Кіріспе

Британдық романист (1832 – 1902)

Джордж Альфред Хенти (8 желтоқсан 1832 – 16 қараша 1902) – ағылшын романисті және соғыс тілшісі. Ол көбінесе оқиғалық және тарихи көркем әдебиеттерімен танымал, оның ішінде «The Dragon & The Raven» (1886), «For The Temple» (1888), «Under Drake's Flag» (1883) және «In Freedom's Cause» (1885) кітаптары бар.

Өмірбаян

Г. А. Хенти Кембриджге жақын Трампингтон қаласында дүниеге келді, бірақ балалық шағының бір бөлігін Кентербериде өткізді. Ол ұзақ уақыт төсекте жатқан, денсаулығы нашар бала еді. Жиі ауыратын кезінде көп оқып, үлкенге дейін түрлі қызығушылықтарды дамытты. Он төрт жасында Лондонның Вестминстер мектебінде жартылай пансионда оқыды, кейін Кембридждің Гонвилл және Каиус колледжінде білім алды, онда ол белсенді түрде спортпен айналысты. Университетті бітірмей ерте тастап, Қырым соғысы басталғанда (Армия) аурухана комиссариатының жабдықтау бөлімінде ерікті болып қызмет етті. Ол Қырымға жіберілді және онда британдық сарбаздың қандай қиын жағдайда күрескенін көрді. Ол көргендері туралы естіртетін хаттар жазып, үйге жіберді. Әкесі оның хаттарына әсерленіп, оларды басып шығарған Morning Advertiser газетіне жолдады. Бұл алғашқы жазу табысы Хентидің кейіннен арнайы тілші болу ұсынысын қабылдауына ықпал етті, бұл қазір соғыс тілшілері деп белгілі журналистердің ертедегі атауы еді. 1859 жылы капитан шенінде армиядан кетпес бұрын Элизабет Финукенге үйленді. Олардың төрт баласы болды. Элизабет 1865 жылы ұзақ аурудан кейін қайтыс болды, ал оның өлімінен кейін Хенти "Стандарт" газетінде мақалалар жаза бастады. 1866 жылы газет оны арнайы тілші ретінде Австрия-Италия соғысы туралы хабарлауға жіберді, онда ол Джузеппе Гарибальдимен танысты. Одан кейін 1868 жылы британдық жазалау экспедициясын, Франко-пруссия соғысын, Ашанти соғысын, Испаниядағы Карлист көтерілісін және Түркия-Сербия соғысын жамылды. Ол сонымен қатар Суэц каналының ашылуына куә болды және Палестина, Ресей және Үндістанға сапар шекті. Хенти өмір бойы Британ империясын қолдады; әдебиет сыншысы Кэтрин Каслдың айтуынша: "Хенти [Британ империясының] идеологиясын бейнеледі және оның жетістіктерімен мақтанды". Хентидің саяси көзқарастарына сэр Чарльз Дилк және Томас Карлайл сияқты жазушылар әсер етті. Балаларға арналған әдебиетін Ұлыбританияда жариялаған Блэки және В. Г. Блэки 1952 жылдың ақпан айында оның танымалдылығының шыңында жылына шамамен 150 000 Хенти кітабын шығарып отырғанын және олардың жазбалары үш жарым миллионнан астам Хенти кітабын шығарғанын көрсетті деп есептеді. Олардың пікірінше, АҚШ және басқа шетелдердегі ресми және пираттық басылымдарды ескерсек, жалпы саны 25 миллионға жетуі мүмкін. Оның балаларға арналған романдары көбінесе қиын кезеңде өмір сүрген бала немесе жас жігіт туралы болды. Бұл Пуникалық соғыстан бастап Наполеон соғыстары немесе Америка Азамат соғысы сияқты соңғы қақтығыстарға дейін ауқымды болды. Хентидің кейіпкерлері – кейде жас қыздар да – біркелкі ақылды, батыл, адал және тапқыр, сонымен қатар қарапайым мінезді. Осы тақырыптар Хентидің романдарын бүгінде консервативті христиандар мен үй оқуындағылардың арасында танымал етті.

Ықпал

Г. А. Хентидің коммерциялық сәні басқа жазушыларды оның стилінде жасөспірімдерге арналған оқиғалар жазуға ынталандырды; "Герберт Стрэнг", Генри Эверетт МакНил, Перси Ф. Вестерман және капитан Фредерик Садлер Бреретонның бәрі "Хенти дәстүрінде" роман жазды, көбінесе авиация және Бірінші дүниежүзілік соғыс сияқты сол кездегі өзекті тақырыптарды қосты. Алайда, 1930 жылдары Ұлыбританияда Хентидің туындыларына деген қызығушылық төмендеді, сондықтан ондағы балалар жазушылары оның еңбектерін үлгі етіп алмайтын болды.

