Еуропалық патент конвенциясы және халықаралық патенттік келісімдер

Кіріспе

Халықаралық патенттік шарт

1973 жылғы 5 қазандағы Еуропалық патенттерді беру туралы конвенция деп те аталатын Еуропалық патенттік конвенция (ЕПК) – Еуропалық патенттік ұйымды құру және Еуропалық патенттерді беру бойынша дербес құқықтық жүйе құру туралы көпжақты шарт. "Еуропалық патент" термині Еуропалық патенттік конвенция бойынша берілген патенттерді білдіреді. Дегенмен, еуропалық патент – бірыңғай құқық емес, ол негізінен тәуелсіз, ұлттық деңгейде күшін жоюға болатын патенттердің жиынтығы. Бұл патенттер екі түрдегі біріктірілген, патент берілгеннен кейінгі рәсімдер арқылы орталықтандырылған күшін жоюға немесе шектеуге жатады: уақыт шегіндегі қарсылық рәсімі, оны патент иесінен басқа кез келген адам бастай алады, және шектеу және күшін жою рәсімдері, оларды тек патент иесі ғана бастай алады. ЕПК Еуропалық патенттік кеңседе (ЕПО) бірыңғай, үйлестірілген рәсім арқылы еуропалық патенттерді беруге қажетті құқықтық базаны қамтамасыз етеді. Бір тілде жазылған жалғыз патенттік өтінімді Мюнхендегі ЕПО-ға, Гаагадағы оның бөлімшесіне, Берлиндегі бөлімшесіне немесе шартқа қол қойған мемлекеттің ұлттық заңнамасы рұқсат етсе, сол мемлекеттің ұлттық патенттік кеңсесіне тапсыруға болады.

Тарих

1949 жылдың қыркүйегінде француз сенаторы Анри Лонгшамбон Еуропа Кеңесіне Еуропа патенттік кеңсесін құруды ұсынды. Оның «Лонгшамбон жоспары» деп аталатын ұсынысы «Еуропалық патентке» бағытталған еуропалық патент заңын жасау жұмысының басталуын белгіледі. Алайда, Кеңестің патенттік мәселелер жөніндегі сарапшылар комитеті оның жоспарын іске асыру мүмкін емес деп тапты. Комитет отырыстары нәтижесінде екі конвенция қабылданды: бірі – патенттік өтініштерге қатысты талаптар туралы (1953 ж.), екіншісі – патенттердің халықаралық жіктелуі туралы (1954 ж.). Содан кейін Кеңес комитеті патенттік құқық мәселелері бойынша жұмысын жалғастырып, 1963 жылы Страсбург патенттік конвенциясына қол қойылды. Конвенция 1977 жылдың 7 қазанында мына алғашқы елдер үшін күшіне енді: Бельгия, Германия (сол кездегі Батыс Германия), Франция, Люксембург, Нидерланды, Швейцария және Ұлыбритания, ал 1978 жылдың 1 мамырында – Швеция үшін. Бірақ, алғашқы патенттік өтінімдер 1978 жылдың 1 маусымында берілді (Әкімшілік Кеңесінің алғашқы отырысы 1977 жылдың 19 қазанында өткен күні). Кейіннен тағы да басқа елдер ЕҚК-ға қосылды. ЕҚК Еуропалық Одақтан (ЕО) тәуелсіз және құрамы әртүрлі; Швейцария, Лихтенштейн, Түркия, Монако, Исландия, Норвегия, Солтүстік Македония, Сан-Марино, Албания, Сербия, Ұлыбритания және Черногория ЕҚК-ның мүшелері болса, ЕО-ның мүшелері емес. Сонымен қатар, ЕО ЕҚК-ның мүшесі емес, бірақ ЕО-ның барлық мүшелері ЕҚК-ның мүшелері болып табылады. 2022 жылдың қазан айына қарай Конвенция 39 елде күшіне енген. Черногория 2022 жылдың 1 қазанында 39-шы келісуші мемлекет атанды. 2000 жылдың қараша айында Мюнхенде Конвенцияны қайта қарау мақсатында дипломатиялық конференция өтті, оның аясында халықаралық құқықтың жаңа ережелерін ЕҚК-ға енгізу және апелляция тақталарының шешімдерін сот тәртібімен қарау деңгейін жоғарылату мәселелері талқыланды. «ЕҚК 2000» деп аталатын қайта қаралып жаңартылған мәтін 2007 жылдың 13 желтоқсанында күшіне енді.

