Роберт "Хут" Гибсон: Американдық астронавт және ұшқыш

Кіріспе

Американдық ғарышкер (1946 жылы туған)

Роберт Ли "Хут" Гибсон (1946 жылғы 30 қазанда туған), (капитан, USN, отставкада), – бұрынғы американдық теңіз күштері офицері, авиатор, сынақ ұшқышы және авиациялық инженер. NASA-ның отставкадағы ғарышкері, ол 1992-1994 жылдары Ғарышкерлер кеңсесінің бастығы қызметін атқарды. Қазірде Гибсон кәсіби ұшқыш ретінде жұмыс істейді және жыл сайынғы Рено әуе жарыстарында үнемі қатысады. 2003 жылы АҚШ Ғарышкерлер даңқ залына, ал 2013 жылы Ұлттық авиация даңқ залына енгізілді. Ол өмірі бойында бірнеше әскери наградалар алған.

Ерте өмір және білім

Гибсон 1946 жылдың 30 қазанында Нью-Йорк штатының Куперстаун қаласында дүниеге келген. Ол 1964 жылы Нью-Йорк штатының Хантингтон қаласындағы Хантингтон орта мектебін бітірді, ал 1966 жылы Суффолк округінің қоғамдық колледжінде инженерлік ғылымдар бойынша мамандық алды. 1969 жылы Калифорния политехникалық мемлекеттік университетінен әуе-ғарыш инженериясы бакалавры дәрежесін алды.

Әскери мансап

Гибсон 1969 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қатысты. Ол Ұшу офицерінің кандидаты мектебінен (AOCS) өткізіліп, ұшу дайындығын жалғастырды. Негізгі және бастапқы ұшу дайындығын Флорида штатындағы Пенсакола әскери-әуе базасында, Сауфли-Филд әскери-әуе базасында және Миссисипи штатындағы Меридиан әскери-әуе базасында алды. Техас штатының Кингсвилл әскери-әуе базасындағы жоғары деңгейдегі ұшу дайындығын аяқтағаннан кейін, ол Калифорния штатындағы Мирамар әскери-әуе базасындағы 121-ші истребитель эскадрильясына (VF 121) F 4 Phantom II ұшағында ауыстыру үшін тағайындалды. 1972 жылдың сәуірінен 1975 жылдың қыркүйегіне дейін 111-ші истребитель эскадрильясында (VF 111) және 1-ші истребитель эскадрильясында (VF 1) қызмет еткен кезде, ол «Coral Sea» және «Enterprise» авианосецтерінде болып, Оңтүстік-Шығыс Азияда F 4 ұшағымен VF 111 эскадрильясының құрамында жауынгерлік миссияларды орындады, сондай-ақ VF 1 эскадрильясымен F 14 Tomcat ұшағының алғашқы операциялық авианосецке орналасуын жүзеге асырды. Ол сондай-ақ «TOPGUN» деп белгілі Әскери-теңіз күштерінің ұшу қару-жарағы мектебін бітірді. Гибсон АҚШ-қа оралып, Мирамар әскери-әуе базасындағы 124-ші истребитель эскадрильясының (VF 124) F 14A ұшқыш-инструкторы болып тағайындалды. 1977 жылдың маусымында Мэриленд штатындағы Патуксент-Ривер әскери-теңіз базасындағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің сынақ пилоттары мектебін бітірді, кейіннен Әскери-теңіз күштерінің сынақ орталығының соққылық авиация сынақ басқармасына тағайындалып, F 14A ұшағының жақсартуларын сынау және бағалау жұмысына қатысты. НАСА астронавы болып таңдалған ол шынжырлама жолмен өрледі, соңында АҚШ Әскери-теңіз күштерінде капитан шеніне жетіп, содан кейін әскери қызметтен зейнетке шықты. STS 61 C миссиясындағы серігі Чарльз Ф. Болден Гибсон мен Джон Янгты «өмірімдегі авиациядағы үштен астам жылдық тәжірибемде кездескен ең жақсы екі ұшқыш» деп сипаттады, «олар сияқты екі адамды ешқашан көрген емеспін. Көптеген адамдар ұшаққа отырады, ал Джон мен Хут ұшақтарын киеді. Олар керемет». Гибсонның ұшу тәжірибесіне 140-тан астам азаматтық және әскери ұшақта 6000 сағаттан астам (барлығы 14000 сағат) ұшу кірді. Ол әуе тасымалдаушы пилотының лицензиясына ие. 2006 жылы 60 жасқа толғандықтан, ол әуе компанияларында ұшуын тоқтатуға мәжбүр болды. Ол әлі де көп қозғалтқышты және құралдық біліктіліктерін сақтап отыр. 17 жасынан бері жеке пилот куәлігіне ие. Гибсон сондай-ақ 300-ден астам авианосецке қонуды жүзеге асырды.