Қате берілгені

1884 жылы "Fireside Henty Series" сериясынан шыққан "Forest and Frontier" кітабының авторы Томас М. Ньюсон екені анықталды.

Ұлыбритания мен АҚШ-тың қол жетімділігі

1990 жылдардың соңында, Polyglot Press (Филадельфия, ПА), PrestonSpeed және Lost Classics Book Company сияқты бірнеше американдық баспалар Хентидің кітаптарын қайта басып шығара бастады және консервативті үйде оқытатын балаларға оларды пайдалануды ұсынды. Хентидің барлық туындыларының қайта басылымдары бүгінгі британдық және американдық баспалардан қолжетімді. Осындай баспагерлердің бірі және Хентидің ірі заманауи жақтасы – американдық ғалым (биохимик), үйде оқытуға арналған оқу бағдарламасын шығарушы және Орегон штатының сенаторы Артур Б. Робинсон, ол Хентидің кітаптарын өздігінен оқытуға арналған оқу бағдарламасына қосымша ретінде қолдануды насихатайды.

Даулы көзқарастар

Хентидің көзқарастары даулы болды; кейбір жазушылар Хентидің «Ескі туға адал» (1885) сияқты романдарын, онда Американ тәуелсіздік соғысындағы Лоялист кейіпкері бейнеленген, сондай-ақ «Үрей заманында» (1888) және «Жан беру жоқ! Ла-Вендедегі көтеріліс туралы әңгіме» (1900) романдарын агрессивті және жартас ұлтшылдық пен реакциялық көзқарастарды ұстануда айыптады, олар француз революциясына қатысты өте теріс көзқарас білдіреді. Хентидің үйде оқытатын балалар арасындағы танымалдылығы даулы мәселе. «Таза ерлікпен» кітабының «Негр мінезі» («балалар сияқты») деп аталатын тарауынан цитата келтіріп, американдық тележүргізуші және саяси комментатор Рейчел Мэддоу Хентидің жазбаларын «көрнекті нәсілшілдік» деп сипаттады. Карпентер мен Притчард «Хентидің шығармалары, әрине, нәсілдік (және сыныптық) стереотиптерге толы» екенін атап көрсетсе де, ол кейде Үндістанда Кливпен бірге ақ әйелге үйленген үнді қызметшісі сияқты, жағымды этникалық азшылық кейіпкерлерін жасады және Хенти түрік империясына құрметпен қарады екенін айтады. Кейбіреулер Хентиді қара нәсілділерді толығымен жек көруде айыптайды, бұл «Таза ерлікпен: Ашанти соғысы туралы әңгіме» және «Жүргізуші комиссиясы» немесе «Гаитидегі қара көтеріліс арқылы» сияқты романдарында көрінеді. «Өлімге бетке-бет: Көмір шахталары туралы әңгіме» романында Хенти ереуілдерге қарсы шығып, романның жұмысшы табының батыры Джек Симпсонды көмір шахтерлері арасындағы ереуілді басуға мәжбүр етеді. 2010 жылы Деирдре Х. Макмахонның «Роман туралы зерттеулерде» жарияланған шолуында оның романдары жангоист және нәсілшіл деп айтылады және өткен онжылдықта «оңшыл және консервативті христиан журналдары мен веб-сайттарында Хентидің мәтіндері үлгілік оқу және балаларға, әсіресе ұлдарға арналған ойлы сыйлық ретінде мақталып, көптеген пікірлер жазылған». Бұл шолулар көбінесе Хентидің нәсілшілдігін елемей, оның империя туралы нұсқасын жаңарып, батылдық пен патриотизм ретінде ұсынады. 1888 жылы «Таймс» газеті «Капитан Бейлидің мұрагері» кітабының мұқабасында Хентидің «Виргиниядағы Лимен» романындағы кейіпкері «қатыгез қожайындарының құлдарына деген ықыласын батыл дәлелдеп», «қара қызметшінің және қашып кеткен құлдың адалдығы арқылы» қашып құтылғанын жазды. Шолу авторы кітапты ұсынды.

