Кіріспе

Қаржы саласындағы экологиялық саясат

Экологиялық қаржы – инвестициялық стратегиялардың экологиялық әсерін жақсарту үшін нарыққа негізделген экологиялық саясат құралдарын қолданатын қаржы саласының бір бөлімі. Экологиялық қаржының басты мақсаты – баға белгілеу және сауда жүйелері арқылы климаттың өзгеруінің теріс әсерін азайту. Экологиялық қаржы саласы әлемдік деңгейдегі үкіметтік органдардың экономикалық дағдарыстарды тиімсіз басқаруына жауап ретінде пайда болды. Экологиялық қаржы бизнестің ресурстарын қайта бөліп, инвестициялардың тұрақтылығын арттыруға, сонымен қатар пайда табу деңгейін сақтауға бағытталған. 1999 жылы Dow Jones тұрақтылық индексі акциялардың экологиялық және әлеуметтік әсерін бағалау үшін енгізілді, бұл акционерлерге тұрақты инвестиция жасауға мүмкіндік берді. Индекс компанияларды көбірек акционерлерді тарту үшін экологиялық жағдайын жақсартуға ынталандырады. Кейін, 2000 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы Мыңжылдық даму мақсаттары схемасын ұсынды, ол ірі көпұлтты компаниялар мен елдердің қаржылық инвестициялардың экологиялық әсерін жақсарту үшін тұрақты негіздемелерді қолдауға бағытталған. Бұл негізде 2015 жылы БҰҰ Тұрақты даму мақсаттары схемасы әзірленді, оның мақсаты дамушы елдерде экологиялық жауапкершілікпен инвестициялауды арттыру болды. Инвестициялар негізгі білім беру, гендерлік теңдік, аналар денсаулығы және тамақтану сияқты салаларды жақсартуға бағытталды, ал жалпы мақсат – дамушы экономикалардың экологиялық іздерін азайту үшін тиімді ұлттық қарым-қатынастар құру еді. Осы схемаларды іске асыру корпоративтік экологиялық тұрақтылыққа қатысуды және есеп беруді арттырды, нәтижесінде 230-дан астам ірі әлемдік компаниялар өздерінің тұрақтылық көрсеткіштері туралы Біріккен Ұлттар Ұйымына есеп берді. Соңғы кезде ЮНЕП ЭЫДҰ елдеріне инвестициялық стратегияларды Париж келісімінің мақсаттарымен үйлестіруді ұсынды. Оның мақсаты – 2050 жылға қарай көміртегі шығарындыларын 1980 жылғы деңгейге қарағанда 80%-ға азайту. Заң осы мақсатқа жету үшін әрбір бес жыл сайын көміртегі бюджетін жоспарлау схемаларын, мысалы, эмиссияны саудалау несиелерін қарап, тиісті саясатты қайта бағалауды және түзетуді жүзеге асырады. 2050 жылға арналған мақсатқа жету құны шамамен ЖІӨ-нің 1,5%-ын құрайды деп есептеледі, бірақ көміртегі шығарындыларын азайтудың және жаңартылатын энергия саласына инвестициялардың артуының оң әсері бұл шығындарды өтеуге мүмкіндік береді. Заңды іске асырумен байланысты қосымша шығын – жылдық тұрмыстық энергия шығындарының 100 фунт стерлингке өсуі, бірақ бұл бағаның өсуі энергия тиімділігінің жақсаруымен теңестіріледі, бұл отын шығындарын азайтады. Токионың қалалық аймақтарында 2010 жылы енгізілген шығарындыны шектеу және сауда схемасы отын мен электр энергиясына қатты тәуелді кәсіпорындар үшін міндетті болды, олар аймақтағы жалпы көміртегі шығарындыларының 20%-ын құрады. Схема 2019 жылдың соңына дейін шығарындыларды 17%-ға азайтуды мақсат етті. 2011 жылы Австралия үкіметі Таза энергия заңын қабылдады. Заң ірі компанияларға көміртегі шығарындылары үшін салық салу арқылы жылыжай газдарының шығарындыларын азайтуға бағытталған. Таза энергия заңы 2014 жылы шығарындыны саудалау схемасына көшуді жеңілдетті. Схема сонымен қатар Австралия үкіметінің Киото протоколы мен Климаттың өзгеруі туралы конвенцияға қатысты міндеттемелерін орындауға бағытталған. Бұдан басқа, заң көміртегі шығарындыларын экономикалық өсуді ынталандыратын жолмен, нарықтағы бәсекелестікті күшейту және жаңартылатын энергия көздеріне инвестиция салу арқылы азайтуға бағытталған. Корея Республикасының 2015 жылғы эмиссияны саудалау схемасы 2030 жылға қарай көміртегі шығарындыларын 37%-ға азайтуды мақсат етеді. Ол ең ірі көміртегі шығаратын компанияларға көміртегі шығарындыларының квотасын бөлу арқылы осы мақсатқа жетуге тырысады, бұл схеманың үш жеке кезеңінде қайта құруға мүмкіндік береді. 2017 жылы Ирландия үкіметі климаттың өзгеруіне қарсы күресуді мақсат ететін Ұлттық жеңілдету жоспарын қабылдады. Жоспар энергия өндіру, ауыл шаруашылығы және көлік салаларындағы инвестициялық стратегиялар мен құрылымдарды қайта қарау арқылы шығарынды деңгейін төмендетуді көздейді. Жоспарға қысқа және ұзақ мерзімді климаттың өзгеруіне қарсы күресуге арналған 106 жеке нұсқаулық кіреді. 2020 жылдың соңында аяқталған Еуропалық Одақтың эмиссияны саудалау схемасы – көміртегі бағасын белгілеудің ең ұзаққа созылған бірыңғай әлемдік схемасы, ол үш бес жылдық кезеңде жақсартылды. Қазіргі жақсартулар орталықтандырылған эмиссиялық несие сауда жүйесін, несиелерді аукционмен сатуды, жасыл үй газдарының кең ауқымын қамтуды және ұлттық шектеулердің орнына Еуропалық деңгейдегі несие шегін енгізуді қамтиды.

