Кіріспе

Мүмкін жойылған шұбар түрі

Императорлық шұбар (Campephilus imperialis) – Мексикаға ендемік шұбар түрі. Егер ол жойылмаса, онда ол әлемдегі ең ірі шұбар түрі болып табылады. Зерттеушілер императорлық шұбардың басқа шұбарларға қарағанда баяу жылға қарай өрлеп, қанаттарын жылдам қағатынын анықтады. Таксономиялық жақындығы мен сыртқы түрінің ұқсастығына байланысты, оны кейде мексикалық ақтісті шұбар деп атайды, бірақ бұл атау қазіргі ақтісті шұбар (C. guatemalensis) үшін де қолданылады. Бұл ірі және көзге түсетін құс Мексиканың жергілікті тұрғындарына бұрыннан белгілі болған және науатль тілінде cuauhtotomomi, тепехуандықтар uagam, ал тарахумаралар cumecócari деп атаған.

Сипаттамасы мен экологиясы

Императорлық шұңқырдың мөлшері әдетте еркегінің қызыл жақты, қара орталық жотасымен, бірақ көбінесе қара түсті, үлкен ақ қанатты дақтары, мантиясында жұқа ақ "тіреулер" және зәйтүн түсті үлкен саңырауқұлағы бар. Олардың барлық бөлігі қара, тек ішкі қанатты қауырсындары ақ ұштармен, екінші қанатты қауырсындары ақ және ақ иық жолағымен ерекшеленеді, бұл жолақ пил сүйегінен жасалған шұңқырдан айырмашылығы, мойынға дейін созылмайды. Анасы да ұқсас, бірақ оның жотасы толығымен қара және (пил сүйегінен жасалған шұңқырдың анасынан айырмашылығы) жоғары жағында иілген, қызыл түсі жоқ. Оның дауысы ойыншық трубасының дыбысына ұқсайды. Бұл құс бұрын кең таралған, және 1950 жылдардың басына дейін Мексиканың Сиерра-Мадре-Оксиденталь тауларында, батыс Сонора және Чиуауадан бастап Оңтүстікке қарай Халиско және Мичоаканға дейін жиі кездесетін. Бұрын оның таралған аймағы Сиерра-Мадре тауларымен Аризонаға дейін созылған болуы мүмкін, бірақ 19 ғасырда ғылыми тұрғыдан сипатталған кезде ол Мексикамен шектелген. Оның Аризонада кездесуі мүмкін деген болжам бар, сондай-ақ 1958 жылы Техас штатының Биг Бенд Ұлттық паркіндегі гипотетикалық жазба да бар, бірақ бұл туралы Оберхолсердің "Техастың құс өмірі" атты екі томдық кітабында ескерілмеген. Императорлық шұңқыр теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, дюранго, мексикалық ақ, лоблолли және Монтесума қарағайларынан, сондай-ақ емен ағаштарынан тұратын ашық тау ормандарын ұнатады. Көптеген жазбалар теңіз деңгейінен жоғары биіктікте жасалған, бірақ одан төмен биіктікте де жазбалар бар. Ол негізінен өлі қарағай ағаштарының қабығының астында табылған жәндіктердің дернәсілдерімен қоректенеді. Төрттен астам жеке құстан тұратын топтар туралы көптеген хабарлар бар, және бұл топтасу мінез-құлқы оның азық іздеуге бейімділігімен байланысты болуы мүмкін. Көбейтілу наурыз және маусым аралығында жүреді, және шамамен бірден төртке дейін жұмыртқа туады. Жұптасқан құстар тірі қалу үшін өте үлкен, бұрынғы табиғаты бұзылмаған ормандардың аумағын қажет етеді, шамамен; көбейтілу маусымынан тыс уақытта құстар 12 жеке құстан тұратын шағын топтар құрап, кең аумақта қозғалады, бұл азық-түліктің болуына байланысты болады.

