Кіріспе
Табиғи босану – әдеттегі медициналық араласуларсыз, әсіресе анестезия қолданбастан өтетін босану. Табиғи босану индустриалды елдерде соңғы кезде кең таралған медициналық-технологиялық босану моделіне қарсылық ретінде туындады. Табиғи босану медициналық араласуды, әсіресе анестезиялық дәрілерді, сондай-ақ эпизиотомия, щипцы, вакуумды экстракция және кесарево тілігі сияқты хирургиялық араласуларды барынша азайтуға бағытталған. Табиғи босану дәрігердің немесе акушердің қатысуымен ауруханада, акушердің қатысуымен үйде немесе ешқандай көмексіз өтуі мүмкін. "Табиғи босану" термині акушер Грантли Дик Ридтің 1930 жылдары "Табиғи босану" кітабын жариялағаннан кейін пайда болды, одан кейін 1942 жылы "Қорқынышсыз босану" кітабы жарық көрді.
Natural childbirth is childbirth without routine medical interventions, particularly anesthesia. Natural childbirth arose in opposition to the techno medical model of childbirth that has recently gained popularity in industrialized societies. Natural childbirth attempts to minimize medical intervention, particularly the use of anesthetic medications and surgical interventions such as episiotomies, forceps and ventouse deliveries and caesarean sections. Natural childbirth may occur during a physician or midwife attended hospital birth, a midwife attended homebirth, or an unassisted birth. The term "natural childbirth" was coined by obstetrician Grantly Dick Read upon publication of his book Natural Childbirth in the 1930s, which was followed by the 1942 Childbirth Without Fear.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген әйелдер медициналық көмексіз үйде босанды. Хирургиялық немесе фармацевтикалық араласусыз ана өлімінің "табиғи" көрсеткіші – 100 000 туылған балаға 1500-ге дейін жетеді деп есептеледі. 1900 жыл шамасындағы Америка Құрама Штаттарында, қазіргі заманғы медициналық технологиялар енгізілмеген және жетілдірілмеген кезде, 100 000 туылған балаға шамамен 700 ана өлімі тіркелді (0,7%). Өнеркәсіптік революцияның басында үйде босану тығыз және нашар санитарлық жағдайларға байланысты қиындады. Бұл қалалық және төменгі таптағы әйелдерді жаңа ашылған ауруханаларға, ал бай және орта таптағы әйелдер үйде босануды жалғастырды. 1900 жылдардың басында ауруханалардың саны көбейді, соның салдарынан көбірек әйелдер жүктілік және босану үшін ауруханаға баруды жөн көрді. Америка Құрама Штаттарында орта таптар, әсіресе, бала туғанда қауіпсіз және азауыр босануды қамтамасыз ететін медициналық көмекке ынталы болды. Бала тудыруға арналған дәрілерді қолдану 1847 жылы шотланд акушері Джеймс Янг Симпсон хлороформды босану кезінде ауыртпайтын құрал ретінде енгізген кезде басталды, бірақ бұл мүмкіндік тек ең бай және ықпалды әйелдерге (мысалы, королева Викторияға) ғана қол жетімді болды. "Табиғи босану" терминін акушер Грантли Дик Рид 1933 жылы шығарған "Табиғи босану" кітабынан кейін қолдануға бастады. Кітапта Дик Рид бұл терминді босану процесін бұзатын кез келген араласудың болмауы деп түсіндірді. Кітапта "цивилизацияланған" британдық әйелдер босанудан қорқатыны және әйелдер босанудан қорқымайтын болса, босану оңайырақ болар еді, себебі қорқыныш кернеу тудырады, ал кернеу ауырсынуға әкеледі деп айтылған. 1942 жылы Дик Рид "Денсаулық аян етілді" (кейіннен "Қорқынышсыз босану" деп аталды) кітабын жариялады, ол табиғи босануды жақтады және халықаралық бестселлерге айналды. 1940 жылдардың соңында ол өз идеяларын Америкаға әкелді, бірақ одан бұрын "ауырсызданбаған босану" және "дайындалған босану" сияқты басқа атаулармен ұқсас идеялар қолдау тапқан еді. Табиғи босанудың тартымдылығы физиологиялық, психологиялық, әлеуметтік және рухани аспектілерді біріктіру арқылы ең жақсы жан-жақты күтімді қамтамасыз ету идеясына негізделген. Ламазе әдісі АҚШ-та Марджори Кармель 1959 жылы шығарған "Рахмет, доктор Ламазе" кітабындағы тәжірибесін сипаттағаннан кейін және Кармель мен Элизабет Бингтің Америка акушерлік психопрофилактика қоғамын (қазіргі Lamaze International) құрғаннан кейін танымал болды. Роберт А. Брэдли, М.Д. 1947 жылы әзірлеген табиғи босану әдісі (сонымен қатар "ер күтумен босану" деп те аталады) оның 1965 жылы жарық көрген "Ер күтумен босану" кітабы арқылы кеңінен танымал болды. 1970 жылдары табиғи босану феминизм және тұтынушылықпен байланысты қозғалысқа айналды, акушерлік медицинаның адамның толыққандылығына немқұрайлылығын және технологияны әйелдердің денесін бақылау құралы ретінде пайдалануын көрсетті. 1976 жылы Гаскин "Рухани акушерлік" кітабын жазды, онда дәрі-дәрмексіз үйде босанудың сұлулығы мен күші сипатталған. Зерттеулер көрсеткендей, ана мен жаңа туған сәби арасындағы теріге-тері контактісі босанудан кейін екеуі үшін де пайдалы. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының шолуында ана мен сәби арасындағы теріге-тері контактісі баланың жылауын азайтады, ана мен сәби арасындағы өзара әрекеттесуді жақсартады және анаға баласын сәтті емізуге көмектеседі. Олар жаңа туған нәрестелерге туғаннан кейінгі алғашқы екі сағатта анасымен жақын қарым-қатынас жасауға мүмкіндік беруді ұсынады, себебі осы кезеңде нәрестелер келесі сағаттарға қарағанда көбірек сергек болады.
