Ларри Нивеннің 1984 жылғы «Толық ағаштар» ғылыми-фантастикалық романы. Нейтрон жұлдызы маңындағы газ сақинасындағы өмір, марапаттарға ие болған туынды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ларри Нивеннің 1984 жылғы ғылыми-фантастикалық романы "Интегралды ағаштар" – американдық жазушы Ларри Нивеннің 1984 жылғы ғылыми-фантастикалық романы (алғаш рет 1983 жылы "Analog" журналында серия ретінде жарияланған). Нивеннің көптеген туындылары сияқты, осы әңгіменің өрбуіне ортасы зор әсер етеді: газдық тор, нейтрон жұлдызының айналасындағы ауа сақинасы. 1987 жылы "Түтін сақинасы" атты жалғасы жарық көрді. Ол 1984 жылы "Небула" сыйлығының "Жылдың үздік романы" номинациясына, ал 1985 жылы "Хьюго" сыйлығының "Жылдың үздік романы" номинациясына ұсынылды.
1984 science fiction novel by Larry Niven
The Integral Trees is a 1984 science fiction novel by American writer Larry Niven (first published as a serial in Analog in 1983). Like much of Niven's work, the story is heavily influenced by the setting: a gas torus, a ring of air around a neutron star. A sequel, The Smoke Ring, was published in 1987. It was nominated for the Nebula Award for Best Novel in 1984, and the Hugo Award for Best Novel in 1985.
Орнату
Бұл оқиға ойдан шығарылған нейтрон жұлдызы Левой жұлдызының (қаысқартылған "Вой") айналасында өтеді. Газ алып планетасы Голдблатт әлемі ("Алтын" деп қысқартылған) осы жұлдызды Рош шегінен сырт айналып өтеді, сондықтан оның гравитациясы атмосферасын ұстауға жеткіліксіз. Атмосфера Войдың айналасында тәуелсіз орбитаға тартылып, газ торы деп аталатын сақинаны құрайды. Газ торы өте үлкен – қалыңдығы 1 миллион километр, бірақ оның көп бөлігі тым сирек, тіршілікке жарамсыз. Газ торының ауасы тығыз орналасқан орталық бөлігі "Түтін сақинасы" деп аталады. Бұл сақинада әртүрлі тіршілік иелері бар. Түтін сақинасында "жер" жоқ, ол толығымен аспаннан тұрады. Сонымен қатар, Түтін сақинасы орбитада және еркін құлауда, сондықтан "жоғары" немесе "төмен" деген ұғым жоқ. Көптеген жануарлардың үш жақты симметриясы бар, бұл оларға барлық бағытта көруге мүмкіндік береді. Түтін сақинасының жануарларының көпшілігі, тіпті балықтар да, кейде ұшуға бейімделген. Түтін сақинасында әртүрлі мөлшердегі көптеген "көлдер" – су тамшылары бар, олар барлық нәрсе сияқты еркін қозғалады. Осындай көлдерде өмірінің көп бөлігін өткізетін су және су құбыршықты жануарлар бар, бірақ олар кез келген уақытта мекенін қолайсыз деп таба алады. Олардың үй көлі Түтін сақинасының тіршілікке жарамды ортасынан тым алысқа қарай газ торына ағып кетсе, тым үлкен болып, күштердің әсерінен ыдыраса немесе интегралды ағаш сияқты үлкен нысанға соқтығысса, су жануарлары жаңа тұрақ табу үшін кейде ауада қозғала білуі керек. Түтін сақинасындағы өсімдіктердің көпшілігі өте нәзік, өйткені олар өз салмағын ұстау қажеттілігі жоқ. Бұл ережеден ерекшелік – 100 километрге дейін өсетін интегралды ағаштар. Айналу күштері оларды радиалды бағытта орналастырады, бір ұшы Войға, екіншісі кеңістікке қарай бағытталған. Ағаштың ұштары ең үлкен ағаштарда 1/5 [стандартты гравитация] дейін күштерге ұшырайды. Ағаштың әр ұшы жасыл жапырақтардан тұрады. Интегралды ағаштың массалық орталығынан ұштары 50 километрге дейін қашықтықта орналасқан. Осылайша, ұштар атмосфераға қарағанда тым баяу ("ішкі" ұш) немесе тым жылдам ("сыртқы" ұш) айналады, себебі атмосфера барлық нүктеде орбитада болады. Сондықтан ағаштың ұштары тұрақты желге ұшырайды, бұл оларды интеграл символының пішініне (∫) иеді және су мен қоректік заттарды ұштарға немесе (әлсіз күшпен) діңгекке итереді, онда гравитация сияқты күштер материалды ұштарға қарай тартады. Әр ұш ағаш үшін бірнеше маңызды қызмет атқарады. Біріншіден, жасыл жапырақтар фотосинтез процесі арқылы күн сәулесінен энергия алады; екіншіден, ұштарда ағаш тұқымдарын өндіреді; үшіншіден, түрлі өсімдіктер, жануарлар және басқа да нысандар тығыз бұтақтарда тұрып қалуы мүмкін, олар біртіндеп "ағаш аузына" қарай жылжиды. Ағаш аузы – діңгектегі шұңқырдың үстіндегі ойыс, ол ағаштың тамыры болып табылады. Діңгек бойымен жиналған су күштердің әсерінен төмен ағып, ағаш аузына сіңіріледі. Ұш бұтақтары желде әртүрлі заттар мен жануарларды ұстап алады және жылдар бойы біртіндеп ағаш аузына жылжиды, онда олар мен олардың ауланғандары ағашқа қоректену үшін сіңіріледі. Көптеген басқа ірі Түтін сақинасы өсімдіктерінде де осыған ұқсас, бірақ сәл өзгеше механизмдері бар, қоректенуші/етқоры аспектісі бар.