Келісімшартқа қатысушы мемлекеттермен ынтымақтастық туралы келісімдер: кеңейту және бекіту туралы келісімдер

Келісуші мемлекеттер мен кеңейту немесе бекіту мемлекеттері, егжей-тегжейлі (қолданысқа ену күндерімен). Еуропалық патент конвенциясына қатысушы мемлекеттер, тиісінше күшіне енген күні:

Contracting states and extension or validation states, in detail (with dates of entry into force). Contracting States to the European Patent Convention, with respective date of entry into force Date States 7 October 1977 Belgium, Germany (then West Germany), France, Luxembourg, Netherlands, Switzerland, United Kingdom1 May 1978 Sweden1 December 1978 Italy1 May 1979 Austria1 April 1980 Liechtenstein1 October 1986 Greece, Spain1 January 1990 Denmark1 December 1991 Monaco1 January 1992 Portugal1 August 1992 Ireland1 March 1996 Finland1 April 1998 Cyprus1 November 2000 Turkey1 July 2002 Bulgaria, Czech Republic, Estonia, Slovakia1 December 2002 Slovenia1 January 2003 Hungary1 March 2003 Romania1 March 2004 Poland1 November 2004 Iceland1 December 2004 Lithuania1 July 2005 Latvia1 March 2007 Malta1 January 2008 Norway, Croatia1 January 2009 North Macedonia (then Republic of Macedonia)1 July 2009 San Marino1 May 2010 Albania1 October 2010 Serbia1 October 2022 Montenegro Period during which the agreement applied States from to 1 March 1994 30 November 2002 Slovenia 1 March 1994 31 December 2007 Croatia 5 July 1994 30 November 2004 Lithuania 1 May 1995 30 June 2005 Latvia1 February 1996 30 April 2010 Albania 15 October 1996 28 February 2003 Romania1 November 1997 31 December 2008 North Macedonia (then Republic of Macedonia)1 November 2004 30 September 2010 Serbia1 March 2010 30 September 2022 Montenegro

Throughout the history of the EPC, some non contracting States have concluded cooperation agreements with the European Patent Organisation, known as extension or validation agreements. These states then became "extension states" or "validation states", which means that European patents granted by the EPO may be extended to those countries through the payment of additional fees and completion of certain formalities. Such cooperation agreements are concluded by the President of the European Patent Office on behalf of the European Patent Organisation pursuant to , are not based on a "direct application of the EPC but solely on national law modelled on the EPC", and exist to assist with the establishment of national property rights in these states. As is the case in EPO contracting states, the rights conferred to European patents validated/extended to these states are the same as national patents in those states. However, the extension of a European patent or patent application to these states is "not subject to the jurisdiction of the [EPO] boards of appeal." As of October 2022, Bosnia and Herzegovina has an extension agreement with the EPO so that, in effect, this state can be designated in a European patent application. Several other "extension states" have since become states parties to the EPC. Furthermore, so called "validation agreements" with Morocco, Moldova, Tunisia, and Cambodia are also in effect since 1 March 2015, 1 November 2015, 1 December 2017, and 1 March 2018, respectively. A further validation agreement was signed with Georgia on 31 October 2019 and entered into force on 15 January 2024.

Мемлекеттер
7 қазан 1977: Бельгия, Германия (бұрынғы Батыс Германия), Франция, Люксембург, Нидерланды, Швейцария, Ұлыбритания
1 мамыр 1978: Швеция
1 желтоқсан 1978: Италия
1 мамыр 1979: Австрия
1 сәуір 1980: Лихтенштейн
1 қазан 1986: Грекия, Испания
1 қаңтар 1990: Дания
1 желтоқсан 1991: Монако
1 қаңтар 1992: Португалия
1 тамыз 1992: Ирландия
1 наурыз 1996: Финляндия
1 сәуір 1998: Кипр
1 қараша 2000: Түркия
1 шілде 2002: Болгария, Чехия, Эстония, Словакия
1 желтоқсан 2002: Словения
1 қаңтар 2003: Мажарстан
1 наурыз 2003: Румыния
1 наурыз 2004: Польша
1 қараша 2004: Исландия
1 желтоқсан 2004: Литва
1 шілде 2005: Латвия
1 наурыз 2007: Мальта
1 қаңтар 2008: Норвегия
1 шілде 2009: Сан-Марино
1 мамыр 2010: Албания
1 қазан 2010: Сербия
1 қазан 2022: Черногория