Атаулар тізімі

ТақырыптарТақырыптық бетКүндерЖарнама күндеріҚұпияны іздеу 1867Магдалаға жорық 1868Жоғалғанға дейін, I, II және III томдар 1869Пампаларда: Жас қоныс аударушылар 1870Жас франк-тирерлер және франко-пруссия соғысындағы оқиғалары 1872Кумассиге жорық 1874Жас буглер, Яртылай арал соғысының оқиғасы 1880Атты серкері: Марлборо соғыстарының оқиғасы 1881Қауіпті уақытта: Үндістан оқиғасы 1881Өлімге бетке айырған, Ваган шахтасының батыры – Көмір шахталарының оқиғасы 188231 мамыр 1882Жеңіске жеткен шұңқыры: Крест жорықтарының оқиғасы (немесе Жас рыцарь) 1882Достар ажырасса да: Азамат соғысының оқиғасы 1883Джек Арчер: Қырым туралы әңгіме 1883Дрейк туы астында: Испан теңізінің оқиғасы 188331 тамыз 1882Жақсылықпен жеңіс: Ашанти соғысының оқиғасы 188428 қыркүйек 1883Клайвпен Үндістанда: Империяның басталуы 188424 қыркүйек 1883Бостандық үшін: Уоллес және Брюс туралы әңгіме 188516 шілде 1884Ағылшын үшін Әйгелеуші: Кресси және Пуатье оқиғасы 188527 тамыз 1884Ескі туға адал: Америка Тәуелсіздік соғысының оқиғасы 18852 тамыз 1884Жас отарлаушылар: Зул және Бур соғыстарының оқиғасы 1885Аждаха мен қарға, немесе король Альфредтің дәуірі 18862 мамыр 1885Даңқ үшін: Робертспен Кабулға 18862 мамыр 1885Солтүстіктің арыстаны: Густав Адольф және дін соғыстарының оқиғасы 188619 тамыз 1885Тұспалда: Людит көтерілісінің оқиғасы 18865 қыркүйек 1885Жағадағы әңгімелер: Әңгімелер жинағы 188615 қыркүйек 1885Ең батырлардың батыры, немесе Петербургпен Испанияда 18871 маусым 1886Соңғы есеп: Австралиядағы өмірдің оқиғасы 18878 маусым 1886Ең білгір оқырман: Виктория патшайымның өмірі мен билігінен көріністер 188726 тамыз 1887Жас карфагендік, Ганнибал дәуірінің оқиғасы 18878 маусым 1886Вольфпен Канадада: Континентті жеңу 188718 мамыр 1886Бонни принц Чарли: Фонтено және Каллоден оқиғасы 18886 маусым 1887Ғибадатхана үшін: Иерусалимнің құлауы туралы әңгіме 188819 тамыз 1887Габриэль Аллен, Парламент депутаты 1888Үрей дәуірінде: Вестминстер баласының оқиғасы 18888 шілде 1887Қызғылт және жасыл: Бойн және Лимерик оқиғасы 18882 шілде 1887Берік және күшті: Джордж Эндрюс қалай жол тапты 188827 шілде 1887Капитан Бейлінің мұрагері: Калифорния алтын кеніштерінің оқиғасы 188915 тамыз 1888Мысық Бубастис: Ежелгі Египет туралы әңгіме 18893 қыркүйек 1888Карне ұстасының қарғысы: Оқиғалар, I және II томдар 1889Венецияның арыстаны: XIV ғасырдағы Венеция туралы әңгіме 188929 ақпан 1888Жұқпалы кеме (1889)Қаһармандық пен қауіп туралы әңгімелер, бес қысқа оқиға 189020 шілде 1889Құбыр және бөгет: Голландия Республикасының көтерілуі туралы әңгіме 18907 тамыз 188928-ші полктің бірі: Ватерлоо оқиғасы 18908 тамыз 1889Лимен Вирджинияда: Америка Азамат соғысының оқиғасы 18908 тамыз 1889Жас рыцарь: Крест жорықтарының оқиғасы (Жеңіске жеткен шұңқырының американдық атауы) 1891Англияның көмегімен: Голландияның азаттығы, 1585–1604 189114 маусым 1890Жеңіс құқығымен: Кортеспен Мексикада 18913 қазан 1890Оқиғалар тарауы: Александрия бомбалауы арқылы немесе жас мичман (АҚШ) 189114 маусым 1890Жасырын жау, I және II томдар 1891Маори және қоныс аударушы: Жаңа Зеландия соғысының оқиғасы 189115 шілде 1890Басқа жануарлар (1891)Хартумға шабуыл: Ніл экспедициясының оқиғасы 189214 шілде 1891Англия үшін берік тұру: Гибралтар қоршауының оқиғасы (1779–83) 18921 тамыз 1891Долинадағы ранчо (1892)Қызыл терілі және ковбой: Батыс жазықтарының оқиғасы 189214 шілде 1891Берик британиялық: Римнің басып кіруі туралы әңгіме 189322 маусым 1892Нигилист ретінде айыпталу: Сібірден қашу туралы