Кіріспе

Джон Нилсон (17 шілде 1776 – 1 ақпан 1848) – Төменгі Канаданың (қазіргі Квебек) журналисі, баспагері және саясаткері. Шотландияда туған ол 1791 жылы 15 жасында Квебек қаласындағы ағасының баспасында жұмыс істеу үшін Төменгі Канадаға көшіп келді. Бірнеше жылдан кейін ағасы қайтыс болғаннан кейін, ол бизнесті мұраға алды. Нилсон Төменгі Канада мен Жоғарғы Канадада (қазіргі Онтарио) француз және ағылшын тілдерінде кітаптарды сатумен айналысқан жетекші баспагерлер мен кітап сатушылардың бірі болды. Ол француз және ағылшын тілдерінде жарық көрген La Gazette de Québec / The Quebec Gazette газетінің редакторы болды. Қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізгеннен кейін Нилсон саясатқа қатысты. Төменгі Канаданың Заң шығарушы жиналысына Канада партиясының қолдаушысы ретінде сайланған ол, британ үкіметі тағайындаған губернаторлардың басшылығымен провинциялық үкіметке қатысты күшті оппозициялық күшке айналды. Ол провинциялық үкіметтің Төменгі Канаданың сайланған Заң шығарушы жиналысы арқылы бақылауын күшейтуді жақтады. 1823 жылы ол Луи Жозеф Папиномен бірге Төменгі Канада мен Жоғарғы Канаданы біріктіру туралы ұсынысқа қарсы пікір білдіру үшін Лондонға сапар шекті. 1828 жылы ол губернаторлардың қаржылық бақылауын сынаған ұсыныстарды беру үшін Лондонға тағы бір делегация құрамында барды. Папино сияқты көрнекті француз-канад саясаткерлерінің одақтасы болғанымен, ол 1830 жылдары олардың радикалды көзқарастарына байланысты олардан біртіндеп алшақтады. Ол 1837 жылы болған Төменгі Канада көтерілісіне қарсы болды. Көтерілістің нәтижесінде екі провинция біріктіріліп, Канада провинциясы құрылды. 1841 жылы Нилсон жаңа Канада провинциясының Заң шығарушы жиналысына сайланды, онда ол бірігуге қарсылық танытты. Ол 1844 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады, бірақ кейіннен губернатор оны Парламенттің жоғарғы палатасы болып табылатын Заң шығарушы кеңеске тағайындады. Ол өмірінің соңына дейін осы лауазымда қызмет етті.

