Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тамбов және Рязань облыстарындағы өзен, Ресей.
River in Tambov and Ryazan, Russia
Цна (жоғарғы бөлігінде: Мокрая Вершина) – Ресейдің Тамбов және Рязань облыстарындағы өзен, Мокшаның (Волга алабы) сол жақ саласы. Өзеннің ұзындығы 451 км. Су жиналатын алабы 21500 км². Өзен бойында Котовск, Тамбов, Моршанск, Сасово қалалары орналасқан. Ол Сампур ауданында Мокрая Вершина деген атпен басталады.
The Tsna (in its upper part: Mokraya Vershina) is a river in the Tambov and Ryazan oblasts of Russia, a left tributary of the Moksha (Volga basin). The length of the river is 451 km. The catchment area is 21500 km². On the river are the cities of Kotovsk, Tambov, Morshansk, Sasovo. It begins in the Sampursky District under the name of Mokraya Vershina.
Салалар
Цна өзенінің салалары, сағадан бастауға қарай: Көбінесе қабылданбаған нұсқа бойынша, ескі орыс тіліндегі *dysna сөзінен ("оң") шыққан, осы атау Десна өзенінің гидронимиясымен байланысты.
The Tsna has the following tributaries, from mouth to source: Less popular is the version of origin from the Old Russian *dysna "right", bringing together the name with the hydronym of the Desna.
Сипаттама
Тыныш, жазық өзен, бөгеттермен күшті реттеледі, кейбір жерлерде Тамбовтан жүзуге болады. Ресейдегі ішкі су жолдары тізіміне ауыздан Теншупино ауылына дейінгі 47 км ұзындығы бар бөлім кіреді (2002). Сол жағалау ағаштарсыз, тығыз қоныстанған, бірақ ауылдар көбінесе өзеннен 1–3 км қашықтықта орналасқан. Оң жағалаудың дерлік барлық жерінде орман белдеуі бар, бірақ ол тек белгілі бір жерлерде ғана суға жетеді, себебі Ұлы Отан соғысы кезінде кесілген. Цна өзенінің жағалауында Тамбовта және жақын аймақтарда белгілі Киелі бұлақ орналасқан, ол Трегуляй ауылында. Жазда көптеген адамдар бұлақтан су ішуге немесе шомылуға келеді. Тамбовтан төмен ағатын Цна – 40–80 м ені бар, кең аңғармен ағып жатқан, балық аулауға болатын, көптеген салалары бар тыныш өзен. Жағасында қамыс, бұталы өсімдіктер өседі. Су айқын ластанған. Тамбовтан Моршанскіге дейін 5 бөгет орналасқан. Біріншісі Тамбов орман шаруашылығындағы ауылда. Екіншісі Горелое ауылының жанында. Одан кейін өзен ұзын иірім жасап өтеді. Тройтская Дубрава ауылының жанында үшінші шлюз орналасқан. Кулешово ауылының артында емен орманы бар. Орман жағалауға жақын, Перкино ауылының тұсында. 1912 жылы Тамбов қаласында Тамбов облысындағы алғашқы шағын гидроэлектр станциясы салынды. Перкинодан төмен Семикинский каналы басталады, ол Цнаға дейінгі жолды қысқартады. Перкино, Семикино маңындағы Цнаның су басқан жазығында және ескі қамыс арасында лабиринттер орналасқан. Семикино ауылынан төмен Лебяжье және Орехов Затон көлдері – Цна өзеніндегі ең ірі су басқан алқаптар. Орехов Затон көлінен төмен, оң жағалауда табиғи түрлерді бақылау платформасы орналасқан, одан Кулеватово ауылының панорамасы, Цна өзенінің су тасқыны және Челновой өзенінің сағасы көрінеді. Төртінші бөгет Мамонтово ауылының артында, бесіншісі Моршанскіде. Моршанскіден төмен Цна кеңейеді, ағысы жеделдеді, кішкентай, кейде лайлы құмды жағажайлар пайда болады. Жағалаулары көбінесе шабындық, тек Мутасьево маңындағы оң жағалаудағы орманға арналар жетеді. Серповое ауылының алдында алтыншы бөгет орналасқан. Бөгеттен он шақырым қашықтықта, Серп саласынан кейін оң жағалауда қарағайлы орман бар. Жергілікті тұрғындар бұл жерді Серповский Утес деп атайды. Өзенге дейін жететін қарағайлы орман да бар, Рыслидің алдында; ауылдың артында жүзуші көпір орналасқан. Чернитово ауылында бөгет бар. Бөгеттен кейін жағалауда қайтадан шабындықтар. Өзен кеңейеді (100-200 м). Соңғы бөгетке (ГЭС) дейін өзен шамамен 6 км ұзындығы және 0,5 км ені бар су қоймасын құрайды. Бөгет Агломазово және Теншупино ауылдарының маңында, өзен осы жерде 1 км-ге дейін кеңейеді. Бірақ бөгетті қайта жаңартудан кейін, ол жылдан жылға құлай бастады, және қазір өзеннің тереңдігі азайды. Бөгеттен төмен Цна арнасы 40–50 м-ге дейін тарылады, ағыс жеделдеді, құмды жарықтар пайда болады. Орман суға жеке аралдар түрінде жақындап келеді. Кеңес кезінде өзен Тамбовтан басталатын кеме қатынасы үшін пайдаланылды. Жолаушылар тасымалы үшін "Зарница" типіндегі әуе жастығы бар кемелер (СВП) қолданылды. Туристердің көпшілігі рафтингпен айналысады.