Келісімді қолданылған кезең:
Словения: 1 наурыз 1994 – 30 қараша 2002
Хорватия: 1 наурыз 1994 – 31 желтоқсан 2007
Литва: 5 шілде 1994 – 30 қараша 2004
Латвия: 1 мамыр 1995 – 30 маусым 2005
Албания: 1 ақпан 1996 – 30 сәуір 2003
Румыния: 1 желтоқсан 1996 – 30 сәуір 2003
Солтүстік Македония (бұрынғы Югославия Республикасы): 1 қараша 1997 – 31 желтоқсан 2008
Сербия: 1 қараша 2004 – 30 қыркүйек 2010
Черногория: 1 наурыз 2010 – 30 қыркүйек 2022

Еуропалық патент конвенциясының тарихы бойында, кейбір қатысушы емес мемлекеттер Еуропалық патенттік ұйыммен ынтымақтастық келісімдерін жасады, олар кеңейту немесе бекіту келісімдері ретінде белгілі. Бұл мемлекеттер кейін "кеңейту мемлекеттері" немесе "бекіту мемлекеттері" болды, яғни Еуропалық патенттік кеңсе (ЕПО) берген еуропалық патенттер қосымша төлемдер мен белгілі бір формальдылықтарды орындау арқылы осы елдерге қолданылуы мүмкін. Мұндай ынтымақтастық келісімдерін Еуропалық патенттік кеңсесінің президенті Еуропалық патенттік ұйымның атынан жасасады, олар "Еуропалық патент конвенциясын тікелей қолдануға емес, конвенция үлгісінде жасалған ұлттық заңға негізделген" және осы мемлекеттерде ұлттық меншік құқықтарын құруға көмектесу үшін жасалған. Еуропалық патент конвенциясына қатысушы мемлекеттерде болғандай, осы мемлекеттерге қолданылған/кеңейтілген еуропалық патенттерге берілген құқықтар осы мемлекеттердегі ұлттық патенттермен бірдей. Алайда, еуропалық патенттің немесе патенттік өтінімнің осы мемлекеттерге кеңейтілуі "[ЕПО] апелляциялық кеңесінің қарауына жатпайды". 2022 жылдың қазанына қарай, Босния және Герцеговина Еуропалық патенттік кеңсемен кеңейту келісіміне қол қойды, соның салдарынан бұл мемлекет еуропалық патенттік өтінімде көрсетілуі мүмкін. Кейбір басқа "кеңейту мемлекеттері" кейіннен Еуропалық патент конвенциясының қатысушы мемлекеттері болды. Сонымен қатар, Марокко, Молдова, Тунис және Камбоджамен жасалған "бекіту келісімдері" 2015 жылдың 1 наурызынан, 2015 жылдың 1 қарашасынан, 2017 жылдың 1 желтоқсанынан және 2018 жылдың 1 наурызынан бастап күшіне енді. Грузиямен 2019 жылдың 31 қазанында қосымша келісімге қол қойылды және ол 2024 жылдың 15 қаңтарында күшіне енді.

Қарсылық

Патент берілгеннен кейін орталықтандырылған екі түрлі рәсім бар: қарсылық рәсімі және шектеу және күшін жою рәсімдері. Еуропалық патентке қарсылық білдіру рәсімі үшінші тараптарға осы патенттің берілген күнінен бастап 9 ай ішінде қарсылық білдіруге мүмкіндік береді. Бұл апелляцияға шағымдануға болатын, сот тәртібіне жақын процесс, ол еуропалық патентті күшінде қалдыруға, өзгертілген түрінде күшінде қалдыруға немесе күшін жоюға әкелуі мүмкін. Қарсылықпен бір мезгілде еуропалық патент ұлттық деңгейде сотқа берілуі мүмкін (мысалы, құқық бұзу туралы дау). Ұлттық соттар, қарсылық рәсімінің нәтижесін күтіп, параллель сот ісін жүргізуді және одан туындауы мүмкін белгісіздіктерді болдырмау үшін мұндай құқық бұзу ісін тоқтата алады.

