Чилидегі Тәуелсіз Демократиялық Одақ: Тарихы мен Идеологиясы

Кіріспе

Тәуелсіз Демократиялық Одақ (Unión Demócrata Independiente, UDI) – 1983 жылы құрылған Чилидегі консервативті және оңшыл саяси партия. Оның негізін қалаушы – заңгер, саясаткер және заң профессоры Хайме Гусман, Аугусто Пиночетпен одақтас болған азамат. Гусман 1990 жылдан бастап 1991 жылдың 1 сәуірінде коммунистік партизандар өлтіргенге дейін сенатор болды. Оның идеологиялық бастауы 1966 жылы Чилидің Католиктік понтификалық университетінде туған Гусманның гильдиялық қозғалысына дейін жетеді, ол азаматтық қоғамның аралық органдарының тәуелсіздігі мен саясаттан шеттетілуін жақтады. UDI бүгінде Opus Dei-мен тығыз байланысы бар консервативті саяси партия, ол барлық немесе дерлік жағдайларда абортқа қарсы тұрады. UDI тарихының көп бөлігінде Ұлттық Жаңару (RN) және басқа да кішігірім қозғалыстармен әртүрлі атаулармен коалиция құрды, мысалы: Participación y Progreso (1992), Unión por el Progreso de Chile (1993), Чили үшін одақ (1999–2009, 2013), Өзгеріс үшін коалиция (2009–2012) және Чили Vamos (2015 – қазіргі уақытқа дейін). 2010–2014 жылдар аралығында UDI Конгрестегі ең ірі саяси партия болды. Партия 2010–2014 және 2018–2022 жылдары екі рет үкіметтік коалицияның құрамына кірді. Партияда либералды-консервативті және әлеуметтік-консервативті фракциялар бар. Әлеуметтік консервативті фракция кедей топтардағы саяси жұмысымен ерекшеленеді. Гусман кейіннен 1980 жылы қабылданған жаңа Конституцияны жасаған Конституцияны зерттеу комиссиясының мүшесі болып тағайындалды. 1982 жылғы экономикалық дағдарыстан кейін, ол «Чикаго жігіттерін» уақытша кабинеттен шеттетуге себеп болды, Гусман үкіметтен кетіп, өзі қалаған қозғалысты құруға шешім қабылдады және 1983 жылдың 24 қыркүйегінде оны Тәуелсіз Демократиялық Одақ қозғалысы (Movimiento Unión Demócrata Independiente) деп атады. Әскери үкіметті қолдаған бұл жаңа қозғалыс (дәстүрлі оңшыл саяси топтардан өзгеше) марксистік солшылдардан олардың дәстүрлі ықпал аймағын тартып алу үшін төменгі таптарға жақын болды. Сол кездегі экономикалық дағдарыстың күшеюіне байланысты UDI ауылдық жерлерде және шеткі аудандардағы көшбасшыларды нығайтуға кірісті, олар орта және төменгі таптардағы олардың ықпалын кеңейтуге көмектесетін еді. Олардың бірі Саймон Йеvenes болды, ол 1986 жылдың 2 сәуірінде солшыл қарсыластардың қастандығы салдарынан қаза тапты. 1987 жылдың 29 сәуірінде Тәуелсіз Демократиялық Одақ Андрес Алламанд басқаратын Ұлттық Одақ қозғалысы, Серхио Онофре Джарпа басқаратын Ұлттық Еңбек фронты, сондай-ақ Ұлттық партия мен Христиан-демократтардың бұрынғы мүшелері мен жақтастарымен бірігіп, Ұлттық Жаңару партиясын (RN) құрды, ол елдегі барлық оңшыл қозғалыстарды біріктіруге ұзақ уақытқа соққан әрекет болды. Алайда, UDI мүшелері жаңа партияда өздерінің жеке ерекшеліктерін сақтап қалды, бұл 1988 жылы дағдарысқа әкеліп соқты, нәтижесінде барлық бұрынғы UDI мүшелері Ұлттық Жаңарудан шықты. Алламанд Ұлттық Жаңарудың төрағасы қалды, ал Хайме Гусман 1989 жылы жаңа саяси партияны тіркеуге қол жеткізді: Тәуелсіз Демократиялық Одақ.