Отбасы және ерте өмірі

Нилсон 1776 жылы Шотландияның Балмаги еншісіндегі Дорнал қаласында Уильям Нилсон мен Изабел Браунның ұлы болып дүниеге келді. 1791 жылы ол Квебек қаласына көшіп, Төменгі Канадада ағасы Сэмюэл Нилсон үшін жұмыс істеді. Сэмюэл Нилсон анасының қайтыс болған ағасы Уильям Браунның газет және баспа компаниясын басқарды. Джон Нилсон 1793 жылы ағасы Сэмюэл қайтыс болғаннан кейін бизнесті ресми түрде мұра етті. Өзінің кәмелетке толмағандығына байланысты Нилсон ересек жасқа толғанға дейін және бизнесті толыққанды басқаруға қабілетті болғанға дейін пресвитериандық пастор Александр Спарктың қамқорлығында болды. Жастық шақтағы бір шабылыс кезінде ол рұқсатсыз Нью-Йоркке барды, бірақ қайтып келген соң Спарктан кешірім сұрады. 1797 жылы ол Квебек епископы Жан-Франсуа Губерттің немересі Мари Урсуле Губертке үйленді. Неке рәсімін Англикан діни қызметкері, Рим-католик діни қызметкерінің қатысуымен өткізді. Жұбайлар Париж әдет-ғұрыптарымен, Төменгі Канадада қолданылып жүрген француз заңдары бойынша нотариалды неке шартына қол қойды. Ол анасына жазған хатында Төменгі Канадада тұрақты орналасқанын көрсеткісі келгенін және канадалықтар мен британдық иммигранттардың бірге өмір сүре алатындығын үлгі ретінде көрсеткісі келгенін түсіндірді. Олардың он баласы болды, ұлдары пресвитериандық, қыздары католик дінінде тәрбиеленді. Бизнесінің нәтижесі ретінде Нилсон провинциядағы әдеби мәселелерге де қызығушылық танытты, түрлі әдеби қоғамдардың мүшесі болды және Théâtre Canadien иесі болды. Ол білім беруді дамыту жөніндегі Корольдік институттың мүшесі болды және провинцияда, әсіресе ауылдық жерлерде мектептерді дамытуға қызығушылық танытты. Бірде Лондонға сапар кезінде ол Шетелдік мектептер қоғамына Заң шығарушы Ассамблеяның мектеп жүйесін дамытудағы қиындықтары туралы айтты, ол бұл мәселені шіркеулер арқылы шешетінін күтті. 1832 жылға қарай Нилсонның Валькартье және Кап-Руж аймақтарында елуге жуық мүлігі болды, онда ол өзі үшін тұрақты тұратын орын құрды. Ол бірте-бірте Үсті Канадада жер сатып алды, соның нәтижесінде оның құны 700 фунт стерлингке жетті. Нилсон 1818 жылы Квебек округінің, Квебек қаласын қоршаған ауылдық аймақтардың атынан Төменгі Канаданың Заң шығарушы Ассамблеясына сайланды. Ол төрт сайлауда қайта сайланды. Британдық саудагерлер тобының мүшесі ретінде Нилсон британдық канадалықтардың бір бөлігін Канада партиясына тартты, әсіресе британдық конституциялық қағидаларға және монархияға адалдығының арқасында. Сонымен қатар, оның шыдамдылығы мен табандылығының арқасында Папиноға қолдау көрсетті, ол бұл қасиеттерде күшті емес екенін мойындады. 1828 жылы ол тағы да Лондонда, бұл жолы Остин Кувилльермен және Денис Бенджамин Вигермен бірге, партияның провинциялық үкіметті реформалау талаптарын, әсіресе Ассамблеяның провинциялық қаржыны көбірек бақылауға алуын ұсыну үшін жіберілген делегацияның бір бөлігі болды. Олар жергілікті билікті күшейту талабын қолдайтын 80 000 қол қойылған өтінішті ұсынды. Британ үкіметі Төменгі Канада делегациясының көтерген мәселелеріне қатысты маңызды жеңілдіктер ұсынды, бұл Папиноның Нилсонға оралғаннан кейін алғыс хат жазуына себеп болды. Нилсон Ассамблеядағы кезінде ол жерді иелену жүйесімен ұстаған жалгер фермерлердің мықты жақтаушысы болды. Сеньорлық жүйені жою сол кездегі феодалдық сеньорлар мен жалгерлер арасындағы мүдделердің қақтығысына байланысты болған маңызды мәселелердің бірі болды. Ол егер сеньорлық жүйе жойылса, жалгерлер өздерінің жерлеріне тегін құқық алуы керек деген пікірде болды. 1830 жылы Нилсон өзін Канада партиясынан, қазіргі патриоттық партия деп аталатын партиядан алыстата бастады, оны тым радикалды және республикалық деп санайды. Ол әрқашан ұстамдылықты, төзімділікті, этникалық және діни айырмашылықтарға құрметті, конституциялық шеңберде жұмыс істеуді қалайтын. Ол Папиноны конституцияны жек көретін, антиклерикализм мен ұлтшылдықты жақтаған радикал деп санай бастады. Ол патриоттардың радикализмінің артуының экономикалық салдарынан қорқып отырды. 