Кіріспе

Шотландиядағы Коваль (Комгхолл) жарым аралы – Шотландияның батыс жағалауындағы Аргилл және Бьют аймағындағы таулы-бетегелі жарым арал. Ол батысында Лох-Файн, шығысында Лох-Лонг және Клайд шығанағымен шектеледі. Бьют-Кайлз бұлты оны оңтүстікке қарай Бьюттан бөліп тұрады. Жарты аралдың солтүстік бөлігін Аргилл орман паркі жабады, және Аррохар Альпілері де осы аймақта орналасқан. Оңтүстік бөлігі Лох-Стривен және Лох-Риддон көлдері арқылы үш салаға бөлінеді. Ковальдың жалғыз қаласы – оңтүстік-шығыстағы Дунун, одан паромдар Инверклидтегі Горокке қатынайды. Басқа паромдар батыстағы Портавадиден Кинтайрдағы Тарбертке, ал оңтүстіктегі Колинтрайвтен Бьюттегі Рхубодакқа жүреді. Ковальдың көп бөлігі бұрын Ламонт тайпасының иелігінде болған. Кейіннен Кемпбеллдер Ковальдағы ең күшті әулеттердің біріне айналды.

География және геология

Ковалдың геологиялық құрамы негізінен келелі метаморфтық тау жыныстарынан тұрады, бірақ Хайленд шекаралық жарылысының оңтүстігіндегі Товард түбегінің бөлігі шөгінді жыныстардан құралған. Ландшафты таулы, биік жерлердегі кеңістіктерге сортаң, құрақ батпақтары және теңіз фиордтарының жағалауына дейін созылатын орман тән. Жақсартылған егістік жерлердің ауданы шағын. Жердің көп бөлігі, тығыз қоныстанған аймақтардан басқа, меншіктерге немесе Шотландияның Орман және Жер басқармасына тиесілі. Жағалау көбінесе тасты, ал аздаған жағажайлар көбінесе қиыршық тас және ұсақ тастан тұрады, тек Лох-Файнде ғана емес: ең ұзын құмды жағажай Лох-Лонгтағы Ардентинниде орналасқан. Жазық жерлер тек жағалау бойында ғана кездеседі, онда қоныстардың көп бөлігі шоғырланған, әсіресе Дунун маңында, Ковалдың Клайд фиордындағы ең ірі елді мекені. Басқа елді мекендерге Иннеллан, Сандбанк, Килмун, Строун, Аррочар, Лохгоилхед, Тигнабруайх, Камес және Страхур кіреді.

Көлік

A83 магистральдық жолы жарым аралдың солтүстік шетімен өтеді, Лох Лонгтың төменгі жағындағы Аррохар мен Лох Файнның төменгі жағындағы Кэрндоу қалаларынан өтеді. Ол Уильям Коулфилдтің тарихи әскери жолымен жартылай қатар жүреді немесе оның қасында өтеді, ал Глен Кроудың төбесінде орнатылған тас орындықтан "Тынығып, риза бол" деген атауын алады. A83 жолы жер көшкініне ұшырағандықтан, ескі жол балама маршрут ретінде пайдаланылды. Басқа A жолдары – A815, ол A83-ті Страхур арқылы Дунонмен байланыстырады, онда A886 одан бөлініп, Гландаруэл арқылы Колинтрайвке қарай оңтүстікке беттейді, онда паром оны Бют аралымен және A8003 жолымен байланыстырады. Басқа жолдар – екінші деңгейдегі B жолдары, тар жолдар немесе тақ жолдар. Колинтрайвте Caledonian MacBrayne көлік паромдары Бюттегі Рхубодакқа дейін бұғаздан өтуге бес минут жұмсайды. Портавадиден Тарбертке дейін Лох Файн көлімен Кинтайрға 25 минут саяхаттау керек. Caledonian MacBrayne компаниясы Дунон мен Инверклидтегі Горокты байланыстыратын жолаушылар қызметін ұсынады, онда ScotRail пойызымен Глазго орталық теміржол станциясына оңай жетуге болады. Western Ferries компаниясы Дунонның жанындағы Хантерс-Кей мен Инверклидтегі Горок маңындағы МакИнройс-Пойнт арасында үнемі көлік тасымалдау қызметін жүргізеді.