әңгіме 189321 маусым 1892Грекия суларында: Грек тәуелсіздік соғысы (1821–1827) 189329 маусым 1892Ружуб, жоққа шығарушы, I, II және III томдар 1893Доротидің егізі: Ұлы алдау туралы әңгіме, I, II және III томдар 1894Жакобит эмигрант: Швецияның XII Карлы қызметіндегі жас ағылшынның оқиғасы 189413 маусым 1893Әйзель күні: Гугенот соғыстары туралы әңгіме 189413 маусым 1893Сик соғысы арқылы: Пнджабтың жаулануы туралы әңгіме 189413 маусым 1893Роки тауының жүрегінде: Колорадодағы оқиға туралы әңгіме 189519 шілде 1894Лондон өртенгенде: Жаңару дәуірі мен Ұлы өрт туралы әңгіме 18954 тамыз 1894Коммуна әйелі: Париждің екі қоршауы туралы әңгіме (немесе Кютберт Хартингтон, Коммуна қызы, Париждің екі қоршауы) 1895Вульф саксон: Норман басып кіруі туралы әңгіме 18958 мамыр 1894Ақ кресттің рыцары: Родос қоршауы туралы әңгіме 189613 маусым 1895Ресей қары арқылы: Мәскеуден Наполеонның шегінуі туралы әңгіме 189614 тамыз 1895Мысырдың жолбарысы: Типу Саибпен соғыс туралы әңгіме 189612 қыркүйек 1895Аженкурда: Париждің ақ капоттары туралы әңгіме 189727 маусым 1896Ирраваддиде: Бірінші Бирма соғысы туралы әңгіме 189713 тамыз 1896Патшайымның кубогы, Роман, I, II және III томдар 1897Кокранмен батыл: Лорд Кокранның ерліктері туралы әңгіме 18979 маусым 1896Полковник Торндайк секреті (немесе АҚШ-тағы Брамин қазынасы) 1898Лондонға жорық: Уот Тайлер көтерілісі туралы әңгіме 189815 маусым 1897Ұлы Фридрихпен: Жеті жылдық соғыс туралы әңгіме 189826 тамыз 1897Мурмен Коруннада: Яртылай арал соғысы туралы әңгіме 189822 мамыр 1897Испан теңізінде: Куба және буканьерлер туралы әңгіме (1899)Абукир мен Акреде: Наполеонның Египетке басып кіруі туралы әңгіме 189928 шілде 1898Шекараның екі жағында: Хотспур және Глендовер туралы әңгіме 189928 маусым 1898Алтын каньон және Тас сандық, немесе Кипарис аралының құпиясы, (Тас сандық – Хентидің емес, толтырғыш атау) (2 томдық кітап) 1899Жоғалған мұрагер 1899Веллингтонның басшылығымен: Яртылай арал соғысы туралы әңгіме 18992 маусым 1898Үңгірдегі тұтқындар қолында 190018 шілде 1902Бас бермеймін! Ла Вендедегі көтеріліс туралы әңгіме 190024 тамыз 1899Жолдық комиссия, немесе Гаитидегі қара көтеріліс арқылы 190011 шілде 1899Қылышпен жеңіс: Отыз жылдық соғыс тарихы 19001 маусым 1899Ирландия бригадасында: Фландрия мен Испаниядағы соғыс туралы әңгіме 190123 мамыр 1900Жохан Хоуктың байлығы: Монмут көтерілісінің тарихы 1901Гарибальдимен бірге: Италияны азат ету туралы әңгіме 190115 тамыз 1900Виктория патшайым: оның өмірі мен билігінен көріністер 1901Буллермен бірге Натальда: Туған басшы 190113 шілде 1900Байтақ нүктесінде: Марат соғысының әңгімесі 19026 сәуір 1901Жәбірші қыз 1902Олға және Кабулға, Бірінші Ауған соғысының тарихы 190228 маусым 1901Робертспен бірге Преторияға: Оңтүстік Африка соғысының әңгімесі 190215 тамыз 1901Инка қазынасы: Перудегі оқиға туралы әңгіме 190323 маусым 1902Киченермен Суданда: Атбара және Омдурман туралы әңгіме 190317 мамыр 1902Британ легионымен: Карлист соғыстары туралы әңгіме 19032 тамыз 1902Үш жорық арқылы: Читрал, Тирах және Ашанти 19046 мамыр 1903Пекинге одақтастармен: Қоршаудан құтқару туралы әңгіме 190429 мамыр 1903Батылдық пен қауіпті істер, бес қысқа оқиға 1905Жүргізу және батылдық бойынша: Нельсон дәуірінің оқиғасы 190515 шілде 1904Малайзиялықтардың қолында 1905Қызыл терілі және ковбойдан: Аңшы 1906Клайвпен Үндістанда: Аңшы 1906Корнет Вальтер: Жасыл және қызғылт түсті 1906Таулы басшы: Бостандық үшін 1906Екі тұтқын: Жәбірші қыз 1906Жас капитан: Клайвпен Үндістанда 1906