Кіріспе

Таққа талапкер – бос тұрған немесе басқа біреудің иелігіндегі таққа құқылы екенін мәлімдейтін адам. Монархияға қатысты "таққа талапкер" термині.

Таққа талапкер – қазіргі үкімет тарапынан мойындалмағанмен, елді билеуге құқылы екенін талап ететін адам. Бұл термин көбінесе талаптың заңды еместігін көрсетеді. Бұл сөз бұрынғы монархқа немесе құлатылған монархияның ұрпағына қатысты болуы мүмкін, бірақ мұндай талапкер "үй басшысы" деп те аталады. Королева Анна 1708 жылы парламентке сөйлеген сөзінде өзінің католик ағасы Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартты, Якобит мұрагерін атап, бұл сөзді кеңінен танымал етті: "Француз флоты Дюнкерктен "Таққа талапкер" болып тасымалданған кемемен шықты". 1807 жылы француз императоры Наполеон "Готский альманах" газетінде ол құлатып жіберген неміс князьдарының тізімі сақталып отырғанына шағымданды. Бұл оқиға басылымды Наполеон билігі аяқталғаннан кейін 1815 жылы қалпына келтірілген құлатылған монархтар мен аристократияның титулдары бойынша ең беделді орган ретінде орнықтырды.

Этимология

"Претендер" есімдігі француз тіліндегі prétendre етістігінен туындаған, ол латын тіліндегі praetendere ("алдыға созу", "алдыға ұсыну (құрылтай ретінде)", "[талапты] алдыға жылжыту"), tendo ("созу") етістігінен және prae препозициясы ("алдында, қарсаңында") қосылған. Ағылшын, француз және латын сөздерінің бастапқыда ешқандай жағымсыз мәні жоқ, алайда ешқандай негізді талабы немесе толығымен жалған талабы бар адамды "жалған претендер" деп атауға болады, мысалы Перкин Уорбекке қараңыз.

Рим империясы

Ежелгі Римде Рим императоры лауазымын құрайтын қызметтерге көптеген үміткерлер болды, әсіресе Үшінші ғасыр дағдарысы кезінде. Олар көбінесе "Отыз Тиран" деп аталады, бұл шамамен бес жүз жыл бұрынғы Афинаның "Отыз Тиранына" сілтеме жасау еді; алайда, бұл салыстыру күмәнді, себебі римдіктер жеке үміткерлер болды, (афиналықтар сияқты) қоғамдық қауіпсіздік комитеті емес. Сондықтан, Август тарихының тиісті бөлімінің Лоб аудармасы латынша "triginta tyranni" сөзін "Отыз Үміткер" деп көрсетеді, бұл жасанды және шатастыратын салыстырудан сақтану үшін. Олардың бәрі кейіннен үміткерлер деп есептелмеді; олардың бірнешесі империяның бір бөлігінде қысқа мерзімге император болуға қол жеткізді.

Византия империясы

Рим империясының мұрагерлігі Константинополде ұзақ жылдар бойы жалғасты. Ең бастысы, 1204 жылы төртінші крест жорығынан Константинополдің түсуінен кейін, және Михаил VIII Палеологтың оны қайта жаулап алуынан соң, үш Византиялық мұрагер мемлекет пайда болды, олардың әрқайсысы Рим империясы екенін мәлімдеді. Сонымен қатар, Латын империясына бірнеше латын талапкерлері болды (оның ішінде Венеция Республикасы және Монферрат және Куртенэ үйлері), оны крестшілер бұрынғы империяның орнына орнатқан еді. Кейде осы мемлекеттер мен титулдар бірнеше талаптарға дауы болды.