The Independent Democratic Union (Unión Demócrata Independiente, UDI) is a conservative and right wing political party in Chile, founded in 1983. Its founder was the lawyer, politician and law professor Jaime Guzmán, a civilian allied with Augusto Pinochet. Guzmán was a senator from 1990 until his murder by communist guerrillas on April 1, 1991. Its ideological origins date back to Guzmán's Guildist Movement, born out of the Pontifical Catholic University of Chile in 1966, espousing the independence and depoliticization of intermediate bodies of civil society. The UDI is today a conservative political party with strong links to the Opus Dei, that opposes abortion in nearly all or all cases. UDI has for most of its history formed coalitions with National Renewal (RN) and other minor movements under different names such as; Participación y Progreso (1992), Unión por el Progreso de Chile (1993), Alliance for Chile (1999–2009, 2013), Coalition for Change (2009–2012) and Chile Vamos (2015–present). UDI was the largest political party in Congress between 2010 and 2014. The party has been part of the government coalition twice, from 2010 to 2014 and 2018 to 2022. The party has liberal conservative and social conservative factions. The social conservative faction is characterised by its political work in poor sectors, Guzmán was later appointed a member of the Commission for the Study of the New Constitution, who worded the new constitution promulgated in 1980. After the 1982 economic crisis, which caused the temporary removal of the "Chicago Boys" from cabinet, Guzmán moved away from the government and decided to found the movement he desired, establishing it on September 24, 1983 under the name Independent Democratic Union Movement (Movimiento Unión Demócrata Independiente). The emerging movement, a supporter of the military government, had (as opposed to the traditional right wing political groups) a strong empathy with the lower classes, in order to seize from the Marxist left its traditional domain. Amid the growing economic crisis of the time, UDI engaged in empowering leaders in the countryside and peripheral neighbourhoods that would help extend its influence in the middle and lower classes. One of them was Simon Yévenes, UDI member assassinated by left wing resistance fighters on April 2, 1986. On April 29, 1987, the Independent Democratic Union merged with other related movements such as National Union Movement, led by Andrés Allamand, and National Labour Front, led by Sergio Onofre Jarpa, plus some former members and supporters of the National Party and the Christian Democrats, to form the National Renewal party (RN), who managed briefly to unite all the right movements in the country. However, UDI members maintained their own identity in the new party, which caused a crisis in 1988, culminating in the resignation of all former UDI members to National Renewal. Allamand stayed in charge of National Renewal, while Jaime Guzman managed to register a new political party: the Independent Democratic Union in 1989.

Диктатураның аяқталуы (1988-1989 жж.)

UDI 1988 жылғы Чилидің жалпыұлттық референдумында Пиночеттің билікте қалуын батыл қолдады. "Иә" дауысы жеңілгеннен кейін және президенттік сайлаулар жарияланғаннан соң, UDI Ұлттық жаңарумен бірігіп, "Демократия және прогресс" (Democracia y Progreso) одағын құрды. Пиночет үкіметінде бұрынғы қаржы министрі болған Эрнан Бючи осы одақтан президенттікке кандидат болды. Одақ сонымен қатар бірлескен парламенттік тізімді ұсынды. UDI-дың кандидаттары 1989 жылғы президенттік сайлауда жеңіліске ұшырады, бұл жолы орталық-солшыл Concertación коалициясының жетекшісі, христиан демократы Патрисио Айлвинге қарсы. 1989 жылғы парламент сайлауында Тәуелсіз демократиялық одақ депутаттар сайлауында 9,82% (120 мандаттың 14-і) және сенат сайлауында 5,11% (38 сенаттан 2 сенатор сайланды) дауыс алды. Хайме Гусман Батыс Сантьяго сайлау округінен сенатор болып сайланды. Гусман демократиялық партиялар коалициясының екі негізгі көшбасшысы – христиан демократы Андрес Зальдивар және Демократия партиясының жетекшісі Рикардо Лагоспен салыстырғанда 17% дауыспен үшінші орынға ие болды. Бірақ биномдық жүйе Зальдивардың сайлануына мүмкіндік берді, ал 30% дауыс жинаған Рикардо Лагос сайлаудан қалып қойды.