Интервенцияға балама
Медициналық араласулардың орнына, табиғи босанған кезде ананың ауырсынуын жеңілдету үшін түрлі инвазивті емес әдістер қолданылады. Осы әдістердің көптегені "ақыл-дене байланысының" маңыздылығын басады, бұл техномедициналық босану моделінде кездеспейді. Бұл әдістерге гидротерапия, массаж, релаксациялық терапия, гипноз, тыныс гимнастикасы, босану кезінде акупрессура, трансдермальды электрлік нерв стимуляциясы (ТЭНС), дауыстау, визуализация, саналылық және суда босану жатады. Басқа тәсілдерге қозғалыс, серуендеу және әртүрлі позалар (мысалы, босану добын пайдалану), ыстық және суық терапия (мысалы, ыстық компрестер және/немесе суық пакеттерді қолдану) және акушер немесе дула сияқты жеке босану көмегі кіреді. Дегенмен, табиғи босануды қолдайтындар ауырсыну босану процесінің табиғи және қажетті бөлігі екенін, оны автоматты түрде толығымен теріс деп қарастырмау керек деп санайды. Жарақат және аурудан туындаған ауырсынудан айырмашылығы, олар босану кезіндегі ауырсыну әйел денесінің қалыпты жұмыс істеп жатқанының белгісі деп есептейді. Табиғи босануда таңдалатын позалар – отыру, қол-тізеде болу немесе суда серуендеу – әйелдің арқасына жатып, аяқтары тіреуге тірелген литотомиялық позасымен (ауруханадағыдай) салыстырғанда, босануды баяулатып, қиындатады. Табиғи босану кезінде (эпизиотомияның орнына) жарылуды азайту үшін перинеумға қарсы қысым жасау, ыстық компрестер қолдану және нәрестені ақырындап шығару сияқты әдістер қолданылады.
Дайындық
Кейбір әйелдер табиғи босандыруға дайындалу үшін бала туу курстарын қатырады. Әйелдерге дайындыққа көмектесетін бірнеше кітаптар да қолжетімді. Акушер немесе дула балаға табиғи жолмен босануға дайындықты перинаталдық күтім қызметтерінің бір бөлігі ретінде ұсынуы мүмкін. Дегенмен, 2009 жылы жарияланған зерттеу, дайындық ғана араласусыз нәтижеге қол жеткізу үшін жеткіліксіз екенін көрсетеді. Үйде босандыруды таңдаған әйелдер, ауруханада босандыруды таңдаған әйелдерге қарағанда босануға дайындалу үшін көбірек шаралар қолданады. Австралиядағы үйде және ауруханада босанған 19 әйелді зерттеген зерттеуге сәйкес, үйде босанған әйелдер ауруханада босанған әйелдерге қарағанда көбірек дайындықпен және күтулермен болған. Аталған зерттеуде үйде босанған ана екі түрлі босанғанға дейінгі курста қатысып, "Рухани акушерлік" (Gaskin, 2002) кітабын үш рет оқып, үйде босану және оның ерекшеліктерін жақсы білген. Ал зерттеуге қатысқан тағы бір ана ауруханада босанғанда, қабынудың не екенін білмеген. Үйде босанған аналардың көптегені ауырсынуды басқару курстарында және йога сабақтарында қатысып, босануға оң көзқараспен кіруге тырысқан. Олар ауруханада босанған әйелдерге қарағанда көбірек босандыруға дайындық курстарында болған. Бұл үйде босандыруды таңдаған әйелдерде жауапкершілік пен бақылау сезімінің жоғары екенін көрсетеді.
АҚШ-та медициналық араласудың таралуы
АҚШ-та 2007 жылы: аналардың 93% -ы электрондық ұрық мониторингін қолданды; 63% -ы эпидуралдық анестезия алды; 55% -ының мембранасы жарылды; 53% -ы босану процесін жеделдету үшін окситоцин тамызылды; және 52% -ы эпизиотомия жасады.
epidurals; 55% had their membranes ruptured; 53% received oxytocin to stimulate labor progress; and 52% received episiotomies.
Сындар
Кейбір адамдар батыс елдерінде "табиғи босануға" бағытталған күш-жігер шамадан тыс екенін, және әйелдерге зиян келтіруі мүмкін деп санайды. Дегенмен, үйде табиғи босану өткерген әйелдерді, араласулармен ауруханада босанған әйелдермен салыстырғанда, олардың ауырсыну деңгейі ауруханадағылардан айтарлықтай төмен болды. Сондай-ақ, кейбір әйелдер "табиғи босануды" өткеруге мүмкіндік таппағанда ұялады, себебі олардың денесінде кемшілік болуы мүмкін деп ойлайды немесе көмекші репродуктивтік технологияларды қолданушылардың, асырап алушы ата-аналардың және суррогаттық ана арқылы бала сүйгендердің тәжірибесін кемсітуі мүмкін деп санады.