Кіріспе

Денеге зиян келтіру – басқа адамға немесе жануарға денелік байланыс арқылы жарақат немесе психикалық жарақат келтіру мақсатымен жасалған кез келген әрекет. Көбінесе балалар денеге зиян келтірудің құрбаны болады, бірақ ересектер де құрбан болуы мүмкін, мысалы, отбасылық зорлық-зомбылық немесе жұмыс орнындағы агрессия жағдайларында. Кейде қолданылатын баламалы терминдерге денелік шабуыл немесе денелік зорлық-зомбылық кіреді, және бұл жыныстық зорлық-зомбылықты да қамтуы мүмкін. Денеге зиян келтіруге бірнеше зорлық-зомбылық жасаушы және бірнеше жәбірленуші қатысуы мүмкін.

Нысандар

Дене күші қолдану – жарақат, психикалық жарақат немесе басқа да физикалық азап немесе денеге зиян келтіретін, мақсатты емес кез келген әрекет немесе мінез-құлық. Балаларға қатысты зорлық-зомбылық көбінесе ата-аналардың шамадан тыс дене жазасы арқылы балаларын тәртіпке келтіру әрекеттерінен туындайды.

Себептер

Балаларды физикалық зорлық-зомбылыққа салудың бірнеше себебі анықталды, олардың ең көп таралғаны, Маш пен Вулфтың сөзінше, мыналар: физикалық зорлық-зомбылыққа ұшыраған балалардың үштен бірі ересек болғанда зорлық-зомбылық жасау қаупіне тап болады. Зерттеушілер балалық шақтағы физикалық зорлық-зомбылықтың ата-аналыққа және ересек болған кезде бала тәрбиесіне әсер ететін басқа да психобиологиялық салдарларын көрсетті. Бұл жаңа нәтижелер, кем дегенде, стресс физиологиясын реттеуге әсер ететін эпигенетикалық өзгерістер арқылы таралуы мүмкін.

Емдеу

Денелік зорлық-зомбылыққа қарсы дәлелдерге негізделген араласуларға когнитивтік-мінездік терапия (КМТ), сондай-ақ бейне кері байланыс араласулары және бала-ата-ана психодинамикалық психотерапиясы кіреді. Бұлардың барлығы ашудың қалыптары мен бұрмаланған сенімдерге бағытталған, сонымен қатар оқыту және/немесе ой-толғаныс, қолдау және үлгі көрсету арқылы ата-аналық дағдылар мен күтулерге назар аударады, баланың көзқарасын ұстану арқылы ата-ананың балаға деген эмпатиясын арттыруға көмектеседі. Осы емдеу түрлеріне әлеуметтік құзыреттілікті арттыру және күнделікті талаптарды басқару бойынша оқыту кіруі мүмкін, бұл ата-ананың стресін азайтуға бағытталған, ал стресс – денелік зорлық-зомбылықтың белгілі бір тәуекел факторы. Бұл емдеу және алдын алу стратегиялары зорлық-зомбылыққа ұшыраған балалар мен олардың ата-аналарына көмек көрсетуге арналған болса да, осы әдістердің кейбіреулерін денелік зорлық-зомбылық жасаған ересектерге де қолдануға болады.