Өсу және қарсылық (1989-2003)

1990 жылға қарай Гусман оппозицияның жетекшісі ретінде бекітілді және жаңа демократиялық үкіметтің ең қатал сыншыларының бірі болды, оны Чилиде демократияның шектеулі түрде қайта орнатылуынан кейін де солшыл қарулы ұйымдарға қарсы күресте әлсіздік танытты деп айыптады. 1991 жылдың 1 сәуірінде Гусман Чилидің Паптық католик университетінде Конституциялық құқық бойынша оқыған лекциясынан кейін «Мануэль Родригес патриоттық фронты» (Frente Patriótico Manuel Rodríguez) қарулы солшыл тобының мүшелері тарапынан атып өлтірді. Сенаторлыққа оның орнына сол округтен «Ұлттық жаңару» партиясынан Мигель Отеро тағайындалды. Тәуелсіз демократиялық одақ өтпелі кезеңнің алғашқы жылдарында өзінің одақтасы «Ұлттық жаңарумен» салыстырғанда шағын партия болып қала берді, бірақ жылдар өте басымдықтарды жеңіп, олармен теңесіп, тіпті олардан асып түсті. Келесі сайлауларда UDI айтарлықтай өсімді көрсетті: 1993 жылғы парламент сайлауында 12,11%, 1997 жылғы сайлауда 14,45% және 2001 жылғы сайлауда 25,19% дауыс жинады, соның нәтижесінде Чилидегі ең ірі партия атанды және бұл атақты Христиан-демократтардан алды. 1998 жылы Пиночет Лондонда тұтқындалғанда, UDI және «Ұлттық жаңару» Фрей үкіметіне оны Чилиге қайтару үшін қысым жасады. 1999 жылы Лас-Кондес қаласының мэрі және UDI мүшесі Хоакин Лавин Чили үшінгі альянстың президенттікке үміткері ретінде жарияланды. Ол салыстырмалы түрде жаңа болғанымен, Аугусто Пиночетке шартты қолдау көрсетіп, догматикалық емес, прагматикалық бағыт ұсынды, нәтижесінде бірінші турда Консертасьон үміткері Рикардо Лагосқа қарсы дауыстардың 47,51% -ын алды, бұл шамамен 30 000 дауысқа (яғни, әр сайлау учаскесіне шамамен бір дауыс) тең болды. Ақырында, 2000 жылдың қаңтарында Лавин екінші турда Лагостың 51,31% -ына қарсы 48,69% дауыс жинады. Бұл Чилиде 20 ғасырда оңшыл президенттік үміткер алған ең жоғары көрсеткіш болды. Рикардо Лагостың президенттік мерзімінің алғашқы жартысында (2000-2006 жж.) UDI оппозицияның маңызды саяси күші ретінде бекінді. Бұған дәлел ретінде 2000 жылғы муниципалдық сайлаудағы UDI нәтижелері, 2001 жылғы парламент сайлауы және 2003 жылғы 17 қаңтардағы Лагос Лонгуэйра келісімі, мемлекеттік басқаруды жаңғырту және «Инверлинк» және «MOP Gate» істеріне келісімдік шешім табу мақсатында жасалды, бұл Лагос үкіметінің институционалдық тұрақтылығына әсер етті. Нәтижесінде сайлау қаржысы туралы заң, мемлекеттік басқару туралы заң және басқа да заңдар қабылданды. Осы кезеңде партия төрағасы Пабло Лонгуэйра ерекше көзге түсті. Партия беделінің маңызды кезеңі 2003 жылы Лонгуэйра телеарнадағы сұхбатында жоғалып кеткен тұтқындардың туыстарымен кездескенін, олар партияны әлеуметтік үкіметтер бермеген кейбір мәселелерді шешуге көмектесетін сенімді институт ретінде қарастырғанын мәлімдеді. Осы көптеген кездесулердің нәтижесінде «Бес Now» («La Paz Ahora») атты құжат пайда болды, ол ұлттық келісімді нығайтуға бағытталған болатын.

