Кіріспе

Үндістанның одақтық аумағы

Андаман және Никобар аралдары – Үндістанның одақтық аумағы. Ол 836 аралдан тұрады (оның ішінде бар болғаны 31-і мекенделген), олар екі арал тобына біріктірілген: солтүстік Андаман аралдары және оңтүстік Никобар аралдары, оларды кең бұғаз бөліп жатыр. Порт-Блэр – аумақтың астанасы және ең ірі қаласы, ол Үндістан материгінде Ченнайдан және Калькуттадан шамамен орналасқан. Аралдар батысында Бенгал шығанағы мен шығысында Андаман теңізі арасында қысылып жатыр, ал ең солтүстік нүктесі Хугли өзенінің сағасынан шамамен орналасқан. Ұлы Никобардың оңтүстік ұшындағы 6°45’10″N және 93°49’36″E координаталарында орналасқан Индира нүктесі – Үндістанның ең оңтүстік нүктесі болып табылады. Аумақ теңіз шекарасын Индонезиямен (оңтүстікте шамамен), Мьянмамен (солтүстік-шығыста) және Таиландпен (оңтүстік-шығыста) бөліседі. Аралдардың жалпы құрлық көлемі шамамен құрайды, ал 2011 жылғы халық санауы бойынша халқы 380 581 адамды құрайды. Аумақ үш ауданға бөлінген: Никобар, Оңтүстік Андаман және Солтүстік және Орта Андаман, олардың орталықтары тиісінше Кар-Никобар, Порт-Блэр және Майабундер қалаларында орналасқан. Генетікалық және мәдени зерттеулер Андамандықтардың Орта Палеолит дәуірінде, 30 000 жылдан астам бұрын басқа халықтардан оқшауланған болуы мүмкін екенін көрсетеді. Археологиялық дәлелдер азаматтықтың 2200 жыл бұрын пайда болғанын көрсетеді. 11-шы ғасырда біздің заманымызда Чолалар, үш тамилдік патшалықтың бірі, аралдарды Оңтүстік-Шығыс Азияға жорықтар ұйымдастыру үшін теңіз базасы ретінде пайдаланды. Даниялықтар 1755 жылы аралдарға келген алғашқы еуропалықтар болды. Аралдар 1868 жылы Британ Раджының құрамына кірді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде аралдар Жапон империясы тарапынан басып алынды. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін, аймақ провинцияға, ал 1950 жылы Үндістан Конституциясы қабылданғаннан кейін одақтық аумаққа айналды. Аралдарда Әндіман және Никобар қолбасшылығы орналасқан, бұл Үндістан Қарулы күштерінің үш негізгі түрі – Армия, Әуе күштері және Теңіз күштері бірлесіп жүргізетін жалғыз географиялық қолбасшылық. Хинди және ағылшын тілдері ресми тілдер болып табылады, ал негізгі тілдерге бенгал, тамил және телугу кіреді. Жергілікті халықтар Андаман немесе Никобар тілдері отбасының кез келген тілінде сөйлейді. Индуизм – одақтық аумақтағы басым дін, сонымен қатар маңызды христиандық азшылық та бар. Аралдарда байланыс жасалмаған тайпа – Сентинел халқы да тұрады.

Этимология

Андаман атауы индустардың "Рамаяна" эпосындағы үнді құдайы Хануманның атымен байланысты Хандуманнан шыққан болуы мүмкін. Бұл жерді сол аймақта құл саудасымен айналысқан малайлар да осылай атаған. Птолемей біздің заманымыздың 2-ші ғасырында бұл жерді Ангадеман деп, ал Марко Поло 13-ші ғасырында Ангаманиан деп атаған. Орта ғасырларда (500-1500 жылдары) Никобар Арабияда Ланкабатус деп белгілі болды, бұл, әдетте, Наккаварам атауының қате жазылуы болуы мүмкін. 11-ші ғасырдағы "Кәтхасаритсагар" еңбегінде бұл жер Нарикель Двип деп аталған. Қазылған қалдықтардан алынған археологиялық деректер ең ерте цивилизациялардың б.з.б. 200-300 жылдарға дейін жететінін көрсетеді. Аралдарды Птолемей де біздің заманымыздың 2-ші ғасырында айтқан. Бұл Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азияны байланыстыратын Чола сауда жолының бір бөлігі болды, және бұл практика кейінгі жылдары Раджендра II мен Кулотунга I билік еткен кезде де жалғасты. Таджавурда 1050 жылы жасалған Чола жазбалары аралдарды тамил тілінде "үлкен ашық / жалаңаш жер" деген мағына беретін Ма Накаварам деп сипаттайды. Кейіннен аралдарды 13-ші ғасырда Марко Поло, ал 14-ші ғасырдың басында Фрайр Одерик есімдерімен атады.