Тарих

Бұл аймақтың ерте мекендегендігіне дәлел ретінде тас үйінділері мен жерлеу молалары бар. Мысалы, шамамен б.з.д. 2000 және б.з.д. 800 жылдар аралығында салынған қола дәуіріне жататын тас үйіндісі Крейг Эванахан төбесінің теңіз деңгейінен жоғары, Лох Файнге қарап тұрған жерінде орналасқан. Ол диаметрі шамамен және биіктігі шамамен тастардан құралған мола. Тағы бір мысал – Дунчрайгайгтегі тас үйіндісі, оның диаметрі 195 фут (59 м) және ол алғаш рет 1864 жылы қазылған. Оның оңтүстік жағында сегіз немесе он адамның күйген сүйектері салынған тас жәшік табылды. Ортасындағы кішірек тас жәшікте күйген сүйек, көмір, шақпақ тас сынықтары және ыдыс болған, ал олардың астындағы саз балшықта жерлеу қалдықтары анықталды. Үшінші, одан да кішірек тас жәшікте тағам ыдысы, күйген сүйектер мен шақпақ тас жаңқалары бар еді. Сонымен қатар, доғарылған тас, шақпақ пышақ, қыш сынықтары және жасыл тастан жасалған балға да табылды.

Аргил (Аргилл)

Ирландиялықтар бұл аймақты жаулаған кезде, ол олардың Дал-Риата патшалығының бір бөлігіне айналды. Дал-Риата ішіндегі рулық топ – Cenél Comgaill, Коваль түбегін бақылап, осыдан олардың атымен атала бастады (уақыт өте келе Comgaill есімі Ковальға айналды). Бұрын бұл аймақ туралы археологиялық қазбалардан басқа көп мәлімет жоқ, бірақ ол Фортриу пиктік патшалығының құрамында болуы мүмкін. Кейіннен викингтердің шапқынынан соң, Дал-Риатаның Гебрид аралдары Аралдар патшалығы болып құрылды. Норвегия біріккеннен кейін, бұл аймақ Норвегияның бір бөлігіне айналып, Судрейяр (тарихи жазбаларда Содор деп белгіленген) атауын алды. Дал-Риатаның қалған бөліктері өз этностық тегіне байланысты Аргил (кейін Аргилл) деп аталды. Белгісіз жағдайларда, Аргилден шыққан тайпалар Альба патшалығын құрып, оны Аргиллді де қамтитындай кеңейтті. Бірақ 11 ғасырдағы викингтердің әскери жорығы Лорн, Айлэй, Кинтайр, Кнапдейл, Бют және Арран аймақтарын Судрейярға ресми түрде беруге әкеп соқты. Бұл Альбаны тек Коваль және Лох-Ау мен Лох-Файн арасындағы жерлермен қалдырды. Альба Мореймен біріккеннен кейін, ғасыр бойында ол Шотландияға айналды. 1326 жылы Аргиллдің шотланд бөліктері үшін шериф тағайындалды. Перт шартынан кейін Судрейярдың мұрагері – Аралдар Лордтығы, формальды түрде шотланд королінің билігіне бағынды, бірақ 1475 жылға дейін Шотландиямен біріктірілмеді (бұл шотландтарға қарсы қастандық жасаған билеушіге салған жаза болды). Аргилл шерифтігі Аралдар Лордтығынан көршілес құрлық аймақтарын да қамтыды. 19 ғасырдың жергілікті басқару реформаларынан кейін дәстүрлі провинциялар ресми түрде жойылды және шерифтіктерге сәйкес келетін округтерге алмастырылды, сондықтан Коваль Аргилл графтығының бір бөлігіне айналды.

Әскери жол

1715 жылы Якобиттер көтерілісінен кейін, Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарт таққа қайта оралуға тырысқанда, Таулы аймақтардағы жолдардың жетіспеуі британдық әскердің наразылық ошақтарын басуына кедергі келтірді. Генерал Уэйдке Шотландияның солтүстік-орталық бөлігінен Таулы жерлер арқылы Ұлы Глендегі бекіністерге дейін әскери жолдар салу бағдарламасын іске асыру міндеті жүктелді. Бұл жолдар офицерлер мен сарбаздармен салынды. Уильям Коулфилд 1740 жылы Уэйдтің орнын басып, Думбартоннан Тарбет арқылы Инверарейге, Коуал аймағынан өтетін "Тынығып, шүкіршілік ете бер" деп аталатын жолды салды.

Туризм

Виктория дәуірінде Клайд жағалауында туризм қалыптаса бастады. 1812 жылы бу күшімен қозғалатын кемелер пайда болды және 19 ғасырдың соңына қарай, аспалы дөңгелекті кемелер мыңдаған Глазго тұрғындарын қала орталығындағы Брумилаудан Кауалдағы Дунун сияқты демалыс орындарына жеткізе бастады.

Спорт және мәдениет

Лох-Ломонд және Коуал жолы Коуал аймағынан өтеді, Лох-Файнның оңтүстік-шығыс жағалауындағы Портавадиден басталып, Лох-Ломонд және Троссакс ұлттық паркіндегі Лох-Ломондтағы Инверугласқа дейін 57 миль (92 км) қашықтықты қамтиды. Коуал таулық фестивалі, жыл сайынғы тау ойындары, Дунун стадионында тамыздың соңғы жұма және сенбі күндері өткізіледі.