да, австралиялықтар оңтүстікте Болтон қырқасына бағытталған 8-ші батальонмен орналасты. Олардың солтүстігінде, 400-ші платоның оңтүстік секторын қамтитын 6-шы және 7-ші батальондар біріктірілді, екеуіне де 6-шы полковник Уолтер Макниколл басшылық етті. Олардың солтүстігінде 5-ші батальон, ал 10-шы батальон Джонстонның Джолидегі 400-ші платоның солтүстік секторын қамтыды. Бірақ қазір олар тек атаулы батальондар ғана болды, барлығы ауыр жарақат алғандықтан; командирлер өздерінің әскерлерінің қайда екенін нақты білмеді. 15:30-да түрік 77-ші жаяу әскер полкінің екі батальоны өз орындарына келді, ал 27-ші жаяу әскерімен бірге олар қайтадан қарсы шабуыл жасады. 17:20-де Маккей Бриджеске көптеген жарақат алмаған әскерлер майданнан шығып, жағажайға бет алғанын хабарлады. Бұған Maclagan-ның Gun Ridge-ке шұғыл артиллериялық қолдау сұрауы ілесіп келді, өйткені оның сол жағы қатты шабуылға ұшырады және 18:16-да Оуэн сол жақ фланның «жедел» түрде шегінуге мәжбүр болғанын хабарлады. Кешке қарай Маклаган Бриджес штаб-пәтеріне келді және оның пікірін сұрағанда: «Жағдай қиын. Егер түріктер жаппай шабуылға шықса, оларды тоқтату мүмкін емес деп ойлаймын», - деді. Қараңғы түскенде түрік артиллериясы атысын тоқтатты, екі жақтан да ұсақ қарудан атыс жалғаса берсе де, соқыр атқанда оның әсері шектеулі болды. Қараңғы түскенде бекіністерді қазуға және әскерлерді сумен және оқ-дәрімен қамтамасыз етуге мүмкіндік туды. Күннің соңғы маңызды оқиғасы 22:00-де, Лон Пайнның оңтүстігінде болды, түріктер Болтон қырқасына қарай шабуыл жасады. Осы уақытқа дейін 8-ші батальон екі пулеметті алдыңғы шепті қорғауға орналастырды, бұл шабуылшылардың арасында қырып салғандай қиратуға себеп болды; және олардың сол жағында 4-ші батальон да қатысты. Түріктер жақындағанда, 8-ші батальон шабуылға шығып, түріктерді кері шегіндірді. ANZAC қорғанысына Корольдік теңіз флотының іздеу шамдары көмектесті. Екі жақ та келесі шабуылды күтті, бірақ күндізгі оқиғалар екі топты да шаршатып, олар енді шабуылдық операциялар жүргізуге жарамсыз болды.

The Australians on 400 Plateau had for some time been subjected to sniping and artillery fire and could see Turkish troops digging in on Gun Ridge. Around 13:00 a column of Turkish reinforcements from the 27th Infantry Regiment, in at least battalion strength, were observed moving along the ridge line from the south. The Turks then turned towards 400 Plateau and advanced in extended order. The Turkish counter attack soon forced the advanced Australian troops to withdraw, and their machine gun fire caused heavy casualties. The heavy Turkish fire onto Lone Pine forced the survivors to withdraw back to the western slope of 400 Plateau. At 14:25, Turkish artillery and small arms fire was so heavy that the Indian artillerymen were forced to push their guns back off the plateau by hand, and they reformed on the beach. Although in places there was a mixture of different companies and platoons dug in together, the Australians were deployed with the 8th Battalion in the south still centred on Bolton's Ridge. North of them, covering the southern sector of 400 Plateau, were the mixed together 6th and 7th battalions, both now commanded by Colonel Walter McNicoll of the 6th. North of them were the 5th Battalion, and the 10th Battalion covered the northern sector of 400 Plateau at Johnston's Jolly. But by now they were battalions in name only, having all taken heavy casualties; the commanders had little accurate knowledge of where their men were located. At 15:30, the two battalions of the Turkish 77th Infantry Regiment were in position, and with the 27th Infantry they counter attacked again. At 17:20, McCay signalled Bridges that large numbers of unwounded men were leaving the battlefield and heading for the beaches. This was followed by Maclagan asking for urgent artillery fire support, onto Gun Ridge, as his left was under a heavy attack and at 18:16 Owen reported the left flank was "rapidly" being forced to retire. At dusk, Maclagan made his way to Bridges headquarters and when asked for his opinion replied "It's touch and go. If the Turks come on in mass formation I don't think anything can stop them." As it got dark the Turkish artillery ceased firing, and although small arms fire continued on both sides, the effects were limited when firing blind. Darkness also provided the opportunity to start digging more substantial trenches and to resupply the troops with water and ammunition. The last significant action of the day was at 22:00, south of Lone Pine, when the Turks charged towards Bolton's Ridge. By now, the 8th Battalion had positioned two machine guns to cover their front, which caused devastation amongst the attackers; and, to their left, the 4th Battalion also became involved. When the Turks got to within , the 8th Battalion counter attacked in a bayonet charge, and the Turks withdrew. The ANZAC defence was aided by Royal Navy searchlights providing illumination. Both sides now waited for the next attack, but the day's events had shattered both formations, and they were no longer in any condition to conduct offensive operations.