By 1990, Guzman was positioned as the leader of the opposition and was one of the harshest critics of the new democratic government, accusing it of softness in the fight against left wing armed organizations which kept operating in Chile after the restoration of restricted democracy. On April 1, 1991, Guzmán was shot dead by members of the armed left wing group Manuel Rodriguez Patriotic Front (Frente Patriótico Manuel Rodríguez), after leaving his lecture of Constitutional Law at the Pontifical Catholic University of Chile. He was replaced as senator by the National Renewal candidate for the same constituency, Miguel Otero. The Independent Democratic Union remained as a minor party in the early years of transition, compared with its ally National Renewal, but over the years managed to win preferences, match and surpass them. In subsequent elections, UDI began to grow noticeably: got 12.11% in a congressional election in 1993, a 14.45% in elections in 1997 and 25.19% in the 2001 elections, when it became the largest party in Chile, removing that title to the Christian Democrats. In 1998, when Pinochet was arrested in London, the UDI and National Renewal pressed the Frei government to return him to Chile. In 1999, Joaquín Lavín, the mayor of Las Condes and member of UDI, was proclaimed as the Alliance for Chile candidate for the presidential election. Even as a relatively new face, a moderate support for Augusto Pinochet and a proposal eminently pragmatic rather than dogmatic, took him to get the 47.51% of the votes against the Concertación candidate Ricardo Lagos on the first ballot, with a difference of about 30,000 votes (i. e., almost one vote per polling place). Finally, in January 2000, Lavín got 48.69% of the votes against 51.31% of Lagos in the second round. That was the highest percentage of the vote received by any right wing presidential candidate in the 20th century in Chile. During the first half of the presidential term of Ricardo Lagos (2000–2006), UDI established itself as a relevant political actor of the opposition. Proof of this are the results of UDI in the 2000 municipal elections, the parliamentary elections of 2001, and the Lagos Longueira agreement of January 17, 2003 to modernize the State administration and give a consensual political solution to Inverlink case and MOP Gate case, which affected the institutional stability of the Lagos administration. The result of this is the election finance law, high public management law and others. During this period, especially outstanding figure is the party president, Pablo Longueira. A milestone in the party's image came in 2003 when Longueira reported in a TV interview that he met with relatives of Disappeared Detainees, who saw the party as a serious and reliable institution, through which they could get some of the solutions that Socialist governments had not granted them. Of these numerous meetings, arose the document "Peace Now" ("La Paz Ahora"), which sought to give a sign of national reconciliation.

Ұлттық жаңартумен даулар (20032006)

Сондай-ақ 2003 жылы RN мен UDI арасындағы шиеленістер мен қақтығыстарға ерекше назар аударылды, бұл негізінен Чили үшін Альянс ішіндегі жетекшілік үшін партиялар арасындағы дауға, сондай-ақ екі партияның президенттері Пабло Лонгуэйра мен Себастьян Пиньера арасындағы жеке келіспеушіліктерге байланысты болды. Ол кезде Чили үшін Альянстың жетекшісі және жалғыз президенттік үміткері Хоакин Лавин кенеттен және ашық түрде олардан қызметтерінен кетуді талап етті. 2005 жылы UDI президенттік сайлауға Жоакин Лавинді қайтадан ұсынды, бірақ Ұлттық Жаңару миллионер кәсіпкер және бұрынғы сенатор Себастьян Пиньераны өз кандидат ретінде іске қосты. Оңшылдардың біртұтас кандидатты таңдау әрекеттері сәтсіз аяқталды. Пиньера сайлауда екінші орынды алды, оның және Консертасьон кандидаты Мишель Бачелеттің арасында екінші тур өтті. Лавин өзінің қолдаушыларын Пиньераға дауыс беруге шақырды және оны толыққанды қолдады. Дегенмен, 2006 жылғы екінші турда Пиньера Бачелеттен жеңілді. 2005 жылғы парламенттік сайлауда UDI Конгрестегі ең ірі партия мәртебесін сақтап, 120 депутаттың 33-ін сайлады.

Мишель Бачелеттің бірінші әкімшілігі (2006-2010 жж.)