Кипрлік қалжыңдаушылар

Кипр королі Джеймс III 1474 жылы жеңіліске ұшырап, қаза болғаннан кейін, оның кіші, заңды емес ағасы Эужен Маттео де Лузиньян, сонымен қатар д'Армени (1523 жылы қайтыс болды) Сицилияға, содан кейін Мальтаға көшті. Ол Кипр, Армения, Иерусалим және Антиохия тақтарының заңды мұрагері ретінде мойындалды, бірақ осы құқықтарын іске асыруға ешқандай тырысқан жоқ. 1508 жылы Жак Маттео (немесе Эужен Маттео) д'Армения үшін "Барон де Бакари" атағы құрылды, оның қалған бөлігі оның ұрпақтарына мәңгілікке берілді. Кипр королі Жак II-нің заңсыз ұлы Эужен, отбасы шет елге қуылғаннан кейін, алдымен Неапольге, содан кейін Сицилияға, одан соң Мальтаға қоныстанды, Сицилиялық мұрагер, Донна Паола Мацзараға (Сицилия және Арагон корольдік үйінің ұрпағы) үйленді және олардан балалары болды.

Қазіргі Грекия

Грекияның соңғы патшалығының тағына үміткер - Грекияның тәжді ханзадасы Павлос. Ол Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Глюксбург үйіне, Олденбург үйінің ең ірі тармағына жатады. Оның белгіленген мұрагері - оның ұлы Грекия және Дания ханзадасы Константин Алексий.

Уэльс

Оуэйн Глиндюр (1349–1416) – ең танымал Уэльс талапкері, бірақ ол талапкер ме, әлде Уэльс принці ме, бұл ақпарат көзіне байланысты. 1282 жылы қайтыс болған Лливелин ап Груффид ап Лливелин – ағылшын тәжінің ресми түрде мойындаған жалғыз Уэльс принці болды, бірақ 1160 жылдары Оуэйн Гвинед титулын алғаннан бастап және 1283 жылы Уэльстің тәуелсіздігін жоғалтқанға дейін Гвинед тағына таласқан төрт адамның үшеуі де осы титулды немесе оған ұқсас атауды қолданды. Мадог ап Лливелин де 1294–95 жылдардағы көтерілісі кезінде қысқа мерзімге бұл атауды қолданған. 1301 жылдан бері Уэльс принці титулы Англия королі немесе патшайымының (кейіннен Ұлыбританияның, 1707 ж., және Біріккен Корольдіктің, 1801 ж.) ең үлкен тірі ұлына беріледі. «Тірі» деген сөз маңызды. Уэльс принці Артур қайтыс болғаннан кейін Генрих VII өзінің екінші ұлы, болашақ Генрих VIII-ге бұл титулды берді. Дегенмен, титул автоматты түрде берілмейді, ханзада қайтыс болғанда немесе таққа отырғанда ол тәжге біріктіріледі және монарх оны қайтадан беруі керек. Дегенмен, Глиндюрді көптеген адамдар Уэльстің соңғы тума ханзадасы ретінде есіне алады. Ол шын мәнінде 1400 жылдың 16 қыркүйегінде өзінің жақтастарымен Уэльс принці деп жарияланды, ал Уэльстің тәуелсіздігі үшін күресі 1409 жылға дейін Генрих IV-тен тоқтатылған жоқ. Кейін Глиндюрдың туысы Оуэйн Тюдор Генрих V-нің жесіріне үйленді, ал олардың немересі Генрих VII болды, одан қазіргі британ монархы шыққан (онының қызы Маргарет Тюдор Шотландияның Джеймс IV-ке үйленген арқылы). Бүгінгі Уэльс княздығын құраған түрлі шағын мемлекеттердің әрқайсысының өздерінің королдік әулеттері болды. Бұл мемлекеттердің ең маңыздылары – Гвинед, Повис және Дехейбарт. 878 жылдан бастап осы мемлекеттерде билік құрған әулеттердің барлығы Родри Маурдың ұлдарынан тараған деп мәлімдеді, олар оларды жаулап алған немесе оның билігі кезінде таққа отырған. Родри Маурдың әкесі Мерфин Фрих Гвинедте билікке келді, өйткені Кунедда әулеті ретінде белгілі жергілікті әулеттің мерзімі аяқталды. Мерфин өзінің әкесі Гвирад арқылы королдік отбасынан шыққан және британдық Регедтің билеушілерінің (әсіресе Лливарх Хен) арасынан тегін шығарғанын мәлімдеді. Родри Маврдан кейін Уэльстің барлық мемлекеттері Гвинед әулетінің (Аберфрау әулеті деп белгілі) ең үлкені екенін мойындады және олардың әрқайсысы Гвинед короліне құрмет көрсетуі керек болды. Гвинедтің Оуэйн ап Груффуд билеген кезінен кейін мемлекет Уэльс княздығы тұжырымымен бірігуге бастады. Бұл 1267 жылы Оуэйннің ұрпағы Лливелин ап Груффудтың күшімен іске асырылды. Бірақ бұл ұзаққа соқпады, жаңа Уэльске Англия басып кірді және 1277 мен 1284 жылдар аралығында оны таратып жіберді. Лливелиннің «соңғысы» мен оның бауырларының барлық ұрпақтары тұтқынға алынды немесе өлтірілді.