Салдары

Түнгі уақытта шамамен он алты мың адам жағаға түсірілді, АНЗАК әскері бірнеше қорғалмаған участалары бар қалқан жасады. Ол оңтүстікте Болтон қырқасы бойымен, 400 биіктігіне дейінгі плато арқылы Монаш аңғарына дейін созылды. Ұзын емес үзілістен кейін ол Поуп-Хиллде, содан кейін Уокерс-Ридждің жотасында қайта жалғасты. Бұл үлкен жағажай емес, ұзындығы шамамен болды, тереңдігі шамамен , ал кейбір жерлерде екі жақ арасында бірнеше метр ғана болатын. Сол күні кешке Бёрдвуд жағдайды тексеру үшін жағаға шықты, қанағаттанғаннан кейін HMS Queen кемесіне оралды. Сағат 21:15 шамасында оны жағажайға қайта оралуға шақырды. Ол жерде жоғары лауазымды офицерлерімен кездесті, олар одан эвакуацияны ұйымдастыруды сұрады. Бұл шешімді өздігінен қабылдағысы келмеген ол Гамильтонға хабарлама жіберді: «Менің дивизиялық генералдары мен бригадирлерім өздерінің әскерлері таңертеңгі шаршау мен ерлік жұмысынан кейін күні бойы ұшыраған сынықтардан қатты үрейленіп қорқады. Атыс шебінен адамдар аз-аздан қайта оралып, осы қиын жерде жинау мүмкін емес. Жақында ғана қатысқан Жаңа Зеландия бригадасы да ауыр зиян шегіп, көңілі құлдырады. Егер ертең таңертең әскерлерге тағы да оқ жауса, үлкен сәтсіздік болар еді, себебі атыс шебіндегілерді алмастыруға жаңа әскерім жоқ. Менің бұл хабарламаым өте маңызды екенін білемін, бірақ егер біз қайтадан кемеге мінсек, дереу істеуіміз керек». Тірі қалғандар 28 сәуірге дейін Корольдік теңіз дивизиясының төрт батальоны корпустың құрамына қосылғанға дейін жалғыз күресуге мәжбүр болды. Түрік тарапынан сол түні 57-ші жаяу әскер полкінің 2-ші батальоны Бэби 700 биіктігінде, 3-ші батальоны, қазірде тоқсан адамға дейін азайған, Некте, ал 1-ші батальоны Мортар қырқасында орналасты. Олардың оңтүстігінде 77-ші жаяу әскер полкі, ал одан кейін 400 биіктігіне қарсы 27-ші жаяу әскер полкі тұрды. Соңғы полк, 72-ші жаяу әскер полкі, Соғыс кемесінің төбесінде орналасты. Адам күштеріне келетін болсақ, түріктердің жағдайы АНЗАК-тарға ұқсас еді. Ең көп қатысқан екі полк – 57-ші полк жойылды, ал 27-ші полк ауыр зиян шекті. 77-ші полктің көп бөлігі дезертирлік жасады, полк соғысуға жарамсыз болды. 72-ші полк көбінесе сақталған, бірақ олар араб сарбаздарынан құралған, нашар даярланған күш болды. Екі жағалауға да араласуға тиіс болған III корпус резервтері болмағандықтан көмектесе алмады. Түрік күштерін күшейту үшін 33-ші және 64-ші жаяу әскер полктері тек 27 сәуірде келді. Алайда, АНЗАК әскері өз мақсаттарына жете алмады, сондықтан бекініске кірісті. Галлиполи, Батыс майданы сияқты, тозу соғысына айналды. Неміс қолбасшысы Лиман фон Сандерс оқиғаның себептерін анық түсіндірді. Ол «түрік тарапынан жағдай 19-шы дивизияның дереу және тәуелсіз әрекеттерінің арқасында сақталды» деп жазды. Ол қолбасшы ретінде әскерінен барынша пайда ала білді, бұл оның 57-ші жаяу әскер полкіне берген бұйрығында көрінді: «Ерлер, мен сіздерге шабуыл жасауға бұйрық бермеймін. Мен сіздерге өлуге бұйрық беремін. Біз өлгенше, басқа күштер мен қолбасшылар келіп, біздің орнымызды басады». Келесі күндері екі тараптан да бірнеше сәтсіз шабуылдар мен қарсы шабуылдар жасалды. Түріктер 27 сәуірде Анзак шығанағына екінші шабуыл кезінде бірінші болып әрекет етті, содан кейін 12 мамыр күні түнде ілгерілеуге тырысқан АНЗАК әскері. Түріктердің Анзак шығанағына 19 мамырда жасаған үшінші шабуылы олардың ең ауыр жеңілісі болды, он мыңға жуық адам қаза тапты, оның ішінде үш мың адам мерт болды. Келесі төрт айда тек жергілікті немесе диверсиялық шабуылдар болды, 6 тамызға дейін АНЗАК әскері Сувла шығанағындағы қонумен байланысты Чунук-Байрға шабуыл жасады, бірақ шектеулі табысқа жетті.