Мишель Бачелет үкіметінің (2006–2010 жылдар) кезінде UDI Конгрестің екі палатасында да көпшілік партия болды және 2008 жылғы қалалық сайлауда сәтті күресті. Партия ішінде 2008 жылдың шілдесінде партияны басқару үшін екі тізім ұсынылды: бірін Хуан Антонио Колома мен Виктор Перес Варела басқарды (партияның тарихи лидерлерінің қолдауымен), екіншісін Хосе Антонио Каст пен Родриго Альварес (негізінен жас мүшелер қолдаған). Колома мүшелердің 63% дауысын алды. Колома басқарған кеңес бірден 2008 жылғы Чили қалалық сайлауының мән-жайларын қарастырып, келесі жылғы парламенттік және президенттік сайлауға дайындық жұмыстарын аяқтады. 2008 жылдың желтоқсанында партияның жоғарғы басшылары елге UDI президенттік үміткерін ұсынудан бас тартып, Консертасион үкіметінің бес мәрте қатарынан билікте болуына жол бермеу үшін Пиньераның кандидатурасын қолдауға шешім қабылдады. Бұл шешім 2009 жылдың 22 тамызында партия мүшелерінің бірауыздан қолдауымен бекітілді. 2009 жылғы Чили парламенттік сайлауында UDI депутаттар сайлауында ең көп дауыс жинап, 40 депутатты (Палатаның үштен бір бөлігі) 23,04% (1,507,001 дауыс) және сенаторлар сайлауында 21,21% (369,594 дауыс) алды. Бұл партияның 1990 жылдан бері Чилиде жеке партияның иеленген ең үлкен өкілдігіне айналды. Қазіргі уақытта UDI-де 39 депутат және 8 сенатор бар. 2008 жылғы Чили қалалық сайлауында UDI 347 кеңес мүшесін (кеңес мүшелерінің 16,16%) 15,11% дауыспен және 58 қала әкімін (қала әкімдерінің 16,81%) 20,05% дауыспен сайлады. Сол жылы партия сайланған кеңес мүшелерінің саны бойынша ең ірі партия болды және кеңес мүшелері сайлауында ең көп дауыс жинаған партия атанды. Сонымен қатар, UDI Чилидегі қала әкімдерінің саны бойынша екінші ірі партия (Партидо Демократа Кристиано де Чилиден бір қала әкімі кем).

Себастьян Пиньера бірінші әкімшілігі (20102014)

Себастьян Пиньера, Өзгеріс коалициясының кандидаты, 2010 жылғы 17 қаңтарда сенатор Эдуардо Фрей Руис Таглеге қарсы өткен екінші турда Чили Республикасының Президенті болып сайланды. UDI және оның аумақтық құрылымы Пиньераның сәттілігіне үлкен үлес қосты. Сонымен қатар, 2009 жылғы Чили парламенті сайлауында UDI елдегі ең ірі партия болып қала берді және 120 депутаттың 40-ын сайлады, бұл 1990 жылдан бері Чилиде бір саяси партия алған ең көп мандатты көрсетті. 2010 жылдың тамызында партияны басқару үшін Хуан Антонио Колом мен Хосе Антонио Касттің тізімдері тағы да қарастырылды, нәтижесінде Колом 67%-дан астам дауыспен тағы да жеңіске жетті. UDI-дің көптеген мүшелері Пиньера басқару кезеңінде маңызды рөл атқарды, соның ішінде Хоакин Лавин білім министрлігінде, ол 2011-2013 жылдардағы Чили студенттерінің наразылықтарына тап болды және осы себепті 2011 жылы отставкаға кетті, Пабло Лонгуэйра экономика министрлігінде, Андрес Чадвик ішкі істер және қоғамдық қауіпсіздік министрлігінде, Лоренс Голборн тау-кен министрлігінде. Партияның үкіметтегі ықпалы Пиньера басқаруын білім беру, экономика және мәдени мәселелерде консервативтік бағытқа итермеледі, сондай-ақ аналық демалыс, салықтар және бір жынысты жұбайларға азаматтық одақтар сияқты әлеуметтік саясатқа қатысты орташа көзқарас ұстанды және терапиялық абортты заңдастыруға кез келген түріне қарсы тұрды. 2013 жылғы алғашқы сайлауда Альянс (Чили) коалициясының UDI кандидаты бұрынғы экономика министрі Пабло Лонгуэйра болды, ол Ұлттық Жаңару партиясының өкілі Андрес Алламанды жеңді, бірақ Лонгуэйра депрессиясы мен жеке мәселелеріне байланысты сайлау кампаниясы кезінде отставкаға кетті. Лонгуэйраның орнына партия мен үкіметтік коалицияны ұсынып тұрған Эвелин Маттей келді, ол бірінші турда дауыстардың 25,03%-ын алып, екінші орынға ие болды, бұл 1990 жылы демократияға оралысқаннан бергі оңшылдардың екінші нашар нәтижесі болды. Екінші турда Мишель Бачелет Маттейді 25 пайыздық айырмамен жеңді (62,17%-қа қарсы 37,83%), бұл 1994 жылдан бергі ең үлкен жеңіс көрсеткіші болды.

