Ли Л. Хартвелл: Нобель сыйлықтың иесі, клеткалық циклді зерттеуші ғалым
Leland H. Hartwell
Лиланд Хартвелл – америкалық биолог, 2001 ж. Физиология және медицина бойынша Нобель сыйлығының лауреаты. Жасуша бөлінуін басқаратын гендерді зерттеген.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық биолог (туған 1939)
American biologist (born 1939)
Лиланд Харрисон (Ли) Хартвелл (30 қазан 1939 ж. туған) – Вашингтон штатының Сиэтл қаласындағы Фред Хатчинсон қатерлі ісіктерді зерттеу орталығының бұрынғы президенті және директоры. Ол 2001 жылы Пол Нурс пен Тим Хантпен бірге жасушалардың бөлінуін (көбейуін) басқаратын ақуыз молекулаларын ашқаны үшін физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығын бөлісті. Ашытқыда жұмыс істеген Хартвелл клеткалық циклді бақылаудағы тексеру пункттерінің маңызды рөлін және циклдің басталуын – G1 фазасы арқылы өтуді басқаратын CDC28 сияқты CDC гендерін анықтады. 1961 жылы Калифорния технология институтында ғылым бакалавры дәрежесін алды. 1964 жылы Массачусетс технология институтында биология ғылымдарының докторы ғылымын қорғады. 1965-1968 жылдары Калифорния университетінде, Ирвин қаласында профессор болып жұмыс істеді. 1968 жылы Вашингтон университетіне көшті. 1970-1971 жылдар аралығындағы тәжірибелер сериясында Хартвелл нан пісіруші ашытқысының (Saccharomyces cerevisiae) жасуша бөліну циклының (CDC) гендерін ашты. Бұл гендер жасуша циклын реттейді және гендердегі мутациялар кейбір қатерлі ісіктерге себеп болуы мүмкін.
Leland Harrison (Lee) Hartwell (born October 30, 1939) is former president and director of the Fred Hutchinson Cancer Research Center in Seattle, Washington. He shared the 2001 Nobel Prize in Physiology or Medicine with Paul Nurse and Tim Hunt, for their discoveries of protein molecules that control the division (duplication) of cells. Working in yeast, Hartwell identified the fundamental role of checkpoints in cell cycle control, and CDC genes such as CDC28, which controls the start of the cycle—the progression through G1. and then received his Bachelor of Science from the California Institute of Technology in 1961. In 1964, he received his PhD in biology from the Massachusetts Institute of Technology. From 1965 to 1968, he worked at the University of California, Irvine as a professor. He moved to the University of Washington in 1968. In a series of experiments from 1970 to 1971, Hartwell discovered the cell division cycle (CDC) genes in baker's yeast (Saccharomyces cerevisiae). These genes regulate the cell cycle and mutations in the genes are involved in some types of cancer.
Марапаттар мен құрметтер
Нобель сыйлығынан басқа, Хартвелл 1995 жылы Колумбия университетінің Луиза Гросс Хорвиц сыйлығын, соның ішінде көптеген марапаттар мен құрметтерге ие болды. 1987 жылы ол Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болды. 1996 жылы Хартвелл Фред Хатчинсон қатерлі ісіктерді зерттеу орталығының құрамына қатысты, ал 1997 жылы ол оның президенті және директоры болды, 2010 жылға дейін зейнеткерлікке шыққанша қызмет етті. 1998 жылы ол негізгі медициналық зерттеулер саласындағы Альберт Ласкер сыйлығын, ал 2000 жылы Оңтүстік Калифорния университетінің Кек медицина мектебінен Массри сыйлығын алды. 2003 жылдың 9 шілдесінде Вашингтон штатының губернаторы Гэри Локк Хартвеллге штаттың ең жоғары наградасы – Еңбегі үшін медальін табыс етті. Ол сонымен қатар ғылыми жетістіктері үшін Komen Brinker сыйлығының иегері.
In addition to the Nobel Prize, Hartwell has received awards and honors including the Louisa Gross Horwitz Prize from Columbia University in 1995. He became a member of the National Academy of Sciences in 1987. In 1996, Hartwell joined the faculty of Fred Hutchinson Cancer Research Center and in 1997 became its president and director until he retired in 2010. In 1998 he received the Albert Lasker Award for Basic Medical Research, and the Massry Prize from the Keck School of Medicine, University of Southern California in 2000. On July 9, 2003, Washington Governor Gary Locke awarded the Medal of Merit, the state's highest honor, to Hartwell. He is also a recipient of the Komen Brinker Award for Scientific Distinction.
Зерттеу
Оның ең алғашқы жарияланымдары ДНҚ, РНК және белок синтезі сияқты негізгі биологиялық процестерде бұзылған температураға сезімтал ашытқы мутанттарын оқшаулауға арналған. Бұл CDC (жасуша бөліну циклы) гендерін анықтауға әкелді, олар жасуша бөліну процесін ілгерілетуге, ең әйгілісі CDC28 – ашытқы Cdk киназасын кодтайтын генді қамтиды. Басқа маңызды жаңалықтарға жасуша циклының "тексеру бекеттері" тұжырымын енгізу кіреді, бұл жасушаға зиян келген кезде жасуша бөлінуін кешіктіреді, сондай-ақ жұптасу сигналдарын жіберу жолының анықталып, сипатталуы да осыған жатады.
His earliest publications focused on the isolation of temperature sensitive yeast mutants disabled in basic biological processes, including DNA, RNA and protein synthesis. This led to the identification of the CDC (Cell Division Cycle) genes, which function in promoting the progression through cell division, most notably CDC28, which encodes the yeast Cdk kinase. Other significant discoveries include introduction of the concept of cell cycle "checkpoints", which delay cell division when cellular insults are generated and also the identification and characterization of the mating signal transduction pathway.
Басқа позициялар
Хартвелл – Канарлық қордың ғылыми кеңесінің төрағасы, бұл қор – қатерлі ісікті ерте сақтауға арналған жаңа технологияларды әзірлеумен айналысатын коммерциялық емес ұйым. Ол сонымен қатар Тынық мұхиты денсаулық саммитінің негіздеушілердің бірі және оның басқару комитетінің мүшесі. 2009 жылдың қыркүйегінде Хартвелл Аризона мемлекеттік университетінің жекелендірілген медицина кафедрасының Вирджиния Г. Пайпер профессоры болып тағайындалғаны және доктор Майкл Биртпен бірге Биодизайн институтының Тұрақты денсаулық орталығының басшысы болып жұмыс істейтіні жарияланды. Ол сондай-ақ Үндістанның Амрита университетінде қосымша оқытушы.
Hartwell is the Chairman of the Scientific Advisory Board at the Canary Foundation, a non profit organization dedicated to developing new technologies for the early detection of cancer. He is also a founding co chair of the Pacific Health Summit, and a member of its executive committee. In September 2009, it was announced that Hartwell would join the faculty of Arizona State University as the Virginia G. Piper Chair of Personalized Medicine and co director of the Biodesign Institute's Center for Sustainable Health with Dr. Michael Birt. He is also adjunct faculty at Amrita University in India.