A calm, flat river, heavily regulated by dams, navigable in places from Tambov itself. The list of inland waterways in Russia includes a section from the mouth to the village of Tenshupino with a length of 47 km (2002). The left bank is treeless, heavily populated, but the villages are mostly 1–3 km from the river. Along the right bank almost everywhere there is a forest belt, but it comes to the water only in certain places, as it was cut down during the Great Patriotic War. On the bank of the Tsna River there is the Holy Spring, known in Tambov and the nearest regions, located in the village of Treguliai. In the summer, many people come there to drink from the spring or bathe. The Tsna below Tambov is a meandering calm river, 40–80 m wide, flowing along a wide valley with a lot of creeks, a stream where you can go fishing. On the banks of the reeds, thickets of bush. Water is markedly polluted. From Tambov to Morshansk there are 5 dams with locks. The first in the village of Tambov Forestry. The second one is near the village of Goreloe. Behind her, the river makes a long loop. Near the village of Troitskaya Dubrava is the third gateway. Behind the village of Kuleshovo is an oak forest. The forest comes to the shore and near the village of Perkino. In the city of Tambov in 1912 was built the first in the Tambov region a small hydroelectric station. Below Perkino begins the Semikinskiy Canal, which significantly shortens the way for Tsna. In the floodplain of Tsna near Perkino, Semikino and below the labyrinths of overgrown with old reeds. Below the village of Semikino Lake Lebyazhye and Orekhov Zaton the largest floodplain lakes on the river Tsna. Below the Lake Orekhov Zaton on the high right bank is a natural species platform, from where the panorama of the village of Kulevatovo, the floodplain of the Tsna River, the mouth of the Chelnovoi River comes off. The fourth dam is behind the village of Mamontovo, the fifth in Morshansk. Below Morshansk, Tsna becomes wider, the current is faster, beaches with small, sometimes silty, sand appear. The shores are mainly meadow, only near Mutasievo on the right bank of the wedge is the forest to which the creek leads. Before the village Serpovoe the sixth dam. Ten kilometers from the dam after the mouth of the Serp tributary on the right high bank is a pine forest. At local residents this tract is called the Serpovsky Utesom. Pine forest, reaching the river, there is also in front of the Rysly; Behind the village there is a floating bridge. The village of Chernitovo is a dam. Behind the dam on the banks again meadows. The river becomes wide (from 100 to 200 m). Before the last dam (HPP), the river forms a reservoir with a length of about 6 km and a width of 0.5 km. The dam is also in the area of the villages Aglomazovo and Tenshupino, where the river spills about 1 km. But after the reconstruction of the dam, the dam began to collapse year after year, and now the river has become much shallow. Below the dam, the channel of the Tsna is narrowed to 40–50 m, the current accelerates, sandy rifts appear. The forest approaches the water in the form of separate islands. In Soviet times, the river was used for navigation, along the entire length of the shipping section from Tambov. For passenger navigation, air cushion ships (SVPs) of the Zarnitsa type were used. Widely used by tourists for rafting.