1833 жылы ол Квебек газетінде жариялаған редакциондық мақаласында конституцияға сатқындық жасағандар Ассамблеядағы радикалдар екенін мәлімдеді. Папино бұған қарсылық білдіріп, оны жұрт алдында қорлады. 1834 жылы Нилсон Папино Ассамблеяда ұсынған Тоқсан екі қаулыға қарсы шықты, бұл 1828 жылғы реформа талаптарының радикалды, республикалық сипаттағы жаңа редакциясы болды. Оның жеке күнделігінде ол қаулылар туралы пікірін былай қорытындылады: он бірі шындыққа жақын, алтысы жалғандықпен араласқан, он алтысы жалған, он жетісі күмәнді, он екісі абсурдты, жетісі қайталау, он төртісі өте ұятсыз, төрті жалған және науқасты, ал бесеуі жақсы немесе бейтарап. Нилсонның басты келіспеушілігі Папиноның сайланған Заң шығарушы Кеңеске талап етуі болды, ол Нилсонның пікірінше, 1791 жылғы конституцияның рухына қайшы келеді. Қаулылар туралы пікірсайыстарда Нилсон басты қарсыластардың бірі болды және жеңіліске ұшыраған үш түзету ұсынды. Қаулыларды қабылдамауы мен Папиномен арадағы қарым-қатынасты үзуі үшін оны «шуайен», яки «сатқын» деп атады. 1834 жылғы жалпы сайлауда Нилсон Квебек округіндегі өкілдігінен үлкен жеңіліске ұшырады. Папино патриоттар үшін күшті партиялық аппарат құрды және бұрынғы әріптесі Нилсонды нысанаға алды. Саясаттағы тенденциядан алаңдаған Нилсон конституциялық қағидалар бойынша шешімдерді жақтау үшін провинцияда «конституциялық қауымдастырықтарды» құруға көмектесті, және мүмкін болатын жаңа саяси партияның негізін қалады. 1835 жылы ол тағы да Лондонға, бұл жолы Уильям Уокермен бірге, Квебек және Монреаль қалаларының конституциялық қауымдастырықтарының делегаты ретінде сапар жасады. Олар провинциялық үкімет пен конституцияға өзгеріс енгізу үшін британ үкіметінің мүшелерін лоббиледі, 1828 жылғы британ парламенттік комитетінің ұсынымдарын жүзеге асыруын сұрады. Нилсон Төменгі Канададағы бүлік мүмкіндігін болдырмауға тырысты. Нилсон Бірігуге қарсы болды. 1841 жылы ол Канада провинциясы Парламентінің Заң шығарушы Ассамблеясына сайлауға түсті, бірігуге қарсы үгіт жүргізді. Ол Квебек округіндегі бұрынғы сайлау округінде аккламациямен сайланды. Ол сонымен қатар Квебек аймағында бірігуге қарсы кандидаттарды ұйымдастырушылардың бірі болды, олардың барлығы «Comité canadien de Québec» деген атаумен бірікті. Ол Рим-католик шіркеуінен қолдау алды, ол бірігуді католик канадалық ұлтына шабуыл ретінде қарады. Ол Папинодан, Денис Бенджамин Вигерден және олар ұсынылған радикалды элементтерден де қолдау алды, бірақ Папино Францияда эмиграцияда болды. Нилсон бастапқыда бірігуге қарсы болған жас Луи Ипполит Лафонтенмен бірікті, бірақ Лафонтеннен айырмашылығы, ол жауапты үкіметті алдау деп есептеді. Нилсонның күш-жігері нәтежесінде Канада Шығысындағы қырық екі орынның жиырмаға жуығы бірігуге қарсы француз канадалықтарымен жеңіліс тапты. Жаңа парламент Кингстон, Канада Батысында жиналғанда, Нилсон бірігуге қарсы француз канадалық тобының жетекшілерінің бірі болды. Нилсон бірігуді айыптаған ұсыныс енгізді. Ұзақ пікірсайысқаннан кейін ол 50-25 есебімен жеңіліске ұшырады, сессиядағы алғашқы маңызды дауыс. Нилсон бірігуге қарсы Канада Шығысынан шыққан он тоғыз мүшеге қосылды, сонымен қатар Канада Батысынан шыққан алты ультра реформатор да қосылды. Сессияның қалған бөлігінде ол генерал-губернатор лорд Сиденхемге қарсы тұрақты оппозиция болды, француз канадалық тобымен Канада Батыс реформаторларымен еркін одақтастықта дауыс берді. Алайда, 1843 жылы оның дауыс беру үлгісінде ерекше өзгеріс болды. Сол сессияда басты реформалық министрлік пен генерал-губернатор Меткалф арасындағы министрлік дағдарысы болды, нәтижесінде министрліктің көп бөлігі кешірім сұрады. Ассамблеядағы дауыс беруде Нил...

Өлім және мұра

Нилсон 1848 жылы Кап-Руж қаласында қайтыс болды және Валькартьедегі пресвитериан шіркеуінің зиратына жерленді. Нилсон – 1837 жылғы Төменгі Канада көтерілісіне әкелген оқиғаларды баяндайтын "Төменгі Канаданың хроникасы" атты тарихи романдар трилогиясының маңызды кейіпкерлерінің бірі. Квебек штатының Сент-Габриэль-де-Валькартье қаласында оның құрметіне көше аталған.