Берілген грант, әсері және аударма қажеттілігі

Еуропалық патенттік өтінімнің біртұтас, аймақтық сипатынан өзгеше, берілген Еуропалық патент, наразылық рәсімінен басқа, мұндай біртұтас сипатқа ие болмайды. Яғни, бір келісім шартқа қатысушы мемлекеттегі бір Еуропалық патент, наразылық рәсімінен басқа, басқа келісім шартқа қатысушы мемлекеттегі сол Еуропалық патенттен тәуелсіз. Еуропалық патент оның иесіне, ол берілгені туралы хабарлама Еуропалық патент бюллетенінде жарияланған күннен бастап, патент берілген әрбір келісім шартқа қатысушы мемлекетте құқықтар береді. Бұл күн сонымен қатар B1 құжатының, яғни Еуропалық патенттік сипаттаманың жарияланған күні болып табылады. Бұл, Еуропалық патент берілген күні оның барлық тағайындалған келісім шартқа қатысушы мемлекеттерінде құқықтар береді дегенді білдіреді, тіпті егер белгіленген аударма кейіннен ұлттық патент бюросына ұсынылса да (бірақ аударма кейіннен уақтылы ұсырылмаса, құқық кейіннен белгілі бір мемлекетте болмаған деп есептелуі мүмкін, төменде сипатталғандай). Берілген Еуропалық патенттің аудармасы, құқықтардың жоғалтылуын болдырмау үшін, Еуропалық патент конвенциясының (ЕПК) кейбір келісім шартқа қатысушы мемлекеттерінде ұсынылуы тиіс. Атап айтқанда, "Еуропалық патент бюросы (ЕПБ) Еуропалық патент беруге ниеттенген мәтін оның ресми тілдерінің бірінде жазылмаса, патент иесі немесе өтініш беруші, өзінің орталық өнеркәсіптік меншік бюросына осы мәтіннің аудармасын, өзінің таңдауы бойынша ресми тілдердің бірінде немесе, егер мемлекет нақты бір ресми тілді қолдануды талап етсе, сол тілде ұсынуға міндетті" деп белгіленген мемлекеттерде. Егер талап етілетін аударма (қажет болған жағдайда) берілгеннен кейін белгіленген мерзімде ұсынылмаса, онда тағайындалған келісім шартқа қатысушы мемлекеттегі Еуропалық патент бастапқыда жарамсыз деп танылады. Басқа келісім шартқа қатысушы мемлекеттерде аударма ұсыну қажет емес, мысалы, Ирландияда, егер Еуропалық патент ағылшын тілінде болса. Лондон келісімі күшіне енген келісім шартқа қатысушы мемлекеттерде Еуропалық патенттің аудармасын ұсыну талабы толығымен немесе жартылай алынып тасталды. Егер аударма қажет болса, оның жариялануын қамтамасыз ететін төлем де талап етілуі мүмкін.

In contrast to the unified, regional character of a European patent application, the granted European patent does not comprise, in effect, any such unitary character, except for the opposition procedure. In other words, one European patent in one Contracting State is effectively independent of the same European patent in each other Contracting State, except for the opposition procedure. A European patent confers rights on its proprietor, in each Contracting State in respect of which it is granted, from the date of publication of the mention of its grant in the European Patent Bulletin. That is also the date of publication of the B1 document, i. e. the European patent specification. This means that the European patent is granted and confers rights in all its designated Contracting States at the date of mention of the grant, whether or not a prescribed translation is filed with a national patent office later on (though the right may later be deemed never to have existed in any particular State if a translation is not subsequently filed in time, as described below). A translation of a granted European patent must be filed in some EPC Contracting States to avoid loss of right. Namely, in the Contracting States which have "prescribe[d] that if the text, in which the European Patent Office intends to grant a European patent ( ) is not drawn up in one of its official languages, the applicant for or proprietor of the patent shall supply to its central industrial property office a translation of this text in one of its official languages at his option or, where that State has prescribed the use of one specific official language, in that language". The European patent is void ab initio in a designated Contracting State where the required translation (if required) is not filed within the prescribed time limit after grant. In other Contracting States, no translation needs to be filed, for example in Ireland if the European patent is in English. In those Contracting States where the London Agreement is in force the requirement to file a translation of the European patent has been entirely or partially waived. If a translation is required, a fee covering the publication of said translation may be due as well.

