Кіріспе

Таймыр түбегі (Таймырский полуостров) – Ресейдің қашық солтүстігінде орналасқан, Сібір федералды округіне қарасты түбек. Ол Еуразия құрлығының ең солтүстік бөлігін құрайды. Әкімшілік тұрғыдан Ресейдің Красноярск өлкесінің құрамына кіреді.

География

Таймыр түбегі Қара теңізінің Енисей шығанағы мен Лаптев теңізінің Хатанга шығанағы арасында жатыр. Таймыр көлі және Бирранга таулары кең жайылған Таймыр түбегінің ішінде орналасқан. Еуразия құрлығының ең солтүстік нүктесі – Челюскин мүйісі Таймыр түбегінің солтүстік бөлігінде орналасқан.

Халық саны

Ненецтер, сондай-ақ самоидтар деп те аталады, Солтүстік Арктикалық Ресейде өмір сүретін жергілікті халық, ал кейбіреулері Таймыр түбегінде тұрады. Нганасандар – Таймыр түбегін қоса алғанда, Орталық Сібірде қоныстанған самоидтік жергілікті халық. Ресей Федерациясында олар Ресей Солтүстігінің аз санды халықтарының бірі ретінде мойындалған. Олар негізінен Красноярск өлкесінің Таймырский Долгано-Ненецкий ауданындағы Усть-Авам, Волачанка және Новая ауылдарында тұрады, сондай-ақ Дудинка және Норильск қалаларында да шағын топтар кездеседі. Нганасан халқының шалғай орналасқандығы оларға тіпті 20 ғасырда да шамандық дәстүрлерін сақтап қалуға мүмкіндік берді.

Экономика

MMC Norilsk Nickel компаниясы аймақта кен өндіру жұмыстарын жүргізеді. Компания жарым аралға жақын Норильск қаласы аумағында металлургиялық өндіріс жүргізеді. Компанияның никель кенін шоғырландырған концентраты және өзге де өнімдері қысқа теміржолмен Енисей өзені бойындағы Дудинка портына, ал одан кемемен Мурманск және басқа порттарға тасымалданады.

Экология

Бұл жарым арал Солтүстік Америкадан тыс жерде кездесетін соңғы мускус бұғысының өліміне куә болған, ол шамамен 2000 жыл бұрын жойылған. 1975 жылы олар сәтті қайтадан қоныстандырылды. 2002 жылы популяция 2500-ге жетті, ал 2010 жылы 6500-ге дейін өсті. 2021 жылғы зерттеулер eDNA негізінде жүнді мамонттардың Таймыр түбегінде 3900-4100 жыл бұрын, шамамен Врангель аралындағы популяциямен бірдей кезеңде тіршілік еткенін көрсетті. Таймыр түбегі құрғақ жағдайымен мамонт даласы үшін пана болған, мамонттар мен басқа да кең таралған мұз дәуірінің жануарларына, мысалы, жабайы жылқыларға (Equus sp.) жағдай жасаған болуы мүмкін.

Климат

Таймыр түбегінің жағалаулары жылдың көп бөлігінде, әдетте қыркүйектен маусымға дейін мұздап жатады. Жазғы маусым қысқа, әсіресе солтүстік-шығыстағы Лаптев теңізінің жағалауында. Түбектердің солтүстігі мен шеткі аймақтарында тундралық климат (ET) басым, ал оңтүстікке қарайғы кейбір аймақтарда суық, бірақ континенттік субарктикалық климат орналасқан. Мұнда қыстар тундраға қарағанда сәл суық болғанымен, жаздар біршама жылы болып, ағаштар өсуіне мүмкіндік береді. Қыстар қатал, жиі борандар болады және температура өте төмендейді. Челюскин мүйісіндегі келесі деректер түбектердің солтүстік бөлігіндегі ауа райының сипаттамасын береді.