Еуропалық отарлау

Еуропалық отарлау 1755 жылдың 12 желтоқсанында Даниялық Шығыс Үндістан компаниясының қоныс салушылары Никобар аралдарына келгеннен бастау алды. 1756 жылдың 1 қаңтарында Никобар аралдары алғашқыда Nye Danmark (Жаңа Дания) деп, кейіннен Frederiksøerne (Фредерик аралдары) деп аталған Дания колониясына айналды. Аралдар Үндістан материгіндегі голландтық Транкебар колониясынан басқарылды. Дегенмен, аралдарға қоныстануға жасалған әртүрлі әрекеттер безгектің қайталап туындауынан сәтсіз аяқталды, бұл қоныс салушылардың қаза болуына әкеп соқты. 1778 мен 1783 жылдар аралығында Уильям Болтс Никобар аралдарында австриялық колония құруға тырысты, даниялықтар аралдарға деген құқықтарынан бас тартқан деген жаңылыс пікірге ие болып, оларды Тереза аралдары деп атады. 1789 жылы британдықтар теңіз базасын құру және жазалау орталығын орнату үшін Андаман аралдарын отарлады. 1794 жылы аралға 100 тұтқынның алғашқы тобы жіберілді, бірақ 1796 жылы бұл қоныс тастап кетілді. 1864-1868 жылдары Италия Даниядан аралды сатып алуға тырысты. 1868 жылдың 16 қазанында даниялықтар Никобар аралдарына құқықтарды британдықтарға сатты, ол 1869 жылы Британдық Үндістанның құрамына кірді.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Үндістанды бөлу кезінде британдықтар аралдарды өздерінің меншігінде қалдыру және оларды ағылшын-үндістер мен ағылшын-бирмалықтарды осы аралдарға қоныстандыру үшін пайдалану ниеттерін жариялады. Бөлу кезіндегі келіссөздерде Үндістан үшін Үнді Ұлттық Конгресі және Пәкістан үшін Мұсылман Лигасы аралдарға талап қойды. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін аралдар Үндістан Доминионының құрамына кірді. 1950 жылы Үндістан Конституциясына сәйкес, аралдар Үндістан Үкіметі тағайындаған лейтенант-губернатор басқаратын жалғыз D аумағы ретінде белгіленді. Кейін аралдар бөліну кезінде қоныс аударған адамдарды қоныстандыру үшін пайдаланылды, нәтижесінде көптеген қоныс аударған иммигранттар ауыл шаруашылығы колонияларын құрды. 1956 жылы қайта ұйымдастырудан кейін аралдар Үндістан Үкіметі басқаратын жеке одақтық аумаққа айналды. 1980 жылдан бері Малакка бұғазы арқылы Бенгал шығанағындағы стратегиялық орналасуына байланысты аралдар маңызды қорғаныс нысанына айналды. 2004 жылғы 26 желтоқсанда Үнді мұхитында болған теңіз сілкінісінен кейін Андаман және Никобар аралдарының жағалауларында үлкен цунами толқындары болды, оның салдарынан 2000-нан астам адам қаза тауып, 46000 адам жарақат алды және кем дегенде 40000 адам үйсіз қалды. Аралдардағы жергілікті тұрғындар мен туристер ең көп зардап шекті, ал байырғы халық ұрпақтан-ұрпаққа жеткен ауызша дәстүрлерге сәйкес, жер сілкінісінен кейін биік жерлерге көшу арқасында көбінесе зардап шекпей аман қалды.

Демография

Андаман аралдарында мыңдаған жылдар бойы оқшауланған және андаман тілдерінде сөйлейтін жергілікті халықтар (Ұлы Андамандықтар, Онегелер, Джаравалар және Сентинельдер) қоныстанды. Сауда жолдарының бөлігі болған және саяхатшылардың тоқталған жері болған Никобар аралдарында, Никобар халқы қоныстанғанға дейін Шомпен халқы өмір сүрді. Аралдар алғаш рет отарланған кезде жергілікті тұрғындардың саны шамамен 5000-қа жуық деп есептелді. Отарлау кезеңінде аралдардың халқы уақытша өсті, бірақ 1960-шы жылдардан кейін, елінің басқа аймақтарынан көшіп келгендерді ынталандырған Одақ Үкіметінің саясатының нәтижесінде халық саны күрт өсті. 21-ші ғасырдың басында жергілікті халықтың саны күрт төмендеді және 2016 жылғы мәліметтер бойынша, олардың құрамында 44 Ұлы Андамандық, 380 Джарава, 101 Онеге, 15 Сентинель және 229 Шомпен болды. Үндістан Үкіметі денсаулық сақтауға қолжетімділік, байланыс және әлеуметтік қатысу арқылы қалған халықты қорғауға тырысуда. Екі расталмаған тіл бар: Сентинель тілі, Сентинель халқы қолданады, олар сыртқы адамдармен байланыс жасаудан бас тартады, және Анвита Аббидің пікірінше, Оган тілімен байланысты болуы мүмкін, ал Джангил тілі 1920 жылдары жойылды. Никобар аралдарының жергілікті тілдері – Шомпен тілі, Шомпен халқы қолданады, және австроазиялық тілдер отбасының құрамына кіретін бес Никобар тілі. Хинди аймақтың ресми тілі, ал ағылшын тілі коммуникация мақсаты үшін қосымша ресми тіл ретінде жарияланды.