The story occurs around the fictional neutron star Levoy's Star (abbreviated "Voy"). The gas giant Goldblatt's World (abbreviated "Gold") orbits this star just outside its Roche limit and therefore its gravity is insufficient to keep its atmosphere, which is pulled loose into an independent orbit around Voy and forms a ring that is known as a gas torus. The gas torus is huge—one million kilometers thick—but most of it is too thin to be habitable. The central part of the Gas Torus, where the air is thicker, is known as the Smoke Ring. The Smoke Ring supports a wide variety of life. No "ground" exists in the Smoke Ring; it consists entirely of sky. Furthermore, the Smoke Ring is in orbit and therefore in free fall: there is no "up" or "down". Most animals have trilateral symmetry that allows them to see in all directions. The majority of Smoke Ring animals have evolved to fly on at least an occasional basis—even the fish. The Smoke Ring contains numerous "ponds," globs of water of various sizes which float free like everything else. While there are aquatic and amphibious animals in the Smoke Ring that live the majority of their lives in such ponds, these animals may find their habitat unsuitable at any moment. Whether their home pond drifts too far out of the habitable center of the Smoke Ring and into the gas torus, becomes too large and breaks up due to tidal forces, or impacts a large object such as an integral tree, aquatic animals must be able to propel themselves through the air sometimes in order to find a new place to live. Most plants in the Smoke Ring are quite fragile because they do not need to support their own weight. A notable exception to this rule are the eponymous Integral Trees, which can grow up to 100 kilometers long. Tidal locking causes them to be radially oriented, with one end pointing in toward Voy while the other points toward space. The ends of the tree feel a tidal force of up to 1/5 [[Standard gravity on the largest trees. Each end of a tree is a green, leafy tuft. An integral tree tuft is up to 50 kilometers from the tree's center of mass. Thus, a tuft is either orbiting too slowly (the "in" tuft) or too quickly (the "out" tuft) compared to the atmosphere, which is in orbit at all points. The ends of the tree are therefore subject to a constant gale force wind that causes the ends to curve into the shape of an integral symbol ∫ and pushes water and food onto the tufts, or (less forcefully) onto the trunk, where the gravity like tidal forces pull the material out towards the tufts. Each tuft serves several main purposes for the tree. First, the green foliage is photosynthetic, providing the tree with energy from sunlight; second, the tufts are where the tree produces its seeds; and third, various plants, animals, and sundry other objects can become trapped in the tighter branches, which gradually migrate toward the "treemouth." The treemouth, a pit at the top of each tuft on the lee side of the trunk, is the integral tree's root; water collected along the trunk flows down due to tidal forces and is ingested by the treemouth. Tuft branches catch and capture various things and animals in the wind and gradually, over the course of years, migrate to the treemouth, where they and their catch are absorbed by the tree for nourishment. Many other large Smoke Ring plants have a scavenger/carnivore aspect similar to this, though with somewhat different mechanisms.