Данияның ең ірі аралы – Зеланд — Мақалалармен ағылшынша

Кіріспе

Дания аралы. Данияның ең көп халқы бар аралы.

Зеландия (Sjælland) 7,031 км² аумақты алып жатыр және Данияның ең үлкен және ең көп халқы бар аралы болып табылады (Гренландия және Диско аралын есептемегенде, олардың аумағы үлкен). 2020 жылдың 1 қаңтарында Зеландия халқы 2,319,705 адамды құрады, бұл ел халқының 40% -ын білдіреді. Зеландия Еуропада аумағы бойынша 13-ші орында, ал халқы бойынша 4-ші орында тұр. Ол Спрогø және Фюнмен Ұлы белдеудегі тұрақты байланыс арқылы, ал Амагермен Копенгагендегі бірнеше көпір арқылы жалғасқан. Амагер аралы мен Øресун көпірі арқылы Швециядағы Сканниямен жанама байланыста. Оңтүстікке қарай, Storstrøm көпірі мен Farø көпірлері оны Фальстерге, ал одан кейін Лолландқа жалғастырады, сол арқылы Германияға Fehmarnbelt туннелінің салынуы жоспарлануда. 2020 жылы халқы 1,3-1,4 миллион адамды құрайтын Данияның астанасы Копенгаген негізінен Зеландияның шығыс жағалауында және ішінара Амагер аралында орналасқан. Зеландиядағы басқа қалалар: Роскилде, Хиллерод, Нествед, Хельсингер, Слагельсе, Кёге, Холбек және Калундборг. Әкімшілік жағынан Зеландия екі Дания аймағына бөлінеді: Копенгаген агломерациясы және Солтүстік Зеландия Капитал аймағына қарасты, ал аралдың басым бөлігі және ауылдық аймақтары Зеландия аймағына кіреді.

Этимология

Данияның Sjælland атауының шығу тегі нақты белгісіз. Sjæl қазіргі дания тілінде "жан" дегенді білдіреді; siô/sæ (мәні "көл" немесе "теңіз") сөзінен туындаған деген болжам бар. Дегенмен, қазіргі кезде кең таралған гипотеза бойынша, көне даниялық Siâland түрі *selha сөзіне *wundia жұрнағы қосылып жасалған. *Selha сөзінің екі мағынасы болуы мүмкін: "итшабақ" (қазіргі даниялық sæl) немесе "терең шығанақ, фьорд". Роскилде – Зеландиядағы маңызды және ежелгі елді мекен, оған теңіз арқылы тар Роскилде фьорды (Исефьордтан тармақталған) арқылы жетуге болады. Сондықтан, теңізшілер осы фьордтың атымен аралды атаған болуы мүмкін деп есептеледі. Аралдың швед тіліндегі атауы – Шелланд, ол сол тілдегі әр түрлі жазу жүйесіне тікелей аударма. Ағылшын тіліндегі атауы неміс тіліндегі Seeland сөзінен алынған болуы мүмкін. Бұл атаулардың бірінші бөлігі "теңіз" немесе "көл" (неміс тілінде See) дегенді білдіруі мүмкін, немесе олар 19 ғасырға дейін қолданылған Данияның Sælland атауына негізделген болуы да мүмкін.

Жаңа Зеландиямен қарым-қатынасы

Жаңа Зеландияның этимологиялық тұрғыдан Зеландиямен ешқандай байланысы жоқ. Жаңа Зеландия голландтың Зеланд провинциясының атымен аталған, ол кейде Зеландия деп те аталады және/немесе ағылшын тілінде Зеланд деп аударылады, бірақ оны Дания аралымен шатастыруға болмайды. Алайда, Дания мен Жаңа Зеландия арасында 19 ғасырда скандинавиялықтардың, әсіресе даниялықтардың Жаңа Зеландияның Солтүстік аралына, соның ішінде Оңтүстік Хоукс шығанағы және Солтүстік Вайрарапа аймақтарына қоныс аударуына байланысты тарихи байланыс бар.