Көлік

Аралдарға Порт-Блэр қаласының жанында орналасқан Вир Саваркар халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді, оннан Үндістанның ірі қалаларына үнемі рейстер бар. Әуежай азаматтық анклав ретінде жұмыс істейді, Үндістан Әскери-теңіз күштерінің INS Utkrosh базасымен ұшу-қону жолағын бөліседі. Әуежайда ұзындығы 8 километр болатын бір ғана ұшу-қону жолағы бар, азаматтық терминалды Үндістан Әуежайлар Басқармасы басқарады, ал әуе қозғалысын Үндістан Әскери-теңіз күштері жүзеге асырады. Үндістан Қарулы Күштерінің Андаман және Никобар қолбасшылығы Кар-Никобар АФС, INS Kohassa, INS Utkrosh және INS Baaz әуе базаларын пайдаланады. Аралдардың бойында 23 порт бар, оның ішінде Порт-Блэрдегі басты порт және Диглипур, Майабундер, Рангат, Хат-Бей, Кар-Никобар, Катчал және Кемпбел-Бей сияқты тағы сегіз маңызды порт бар. 2022 жылы Үндістан Үкіметі Ұлы Никобар аралында жаңа контейнерлік терминал мен әуежай құрылысын ұсынды. Аралдардың барлық жерінде 39 маяк орналасқан. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, штат аумағында ұзын ұлттық тас жолдары бар, олардың ең ірісі – Порт-Блэр мен Диглипурды байланыстыратын 8 километрлік NH 4 тас жолы.

Инфрақұрылым

Барлық аралдарды біріктіретін жалғыз электр желісі жоқ, және жеке аралдардың қуат талқыларын тәуелсіз электр станциялары қамтамасыз етеді. Аралдардың орнатылған қуат сыйымдылығы 68,46 МВт құрайды, қуатының көп бөлігі дизельді электр станцияларынан және Калпонг өзеніндегі 5,25 МВт қуаты бар жалғыз гидроэлектр станциясынан өндіріледі. 2016 жылы Жапонияның көмегімен Оңтүстік Андаман аралында 15 мегаваттты дизельді электр станциясы салынды. 2022 жылы үкімет Ұлы Никобарда қосымша электр станциялары мен инфрақұрылымды дамытуды ұсынды. Аралдардағы түрлі телекоммуникация операторлары 4G мобильді байланыс қызметін ұсынады. 2020 жылға дейін интернет спутниктік байланыс арқылы қамтамасыз етілді және қолжетімділігі шектеулі болды. 2018 жылдың желтоқсан айында Bharat Broadband Network аралдарды Ченнаймен байланыстыратын оптикалық талшықты теңіз асты кабельдерін төсеу жұмысын бастады. 2020 жылдың 10 тамызында теңіз асты оптикалық талшықты кабель пайдалануға берілді, бұл аралдарда жоғары жылдамдықты кеңжолақты интернетке қолжетімділікті қамтамасыз етті.

Білім

Аралдардағы алғашқы бастауыш мектеп 1881 жылы ашылды. Жавахарлал Неру мемлекеттік жоғары оқу орны 1967 жылы ашылған алғашқы жоғары білім беру институты. Махатма Ганди мемлекеттік колледжі 1990 жылы құрылды және Пондичерри университетіне қарайды. Д. Б. Р. Амбедкар атындағы мемлекеттік политехникалық колледж 1984 жылы, ал оған ведомстволық инженерлік колледж, Д. Б. Р. Амбедкар атындағы технология институты 1989 жылы құрылды. Андаман заң колледжі – штаттың жалғыз заң колледжі, ол 2016 жылы құрылды. Андаман және Никобар аралдары медициналық ғылымдар институты 1963 жылы құрылды.

Танымал мәдениетте

Артур Конан Дойл «Төрт белгі» романында Андаман аралдарына сілтеме жасайды. Бенгалдық жазушы Сунил Гангопадхьяй өзінің «Какабабу» сериясындағы «Сабудж Двипер Раджа» (1976) атты оқиғалық триллерін аралдарға негіздеген. 1979 жылы аралдарда кең көлемде түсірілген осы аттас фильм шықты. Ұлттық сыйлыққа ие болған «Каалапани» фильмі Порт-Блэр түрмесінің фондық көрінісінде түсірілді және аралдарда көп түсірілді. Netflix-тің «Каала Пани» сериалы аралдарда таралатын ойдан шығарылған ауруға негізделген.