Стратегиялар

Климаттың өзгеруіне қатысты қоғамның артуы, яғни, табиғи отындардан жаңартылатын энергияға көшу, мемлекеттік органдар мен компанияларды экологиялық зиянды болдырмау үшін инвестициялық стратегияларын қайта қарастыруға мәжбүр етті. Табиғи отындардан бас тарту балама энергия көздеріне деген сұранысты арттырады, бұл инвестициялық стратегияны жаңартуды қажет етеді. Бұл болашақ ортаны шамамен бағалауға мүмкіндік береді, бірақ зиянды бизнес тенденцияларының салдары сызықты емес көзқараспен бақылануы керек. Дамып келе жатқан елдерге тікелей шетелдік инвестициялар тиімді және тұрақты энергия көздерін ұсынуда. Климаттың өзгеруін жеңілдету үшін атмосферадан көмірқышқыл газын алып тастау, көмірқышқыл газын сіңіру үшін ағаштардың тығыздығын арттыру арқылы ұсынылды. Басқа әдістер әлі зерттеу және дамыту сатысындағы жаңа технологияларды қамтиды. Экологиялық қаржы саласындағы зерттеулер таза технологияларға стратегиялық инвестиция қалай жасауға болады деген сұрақтарды қарастырады. Халықаралық заңнамамен, мысалы, озон қабатын бұзатын заттар жөніндегі Монреаль протоколымен бірге, экологиялық инвестициялар жаңа өнеркәсіптерді дамытуға көмектесіп, климаттың өзгеруінің салдарына төтеп беруге мүмкіндік берді. Халықаралық ынтымақтастық озон қабатындағы тесікті жауап беруге мүмкіндік беретін өзгерістерге әкелді.

Әсері

2008-2012 жылдар аралығында Еуропалық Одақтың эмиссияларды саудалау жүйесіне қатысқан мемлекеттердің шығарындысы 7%-ға төмендеді. 2013 жылы шығарындыны азайтудың жаңа мақсаттарын ескере отырып, квоталар қайта қарастырылды. Жаңа жылдық ұсынылған мақсат – 1,72%-ға азайту. 2008 жылғы Жаңа Зеландияның эмиссияларды саудалау жүйесі үй шаруашылықтарының жылдық энергия шығындарын 0,8%-ға дейін арттыру және жанармай бағасын шамамен 6%-ға өсіру үшін жоспарланды. Сиыр еті және сүт өнімдері сияқты ауыл шаруашылығы тауарындарының бағасы шамамен 1%-ға төмендеуі күтілді. Орман шаруашылығы және кен өндірісі сияқты көміртегіне тәуелді секторларда бағаның өсуі де күтілуде, бұл жаңартылатын энергия жүйелеріне көшуге және қоршаған ортаға аз зиян келтіретін инвестициялық стратегияларды жақсартуға ынталандырады. 2016 жылы Квебек штатының «Шегі және сауда» схемасы 1990 жылғы шығарынды деңгейімен салыстырғанда 11%-ға төмендеді. Таза даму механизмі 8000-ге жуық жеке жобалар арқылы атмосферадан 7 миллиард тонна парниктік газдарды жоюға себін тигізді. Осы жетістікке қарамастан, дамушы елдердің экономикасы Таза даму механизмдеріне қатысқан сайын, инфрақұрылымды ұсынып отырған елге берілетін қаржылық төлем экономикалық өсімнен гөрі жылдам өседі, осылайша тиімсіз және нәтижесіз жүйеге алып келеді.