Sebastián Piñera, the candidate of the Coalition for Change, was elected President of the Republic of Chile on January 17, 2010, in runoff against Senator Eduardo Frei Ruiz Tagle. UDI and its territorial deployment was key to the Piñera's success. Meanwhile, in 2009 Chilean parliamentary election, UDI managed to remain the largest party in the country and elected 40 deputies out of 120, representing the largest bank obtained by a single political party in Chile since 1990. In August 2010 they met for the second time the lists of Juan Antonio Coloma and Jose Antonio Kast to lead the party, again with a triumph for Coloma with more than 67% of the votes. Many members of UDI played a main role during the Piñera administration, among them were Joaquin Lavin in the ministry of education where he faced the 2011–2013 Chilean student protests and the cause he had to resign in 2011, Pablo Longueira in the ministry of economy, Andres Chadwick in the ministry of interior and public security, Laurence Golborne in the ministry of mining. The party's influence in the government forced the Piñera administration to have a conservative shift on educational, economic and cultural issues, having a moderate approach on social policy like maternity leave, taxes and civil unions for same sex couples and directly opposing any kind of therapeutic abortion legalization. In the 2013 primaries the UDI candidate for the Alliance (Chile) was former economy minister Pablo Longueira in which he beat National Renewal opponent Andrés Allamand, however, Longueira had to resign amid the campaign due to his depression and personal issues. The replacement of Longueira was Evelyn Matthei representing the party and the government coalition, in the first round she got the second place with a 25,03% of the votes, the right's second worst result since the return to democracy in 1990 so far, in the second round Michelle Bachelet defeated Matthei by a 25 point margin (62,17% vs 37,83%) being in relative terms the biggest margin of victory since 1994.

Мишель Бачелеттің екінші әкімшілігі (2014 2018)

Тәуелсіз Демократиялық Одақ Конгресте Бачелеттің екінші әкімшілігіне қарсы оппозицияда маңызды рөл атқарды, наразылық білдіріп, салық жүйесіндегі негізгі реформаларды, сайлау жүйесін өзгертуді, коммерциялық білім беруді жоюды, еңбек заңдарын реформалауды, бір жынысты некелерге рұқсат беруді және зорлау, ұрықтың тірі қалу мүмкін еместігі, сондай-ақ ананың өмірі мен денсаулығына қауіп төнген жағдайларда абортты қылмыстан босатуды қабылдамады, конституцияға өзгерістер енгізу жобаларына да қарсы болды. 2015 жылы UDI Ұлттық Жаңару және Эвополимен бірлесіп «Чили Вамос» деп аталатын жаңа оңшыл-орталық коалиция құрды. 2014 және 2015 жылдары партия сайлау қаржыландыруына қатысты даулар мен Penta, Soquimich және Corpesca сияқты ірі холдингтік компаниялармен байланыстарына байланысты ауыр дағдарысқа тап болды. Бұл даулар саяси және сотталу салдарына әкелді, партияның көптеген жетекшілері мен мүшелері, бұрынғы министрлер, сенаторлар, депутаттар сотталды және партияның қолдауы күрт төмендеді. Осы даулар мен партия ішіндегі дағдарысқа қарамастан, UDI 2016 жылғы Чилидегі муниципалдық сайлауда ең көп дауыс жинаған партия болып қайтадан көзге түсті.