Атқару және жарамдылық

Келісім шарты жасасқан мемлекеттегі еуропалық патенттің меншігі, жарамдылығы және бұзушылығы сияқты барлық дерлік атрибуттары, жоғарыда талқыланған оппозиция, шектеу және жою рәсімдерін қоспағанда, тиісті ұлттық заңнама бойынша тәуелсіз түрде анықталады. Еуропалық патенттік конвенция (EPC) кейбір ортақ шектеулер қойса да, келісім шарты жасасқан мемлекеттегі еуропалық патенттің мазмұндық атрибуттарын түсіндіруде ұлттық заңды қабылдайды, тек бірнеше ерекшеліктер бар.

Құқық бұзушылық

Құқық бұзушылық толығымен ұлттық заңға және ұлттық соттарға жүктеледі. Ұлттық заңға жасаған санаулы маңызды араласуларының бірі ретінде, ЕПС ұлттық соттардан "патенттелген процестің тікелей өнімін" құқық бұзушылық деп қарауды талап етеді. Еуропалық патентпен қамтамасыз етілген "қорғау көлемі" негізінен еуропалық патенттің талаптарына сәйкес анықталады (кейбір ескі патенттік жүйелердегідей, сипаттама мен суреттердің ашылуына емес), бірақ сипаттама мен суреттер талаптардың мағынасын анықтау үшін түсіндіру құралдары ретінде қолданылады. "ЕПС 69-бабын түсіндіру жөніндегі хаттама" одан әрі нұсқаулар береді, талаптар "әділ" орташа позицияда қарастырылуы керек, "қатаң, сөзбе-сөз" емес, сонымен қатар сипаттама мен суреттерді қарастыру үшін жай ғана нұсқаулар ретінде емес, бірақ әрине, хаттама да ұлттық түсіндіруге жатады. Еуропалық патенттік өтінімнің және еуропалық патенттің түпнұсқа мәтіні – іс жүргізу тіліндегі құжаттар болып табылады. Еуропалық патентке байланысты барлық басқа маңызды құқықтар, мысалы, қандай әрекеттер құқық бұзушылық болып табылады (тікелей және бөлінген құқық бұзушылық, эквивалентті құқық бұзушылық, аумақтық құқық бұзушылық, патент мерзімі ішінде экономикалық салдары бар патент мерзімінен тыс құқық бұзушылық, өнімді жасау немесе пайдалану процестері бойынша талаптарды бұзу, экспорт, құқық бұзушылыққа әкеп соғатын бөліктерді жинау және т.б.), талаптарды түсіндіруге қатысты сот ісінің әсері, құқық бұзушылық үшін өтеу шаралары немесе адал ниетсіздік (тыйым салу, залапты өтеу, адвокаттық гонорар, қасақана құқық бұзушылық үшін басқа да азаматтық санкциялар және т.б.), әділетті қорғаныс, ЕП-нің ұлттық "қызы" мен бірдей нысанға арналған ұлттық патенттің бірдей болуы, меншік және беру, реттеуші мақұлдау үшін патент мерзімін ұзарту және т.б. – бәрі тікелей ұлттық заңға жүктеледі. 1990 жылдардың соңында ұлттық соттар барлық ЕП юрисдикциясын қамтитын шекаралық тыйым салулар шығарды, бірақ бұл Еуропалық Әділет сотымен шектелді. 2006 жылдың шілдесінде Брюссель конвенциясының 6.1 және 16.4 баптарын түсіндіру жөніндегі екі іс бойынша Еуропалық Әділет соты еуропалық патенттердің ұлттық деңгейде күшіне енуі тиіс ұлттық құқықтар екенін, сондай-ақ бірдей еуропалық патенттің бұзылуы тіпті бір компаниялар тобына қарсы болған жағдайда да, тиісті ұлттық соттарда қаралуы "сөзсіз" екенін, және шекаралық тыйым салулар қолжетімді емес екенін шешті.