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Жиырма ғарышкер жұлдызаралық "қондырық кемесімен" оқиға басталар алдында бес жүз жыл бұрын Түтін сақинасын мекендеді. Олардың ұрпақтары мәдениеттерін еркін құлау ортасына бейімдеді. Тартылыс күші болмағандықтан, тіпті ағаштардың толық түбірлерінде өмір сүретіндердің өзі Жердегі орташа адамнан әлдеқайда биік, себебі олар өте әлсіз толқындарда өскен. Көптеген адамдар ұзын, икемді есіктерін қосымша саусақтар ретінде пайдалана алады. Алғашқы экипаж қалдырған аз ғана құрылғылар Түтін сақинасы қоғамдарында бағалы заттар саналады. Куинн тайпасы Далтон Куинн ағашының "ішкі түбірінде" қоныстанған. Олар әдетте ағаштың мақтадай жапырақтарымен күнекерек, оған аң аулау және үйретілген түйеқұстардан алынған тамақ қосылады. Бірақ алты жылдық Жер уақыты бұрын ағаш Голдқа жақын өткеннен бері ол Войға қарай құлап, Түтін сақинасынан шығып кетуге жақын. Осының салдарынан тайпа ауыр құрғақшылыққа тап болды. Тайпа басшысы, төраға, тоғыз адамнан тұратын топты ағашқа жонелтіп, аң аулау және тайпалық белгілерді діңге қайта ойып салу үшін жіберді. Топтың көп бөлігі мүгедектер мен төраға ұнатпайтын адамдардан құралды, соның ішінде төрағаның күйеу баласы (және қарсыласы) Клав және Ғалымның шәкірті Джеффер. Олар ортаға жақындағанда тайпалық белгілердің өзгеше екенін байқады; жеткенде, оларға ағаштың екінші ұшында тұратын Далтон Куинн тайпасының мүшелері шабуыл жасады. Шайқас кезінде күшті сілкініс ағашты екіге бөліп, ішкі түбірі Войға қарай құлап (оны тұрғындарымен бірге өлтірді), ал сыртқы түбірі Түтін сақинасының ортасына жақын жаңа тепе-теңдік табуға мүмкіндік берді. Куинн тайпасының жеті аман қалған мүшесі және шабуылшылардың бірі қираған ағаштан секіріп, тек бірнеше "ұшқыш қаптармен" (ашылғанда уақытша итерме беретін жоғары қысымды тұқымдар) қозғалыс құралы ретінде аспанда қалды. Шөлден өлер алдында олар өтіп бара жатқан "киттей жаратылысты" (ұшатын кит сияқты жаратылыс) байлап алып, олардың "орманға" жеткізді, ол – өсімдіктердің жүзетін массасы. Олар құлап, апатқа ұшырап, өздерін Картер штаттары мен Лондон ағашынан келген құл сатушылары арасындағы шайқастың ортасында тапты. Алты жігіт құл сатушыларға түскенде топ екіге бөлінді; қалған екеуі орман ішінде қалды. Картер штаттары бірнеше аптадан кейін қарсы шабуыл жасады, және Куинн тайпасы қайта бірікті. Шайқас кезінде олар Лондон ағашының CARM (Жүк және жөндеу модулі) – кішкентай ғарыш кемесін, алғашқы қоныстанушылардың мұрасын ұрлады. CARM мұқият басқару және берік конструкциясының арқасында әлі де жұмыс істейді; оның күн панельдері суды сутегі мен оттегіге электролиз үшін электр энергиясын қамтамасыз етеді, оны автоматты түрде сақтайды, содан кейін қажет болған жағдайда қозғалтқыш үшін отын ретінде пайдаланады. Лондон ағашының "флоты", садақ және найзамен қаруланған жауынгерлер CARM-ді ұзақ қашықтықтағы әскери операциялар мен құл шабуылдарын жүргізу үшін пайдаланады, бұл қанаттары жоқ адамдар үшін нөлдік тартылыс ортасында мүмкін емес. CARM-ды қалай басқару керектігін толық түсінбеген Куинн және Картер жауынгерлері оның негізгі зымыран қозғалтқышын іске қосты, ол кемені бірнеше g күшпен жылдамдатып, экипажға қозғалтқышты өшіру үшін басқару элементтеріне жете алмайтындай етті. CARM газ торының ең жұқа бөлігіне дейін жылдамдатылды, содан кейін отын қалды. Осының салдарынан олар ғасырлар бойы Түтін сақинасының тұрғындары арасында жұлдыздарды көрген алғашқылар болды. Түтін сақинасының тұрғындары білмейді, олардың ата-бабалары келген кеме – Дисциплина – орбитада қалып отыр, ал оның ИИ автопилоты Кенди олардың прогресін бақылап отыр. Кенди CARM-ды өмір сүруге қолайлы аймақтан қауіпті түрде алыс көргенде, олармен байланысады. Борттағы компьютердің көмегімен және Кендимен әрекеттесуден кейін CARM-дағы адамдар аман-есен Түтін сақинасына оралады. Оларға таныс ағаштардың ешқайсысына жете алмай, жаңа ағашқа қоныстанды, оны "Азаматтар ағашы" деп атады.