Тарих

Дания тайпалары Зеландия және Сканиядан келген және солтүстік герман тілінің ерте түрінде сөйлеген. Тарихшылар олардың келгеніне дейін Ютландияның көп бөлігі мен жақын аралдарды ют тайпаларының мекендегенін айтады. Кейін юттар Ұлыбританияға көшіп, кейбіреулері бритондық король Вортигерннің жалдамалы әскері ретінде Кент, Уайт аралы және басқа да аймақтардың оңтүстік-шығыс жерлерін алды. Олар кейіннен англосаксондықтарды құраған англдар мен саксондықтармен ассимиляцияланды немесе этникалық тазалаудан өтті. Ютландияда қалған ют халқы көшіп келген даниялықтармен сіңісіп кетті. Вальдемардың Зеландиялық заңы – 13 ғасырда қабылданған азаматтық кодекс. Ютландия, Зеландия және Скания заңдары қабылданғанға дейін Даниядағы елді мекендерде заңдардың біркелкілігі болмаған. Рингстед, кейін Роскилде аралдағы алғашқы маңызды саяси және діни орталықтар болды, бұл рөлді кейін Копенгаген өз мойнына алды. Реформацияға дейін Спродоғы Соро аббаттығы және Рсрумдағы Эсром аббаттығы да маңызды діни орталықтар болды. Стратегиялық орналасуының арқасында, әсіресе Кронборг қамалының салынуынан және Øресун жол алымының енгізілуінен кейін, Хельсингер Копенгагеннен тыс ең маңызды қала мен теңіз портына айналды. Солтүстік Зеландияның көп бөлігі 16 ғасырдың соңынан бастап ғасырлар бойы коронаның меншігінде болды және негізінен патшалық аң ауру орны ретінде пайдаланылды. Жергілікті поместьелер аралдың қалған бөлігінің экономикасында маңызды рөл атқарды. Копенгагеннен тыс ерте өнеркәсіптік орталықтарға су тірмендерімен Меллеаен, Хеллебектегі Кронборг қару зауыты, Йохан Фредерик Класеннің Фредерикверктегі Фредерик жұмыстары және Нильс Райбергтің Вордингборгтағы Кёнг тоқыма фабрикасы кірді. 18 ғасырда аралдың оңтүстік бөлігінің үлкен бөлігі Вордингборг кавалерия округінің құрамына кірді. Аралдағы алғашқы теміржолдар Det Sjællandske Jernbaneselskab (1847-1888) компаниясымен салынды. Бірінші бөлігі 1847 жылы Копенгаген мен Роскилде арасында ашылды.

The tribal Danes came from Zealand and Scania and spoke an early form of North Germanic. Historians believe that before their arrival, most of Jutland and the nearest islands were settled by tribal Jutes. The Jutes migrated to Great Britain eventually, some as mercenaries of Brythonic King Vortigern, and were granted the south eastern territories of Kent, the Isle of Wight and other areas, where they settled. They were later absorbed or ethnically cleansed by the invading Angles and Saxons, who formed the Anglo Saxons. The remaining Jutish population in Jutland assimilated in with the settling Danes. Valdemar's Zealandic Law was a civil code enacted in the 13th century. Prior to the adoption of the Jutlandic, Zealandic and the Scanian laws, there had been no uniformity of laws throughout settlements in Denmark. Ringsted and later Roskilde were the first important political and religious centres on the island, a role later taken over by Copenhagen. Other important religious centres prior to the Reformation were Sorø Abbey at Sprø and Esrom Abbey at Rsrum. With its strategic location at the entrance to the Øresund, especially after the construction of Kronborg Castle and the introduction of Sound Dues, Helsingør would later develop into the most important town and seaport outside Copenhagen. Most of North Zealand was for centuries, starting in the late 16th century, owned by the crown and used mainly as a royal hunting domain. Local manors played a central role in the economy on the rest of the island. Early industrial centres outside Copenhagen included Mølleåen with its watermills, the Kronborg Arms Factory at Hellebæk, Johan Frederik Classen's Frederick's Works at Frederiksværk and Niels Ryberg's Køng Textile Factory at Vordingborg. Substantial parts of the southernmost part of the island was in the 18th century part of Vordingborg Cavalry District. The first railways on the island were constructed by Det Sjællandske Jernbaneselskab (1847 1888). The first section opened between Copenhagen and Roskilde in 1847.

Мифологиялық шығу тегі

Скандинавия мифологиясында айтылғандай, бұл аралды Гефюн құдайы Швеция патшасы Гилфиді алдағаннан кейін жаратты. Ол жердің бір бөлігін алып, оны Данияға тасымалдап, Зеландия атайтын болды. Бос қалған жер сумен толтырылып, Меларен көліне айналды. Дегенмен, қазіргі карталарда Зеландия мен шведтік Венерн көлінің пішіндері ұқсас болғандықтан, кейде бұл саңылау Гефюн қалдырған жер деп есептеледі. Гефюн – Скильдер патшасының әйелі, ол Скильдингтердің түпкі атасы саналады, бұл этимологиялық талқылаулармен байланысты.

География

Зеландия – Данияның ең көп халқы тұратын аралы. Ол бейресми пішінде келген және Лолланд, Фальстер және Мён аралдарының солтүстігінде орналасқан. Кішкентай Амагер аралы тікелей шығысында жатыр. Копенгаген көбінесе Зеландияда орналасқан, бірақ солтүстік Амагерге дейін созылады. Көптеген көпірлер мен Копенгаген метросы Зеландияны Амагермен байланыстырады, ал ол Пэберхольм жасанды аралы арқылы Оресунд көпірімен Швециядағы Сканнияға қосылған. Зеландия батысында Фюнмен Ұлы белдеу арқылы жалғасады, ал Фюн елдің құрлық бөлігі Ютландиямен көпірлер арқылы байланысты. 2007 жылдың 5 маусымында ұлттық телеарна DR-дың аймақтық бөлімшесі Факс муниципалитетіндегі Реннеде қаласының жанындағы оңтүстік-шығыста орналасқан Кобанке аралының , биіктігі , Зеландиядағы ең биік табиғи нүкте екенін хабарлады. Роскильде қаласының оңтүстігіндегі Гилденловешёйдің биіктігі - 17 метр, бірақ бұл 17 ғасырда салынған төбеге байланысты, ал оның ең биік табиғи нүктесі тек . Зеландия Палеоценнің Селанд дәуіріне атын берді.