Құлдырау және ықтимал жойылу

Императорлық шырғалы құс IUCN және BirdLife International ұйымдары тарапынан ресми түрде "қатерлі (мүмкін жойылған)" деп тізілген. Табиғи ортасында бұл түр тарихи тұрғыдан сирек кездеспеген, бірақ жалпы саны ешқашан 8000-нан аспаған (Lammertink және басқалар, 1996 ж.). 1956 жылдан бері расталған деректердің жоқтығына байланысты қалған популяцияның өте аз (50-ден кем ересек құс) болуы мүмкін деп есептеледі; қалған мекендеу орындарының талдауы түрді сақтауға жеткілікті аумақтың жоқтығын көрсетеді. Соңғы расталған дерек 1956 жылы Дюрангода тіркелген, сондықтан бұл түр қазір жойылған болуы мүмкін. Егер түр жойылған болса, мұның себебі мекендеу ортасының жойылуы мен фрагментациясы, сондай-ақ аң аулау болған. Осы факторлар түрдің 60 жылдан астам уақыттан бері көрінбеуіне себеп болған, бірақ жергілікті тұрғындардан көру туралы хабарлар түскен. Зерттеушілердің пікірінше, олардың санының азаюы орман шаруашылығымен айналысатын компаниялардың белсенді жою науқанымен, халық медицинасында пайдалану үшін аң аулаумен және тараумара тайпасының ұядағы балаларды дәмді деп санауымен үдетілген. Бұл түр ұзақ жылдар бойы спорттық аң аулау, тағамдық және емдік мақсаттар үшін ауланған, ал қауырсындары мен тұмсығы Дурангоның оңтүстігіндегі Тепехуана және Уичол тайпаларының рәсімдерінде қолданылған. Сонымен қатар, императорлық шырғалы құстар әдемі болып табылады және түрдің сирек кездесуіне байланысты, оларға ешқашан тап болмаған адамдар жақыннан көру үшін оларды атып тастаған жағдайлар болған. Императорлық шырғалы құстың мекендеу ортасы негізінен қылқан жапырақты ормандарда (2700-2900 м биіктікте) орналасқан. Олардың мекендеген жерінде көптеген өлі ағаштар болған, олардың алынуы түрдің жойылуына байланысты болуы мүмкін. 2010 жылға дейін бұл аумақ бірнеше рет тазартылып, ағаш кесілген. Құрып кету қаупін талдау және сирек кездесетін, ұзақ уақыттан бері көрінбеген түрлерді іздеуге қатысты табиғатты қорғау биологиясы саласындағы күштер артып келеді. Соңғы, расталмаған көріністер де болған. Галлахердің "Граль құсы" (2006) атты кітабында императорлық шырғалы құстың қауіпті орналасуына байланысты оны іздеудің қаншалықты қиын екені талқыланады. Мексиканың Сиерра-Мадре-Оксиденталь аймағында марихуана мен опиум егістігінің ірі аймақтары бар, оларды қарулы күзетшілер бақылайды. Есірткі картельдері өз егістіктеріне тым жақын келгендерді көбінесе өлтіреді. Зерттеуде императорлық шырғалы құстың 144 нақты үлгісі бар екені, оның ішінде үш толық қаңқасы ғана бар екені анықталды. Трингтегі Табиғи тарих мұражайындағы ағаштан жасалған құсқұйрық қаңқасы да осы түрге жататын болып шықты. Бұл түр 1956 жылы түсірілген бір әуесқой фильмнен белгілі, онда бір құстың көтеріліп, азық іздеп, ұшып бара жатқаны көрсетілген. Фильм Корнелл университеті арқылы қалпына келтіріліп, жарық көрді. Мексика үкіметі 2001 жылдан бері императорлық шырғалы құсты жойылған деп санайды. Алайда, оны қайта табу немесе қайта енгізу заң бойынша бірден қорғау шараларын қабылдауға әкеледі.