By nightfall, around sixteen thousand men had been landed, and the ANZACs had formed a beachhead, although with several undefended sections. It stretched along Bolton's Ridge in the south, across 400 Plateau, to Monash Valley. After a short gap it resumed at Pope's Hill, then at the top of Walker's Ridge. It was not a large beachhead; it was under in length, with a depth around , and in places only a few yards separated the two sides. That evening Birdwood had been ashore to check on the situation, and, satisfied, returned to HMS Queen. Around 21:15 he was asked to return to the beachhead. There he met with his senior officers, who asked him to arrange an evacuation. Unwilling to make that decision on his own, he signalled Hamilton;

<blockquote>Both my divisional generals and brigadiers have represented to me that they fear their men are thoroughly demoralised by shrapnel fire to which they have been subjected all day after exhaustion and gallant work in morning. Numbers have dribbled back from the firing line and cannot be collected in this difficult country. Even New Zealand Brigade which has only recently been engaged lost heavily and is to some extent demoralised. If troops are subjected to shellfire again tomorrow morning there is likely to be a fiasco, as I have no fresh troops with which to replace those in firing line. I know my representation is most serious, but if we are to re embark it must be at once. The survivors had to fight on alone until 28 April when four battalions of the Royal Naval Division were attached to the corps. On the Turkish side, by that night the 2nd Battalion, 57th Infantry, were on Baby 700, the 3rd Battalion, reduced to only ninety men, were at The Nek, and the 1st Battalion on Mortar Ridge. Just south of them was the 77th Infantry, next were the 27th Infantry opposite 400 Plateau. The last regiment, the 72nd Infantry, were on Battleship Hill. As for manpower, the Turks were in a similar situation to the ANZACs. Of the two regiments most heavily involved, the 57th had been destroyed, and the 27th were exhausted with heavy casualties. Large numbers of the 77th had deserted, and the regiment was in no condition to fight. The 72nd was largely intact, but they were a poorly trained force of Arab conscripts. The III Corps, having to deal with both landings, could not assist as they had no reserves available. It was not until 27 April that the 33rd and 64th infantry regiments arrived to reinforce the Turkish forces. The ANZACs, however, had been unable to achieve their objectives, and therefore dug in. Gallipoli, like the Western Front, turned into a war of attrition. The German commander, Liman von Saunders, was clear about the reasons for the outcome. He wrote that, "on the Turkish side the situation was saved by the immediate and independent action of the 19th Division." As a commander he was able to get the most out of his troops, typified by his order to the 57th Infantry Regiment; "Men, I am not ordering you to attack. I am ordering you to die. In the time that it takes us to die, other forces and commanders can come and take our place." In the following days there were several failed attacks and counter attacks by both sides. The Turks were the first to try during the Second attack on Anzac Cove on 27 April, followed by the ANZACs who tried to advance overnight on 1 2 May. The Turkish Third attack on Anzac Cove, on 19 May, was the worst defeat of them all, with around ten thousand casualties, including three thousand dead. The next four months consisted of only local or diversionary attacks, until 6 August when the ANZACs, in connection with the Landing at Suvla Bay, attacked Chunuk Bair with only limited success.

Анзак күні

Құрама әскерлердің 25 сәуірдегі қонуының мерейтойы 1916 жылдан бері Австралия мен Жаңа Зеландияда Анзак күні ретінде танылып, қазір олардың ең маңызды ұлттық мерекелерінің бірі болып табылады. Бұл әскери жеңісті мерекелемейді, керісінше, "барлық соғыстарда, қақтығыстарда және бейбітшілік сақтау операцияларында қызмет еткен және қаза болған" барлық австралиялықтар мен жаңа зеландиялықтарды және "барлық қызмет еткендердің үлесі мен күйзелісін" еске алады. Ел бойынша соғыс ескерткіштерінде таңғы жиын өткізіледі. Австралияда сағат 10:15-те Австралия соғыс ескерткішінде тағы бір рәсім өтеді, оған әдетте премьер-министр мен генерал-губернатор қатысады. Австралиядағы алғашқы ресми таңғы жиын 1927 жылы, ал Жаңа Зеландияда 1939 жылы өткізілді. Ұлыбританияда да қарапайым жиындар ұйымдастырылады. Түркияда австралиялықтар мен жаңа зеландиялықтардың үлкен топтары Анзак шығанағына жинала бастады, онда 2005 жылы шамамен 20 000 адам қонуды еске алу үшін жиналды. 2012 жылы қатысушылар саны 38 000-ға, ал 2013 жылы 50 000-ға жетті.