Twenty astronauts aboard an interstellar "ramship" colonized the Smoke Ring five hundred years before the story begins. Their descendants have adapted their cultures to the free fall environment. Without gravity, even those who live in integral tree tufts are much taller than Earth average humans, having grown up in much weaker tides. Many people are able to use their longer, prehensile toes as another set of fingers. The small number of devices left from the original crew are coveted items in Smoke Ring societies. Quinn Tribe inhabits the "in tuft" of Dalton Quinn tree. They normally subsist on the tree's cottony foliage, augmented by hunting and a flock of domesticated turkeys. But since the tree passed near Gold six earth years ago it has been falling toward Voy, nearly dropping out of the Smoke Ring. As a result, the tribe suffers a severe drought. The tribe's leader, the chairman, decides to send a party of nine up the tree, ostensibly to hunt and re cut tribal markings into the trunk. The group consists mostly of people with disability and people the chairman dislikes, including the chairman's son in law (and rival) Clave, and Jeffer, the Scientist's apprentice. When they approach the midpoint they notice that the tribal markings are different; upon reaching it, they are attacked by members of the Dalton Quinn tribe who live at the other end of the tree. During the battle a massive tremor splits the tree in half, causing the in tuft to fall farther toward Voy (killing its inhabitants) and allowing the out tuft to find a new equilibrium that is closer to the Smoke Ring's median. The seven surviving members of the Quinn Tribe and one of the attackers jump clear of the shattered tree and are left adrift in the sky with only a few "jet pods" (high pressure seed cases that provide a temporary thrust when opened) as their only method of propulsion. Before dying of thirst, they hook a passing "moby" (a flying whale like creature) which takes them to a "jungle," which is a floating mass of plant life. They cut loose, crash, and find themselves in the middle of a battle between the Carther States, who live in the jungle, and slave runners from London Tree. The group is split when six of them are captured by the slavers; the other two remain in the jungle. Carther States counter attacks some weeks later, and the Quinn Tribe group is reunited. During the battle they steal London Tree's CARM (Cargo And Repair Module), a small spacecraft—a relic of the original settlers. The CARM is still functional due to careful management and its robust design; its solar panels provide electricity to electrolyze water into hydrogen and oxygen, which it stores automatically and then burns for propulsion as needed. London Tree's "Navy", bow and spear armed warriors, use the CARM to conduct long distance military actions and slave raids on a scale impossible for wingless humans in a zero g environment. Not fully understanding how to pilot the CARM, the Quinn and Carther warriors engage its main rocket motor, which accelerates the ship at several g, enough to prevent the crew from reaching the controls to turn the motor off. The CARM is propelled up into the thinnest part of the gas torus before running dangerously low on fuel. As a result, they become the first Smoke Ring inhabitants in centuries to see the naked stars. Unknown to any of the inhabitants of the Smoke Ring, Discipline, the ship in which their ancestors arrived, remains in orbit, and its AI autopilot, Kendy, has been attempting to watch their progress. When Kendy sees the CARM dangerously far from the habitable area of the Ring he contacts them. With help from the on board computer and after some interaction with Kendy, the occupants of the CARM eventually safely return to the Smoke Ring. Unable to reach any of the trees that they know, they decide to settle on a new tree, which they dub "Citizens' Tree".
Қабылдау
Дейв Лэнгфорд "Ақ жұлдыз" журналының 59-шы санында "Интегралды ағаштарды" қарап шығып, оны "Тапқыр да керемет нәрсе" деп атады.
Dave Langford reviewed The Integral Trees for White Dwarf #59, and called it "Delightfully ingenious stuff."