Ирландиялық қалжыңдаушылар

Ирландиялық талапкерлердің мәселесі 1171 жылы нормандардың билігін басып алуына дейін Ирландиядағы патшалықтың ерекшелігіне байланысты күрделірек. Ирландияда да, ерте гаэльдік Шотландияда да патшалыққа мұрагерлік сайлау арқылы, көбінесе (немесе әдетте) бәсекелестік арқылы жүзеге асырылды, бұл жүйе Танистри деп белгілі болды. Ирландияның Жоғарғы Королі (Ard Rí) негізінен рәсімдік, федералды билеуші болды, ол өзінің династиялық ордасы шегінде ғана нақты билік жүзеге асырды. Мұрагерлік заңдарына сәйкес, бұл атаққа қалыпты мағынасында үміткер болу мүмкін емес еді. V ғасырдан бастап патшалық Уи Неилл әулетінің құрамында болды, 1002 жылы Брайан Бору Мунстерден Маэль Сехнаилл мак Домнаиллден Ирландияның көп бөлігін тартып алғанға дейін. 1014 жылы оның және 1022 жылы Маэль Сехнаиллдің қайтысынан кейін билік үшін күрес 1171 жылы Англияның Генрих II-нің нормандық араласуына әкелді. Нормандарға қарсы күрескен ирланд билеушілері Жоғарғы Корольдікті қайта жаңғыртуға тырысты, мысалы, 1258 жылы Брайан Уа Неилл Ценель-Эоганның билігі мойындалғанда, 1262 жылы Норвегияның Хакон IV-іне тәж ұсынылғанда және 1315 жылы шотланд Эдвард Брюске ұсыныс жасалғанда. Тиісінше, бұл атақ тоқтатылды. Тәж кигізу антынан басқа, Англия корольдерінің ешқайсысы бұл атақты қолданбады, олардың әрқайсысы өзін Ирландияның Лорды деп атады. 1542 жылы Генрих VIII өзін «Ирландия Королі» деп жариялады. Кейбір ирланд көтерілісшілері 1916 жылғы Пасха көтерілісінен бұрын Ирландия тағын Пруссияның ханзадасы Иоахимге (Кайзер Вильгельм II-нің ұлы) ұсынуды талқылады. Көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін, монархистер көтерілісшілер арасында азшылық құрады, сондықтан ұсыныс жасалмады. Тетуанның 7-ші герцогы Уго О'Доннеллдің сөзіне сәйкес, Эмон де Валера өзінің арғы атасы Хуан О'Доннеллмен бірге ирланд монархиясы туралы идеяны көтерді.