Infringement is remitted entirely to national law and to national courts. In one of its very few substantive interventions into national law, the EPC requires that national courts must consider the "direct product of a patented process" to be an infringement. The "extent of the protection" conferred by a European patent is determined primarily by reference to the claims of the European patent (rather than by the disclosure of the specification and drawings, as in some older patent systems), though the description and drawings are to be used as interpretive aids in determining the meaning of the claims. A "Protocol on the Interpretation of Article 69 EPC" provides further guidance, that claims are to be construed using a "fair" middle position, neither "strict, literal" nor as mere guidelines to considering the description and drawings, though of course even the protocol is subject to national interpretation. The authentic text of a European patent application and of a European patent are the documents in the language of the proceedings. All other substantive rights attached to a European patent in a Contracting State, such as what acts constitute infringement (indirect and divided infringement, infringement by equivalents, extraterritorial infringement, infringement outside the term of the patent with economic effect during the term of the patent, infringement of product claims by processes for making or using, exports, assembly of parts into an infringing whole, etc. ), the effect of prosecution history on interpretation of the claims, remedies for infringement or bad faith enforcement (injunction, damages, attorney fees, other civil penalties for wilful infringement, etc. ), equitable defences, coexistence of an EP national daughter and a national patent for identical subject matter, ownership and assignment, extensions to patent term for regulatory approval, etc., are expressly remitted to national law. For a period in the late 1990s, national courts issued cross border injunctions covering all EP jurisdictions, but this has been limited by the European Court of Justice. In two cases in July 2006 interpreting Articles 6.1 and 16.4 of the Brussels Convention, the European Court of Justice held that European patents are national rights that must be enforced nationally, that it was "unavoidable" that infringements of the same European patent have to be litigated in each relevant national court, even if the lawsuit is against the same group of companies, and that cross border injunctions are not available.

Еуропалық патенттің қолданылу мерзімі

ЕЭК барлық мемлекеттерден еуропалық патенттің өтінім беру күнінен бастап 20 жылға дейін қолданылу мерзімін беруді талап етеді, өтінім беру күні – еуропалық патентке өтінімді тікелей беру күні немесе ЕЭК-ні таңдаған ХКҰ бойынша халықаралық өтінімді беру күні. Өтінім беру күні міндетті түрде басымдық күнімен сәйкес келмейді, ол бір жылға дейін бұрынғы болуы мүмкін. Егер ұлттық заңнамада нарыққа шығаруға дейінгі реттеушілік мақұлдау үшін мерзімді ұзарту қарастырылса, берілген еуропалық патенттің қолданылу мерзімі ұлттық заңнама бойынша ұзартылуы мүмкін. ЕЭА мүше мемлекеттері үшін бұл қосымша қорғау сертификаты (SPC) арқылы іске асырылады.

Патенттік ынтымақтастық туралы шартпен қарым-қатынасы

Еуропалық патенттік өтінім, Патенттік ынтымақтастық шарты (ПТК) бойынша халықаралық өтінім беру арқылы, яғни ПТК өтінімін беру арқылы, содан кейін "Еуропалық аймақтық кезеңге" кіру арқылы, яғни халықаралық рәсімдерден еуропалық рәсімдерге өту арқылы туындауы мүмкін. Сондықтан Еуропалық патенттік өтінім "Еуро-ПТК өтінімі" деп аталады және Еуропалық патенттік бюро (ЕПБ) тағайындалған немесе сайланған орган ретінде әрекет етеді. Еуропалық патент конвенциясы (ЕКК) және ПТК ережелері арасында қайшылық туындаған жағдайда, ПТК және оның ережелері ЕКК ережелерінен басымдыққа ие. ЕОК-қа қатысушы он екі мемлекет, атап айтқанда Бельгия, Кипр, Франция, Грекия, Ирландия, Латвия, Мальта, Монако, Черногория, Нидерланды, Сан-Марино және Словения "ұлттық жолын" жапты. Бұл, осы елдерде халықаралық (ПТК) кезеңнен өтіп, аймақтық Еуропалық кезеңге кіріп, Еуропалық патент алуға болмайды дегенді білдіреді. Италия үшін "ұлттық жол" 2020 жылғы 30 маусымға дейін жабық болды, бірақ Италия оны 2020 жылғы 1 шілдеде немесе одан кейін берілген ПТК өтінімдері үшін қайта ашты.