Османдықтар

Жем Сұлтан, Мұхаммед Фатихтің билігі кезінде туған ұлдарының ең үлкені, әкесі қайтыс болғаннан кейін сұлтандыққа талаптанды; бірақ бірнеше айдан кейін туған ағасы Баязид II-ге шайқаста жеңілді. Ол Родос аралына, кейін Папа мемлекеттеріне қашып кетті. Оның ұрпақтары 16 ғасырда Госпиталь ордені Осман әскерін жеңгенге дейін оның құқықтарын талап ете берді. Осман империясы жойылғаннан және Түркия Республикасы билікке келгеннен кейін, Осман әулетінің басшылары Осман империясының тағына ие болуға талаптанды. Осман әулетінің соңғы талапкері – Харун Осман, 2021 жылдың 18 қаңтарынан бері.

Иерусалим патшалығы

Эфиопия императорлары Дәуіттің ұлы Сүлеймен арқылы Киелі кітаптағы Дәуіт үйінен тарағандықтарын мәлімдегендіктен, "Сион патшасы" атағын иеленді. II Менелик бұл атақты қолдануды тоқтатты. Эфиопия императорлары 1974 жылы император Хайле Селассие құлағанға дейін "Иуда руының жеңімпаз арысы" деген құрметті атауды қолдана берді. Иерусалим Корольдігі құлағаннан бері көптеген еуропалық билеушілер оның заңды мұрагері екенін мәлімдеді. Дегенмен, олардың ешқайсысы бұрынғы Корольдіктің бір бөлігін билеген жоқ. Бүгінде мұрагерлік құқығы негізінде бірнеше еуропалық талапкерлер бар. Алайда, талапкерлердің ешқайсысының бұрынғы Корольдік аумағында билігі жоқ.

Жапония

Төртінші ғасырда Императорлық әулеттің екі тармағы – Солтүстік және Оңтүстік сарайлары таққа таласты. Олардың арадағы бәсекелестік 1392 жылы шешілді: 1392 жылға дейін Оңтүстік сарайдан таққа отырған әрбір император заңды деп есептелсе, ал тақ Солтүстік сарайдың императоры Го Коматсу мен оның ұрпақтары арқылы анықталды. 1911 жылдан бері Жапон үкіметі Оңтүстік сарайдың талапкерлерін, тіпті сол кездегі император Мэйдзиді қоса алғанда, барлық кейінгі императорлар Солтүстік сарайдан шыққан болса да, нақты императорлар деп жариялады. Бұл себебі Оңтүстік сарай Үш Қасиетті Ыстыққа иелік еткен, соның нәтижесінде бұрынғы Солтүстік сарай императорлары қарапайым талапкерлерге айналды. Басқаша айтқанда, осы уақыттан бері Солтүстік сарайдың алты бұрынғы императоры талапкерлер деп есептеледі. Осы келісімнің нәтижесінде қазіргі Жапон императорлық отбасы Солтүстік сарай императорларының ұрпақтары болып табылады. Кумазава Хиромичи император Хирохитоға үзілдірсіз қарсылық көрсетіп, оның әулеттік тамырының заңдылығын жоққа шығарды. Кумазава өзінің Оңтүстік сарайдың соңғы императоры Го Камеяманың тікелей 19-шы ұрпағы екенін мәлімдеді.

Сингапур

Жохор сұлтаны Хусейн Шах 19 ғасырда Сингапур аумағын британдықтарға өткізген, бірақ оның ұрпақтары үкімет тарапынан қуылғанға дейін бұрынғы патша сарайында тұрған. Қазір олар көлеңкеде өмір сүруде.

Геральдика

Претенденттік танысу геральдикада, талапкердің қалқанына бұрынғы титул иесінің қару-жарағының гербін кіріктіру арқылы көрсетіледі, бұл "претенденттік кіші герб" деп аталады. Патшалыққа қоса, бұл тәсіл ағылшын аристократиясы мен жемісті отбасыларында да қолданылады, онда геральдикалық мұрагер әйелдің (ағасы жоқ қыздың) әкесінің гербін өз елтаңбасының ішінде орналасқан кіші гербте көрсетеді. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, олардың ұлы мен мұрагері кіші гербті алып тастап, оны төрт бөлік ретінде көрсетеді.