Gibson entered active duty with the U. S. Navy in 1969. He was commissioned through the Aviation Officer Candidate School (AOCS), and proceed to flight training. He received basic and primary flight training at Naval Air Station Pensacola and Naval Air Station Saufley Field, Florida, and Naval Air Station Meridian, Mississippi. He completed advanced flight training at Naval Air Station Kingsville, Texas and was assigned to Fighter Squadron 121 (VF 121) at Naval Air Station Miramar, California for replacement training in the F 4 Phantom II. While assigned to Fighter Squadron 111 (VF 111) and Fighter Squadron 1 (VF 1) from April 1972 to September 1975, he saw duty aboard aircraft carriers Coral Sea and Enterprise, flying combat missions in Southeast Asia in the F 4 with VF 111 and making the initial operational carrier deployment of the F 14 Tomcat with VF 1. He is a graduate of the Navy Fighter Weapons School, also known as "TOPGUN." Gibson returned to the United States and an assignment as an F 14A instructor pilot with Fighter Squadron 124 (VF 124) at Naval Air Station Miramar. He graduated from the U. S. Naval Test Pilot School at Naval Air Station Patuxent River, Maryland in June 1977 and later became involved in the test and evaluation of improvements to the F 14A aircraft while assigned to the Naval Air Test Center's Strike Aircraft Test Directorate. Selected as a NASA astronaut, he continued to be promoted, eventually achieving the rank of captain in the U. S. Navy and the rank at which he retired from active naval service. Charles F. Bolden, his copilot on STS 61 C, described Gibson and John Young as the two best pilots he had met "in my life in aviation, over thirty five years; never met two people like them. Everyone else gets into an airplane; John and Hoot wear their airplane. They're just awesome". Gibson's flight experience included over 6,000 flying hours (14,000 hours in total) in over 140 types of civil and military aircraft. He holds an airline transport pilot license. In 2006 he was required to stop flying for the airlines because he reached his 60th birthday. He still holds a multi engine and instrument rating. He has held a private pilot rating since age 17. Gibson has also completed over 300 carrier landings.

NASA мансабы

1978 жылдың қаңтар айында NASA таңдаған Гибсон 1979 жылдың тамызында ғарышкер атанды. Гибсон бес миссияға қатысты: 1984 жылы STS 41 B, 1986 жылы STS 61 C, 1988 жылы STS 27, 1992 жылы STS 47 және 1995 жылы STS 71. Гибсон 1992 жылдың желтоқсанынан 1994 жылдың қыркүйегіне дейін Астронавттар кеңсесінің бастығы, ал 1996 жылдың наурыз-қараша айлары аралығында Ұшу экипажы операцияларының директор орынбасары болды. Алғашқы ғарыш сапарында Гибсон 1984 жылдың 3 ақпанында Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығынан ұшқан STS 41 B экипажының ұшқышы болды. Ұшу барысында екі Hughes 376 байланыс спутнигі орналастырылды, бірақ жоғары сатыдағы зымыранның істен шығуына байланысты олар қалаған геосинхронды орбитаға жетпеді. STS 41 B миссиясы Адамды маневрлеу бірлігін (MMU) және Манипулятор аяқ тірегін (MFR) алғаш рет сынап көрді, мұнда Брюс МакКэндлес II және Боб Стюарт екі ЭВА (ғарышқа шығу) орындады. Миссияға неміс шаттл платформасының спутнигі (SPAS), қашықтан манипуляциялау жүйесі (RMS), алты "Getaway Specials" және материалдарды өңдеу эксперименттері кірді. "Челленджер" орбиталық кемесінің сегіз күндік ұшуы 1984 жылдың 11 ақпанында Кеннеди ғарыш орталығына алғаш рет қонумен аяқталды. Гибсон STS 61 C миссиясының командирі болды және STS орбиталық кемесімен басқарған 40 жасқа толмаған төрт адамның біріншісі болды. 1986 жылдың 12 қаңтарында Кеннеди ғарыш орталығынан ұшырылған "Колумбия" орбиталық кемесінің жеті мүшелі экипажы. Алты күндік ұшу барысында экипаж SATCOM Ku спутнигін іске қосты және астрофизика және материалдарды өңдеу бойынша эксперименттер жүргізді. Миссия 1986 жылдың 18 қаңтарында Калифорния штатындағы Эдвардс әуе күштері базасына сәтті қонды. Гибсон кейіннен "Челленджер" ғарыш кемесінің апатын тергеуге қатысты, сондай-ақ қатты отынды бустерлерді қайта жобалау және сертификаттауға қатысты. STS 27 миссиясының командирі ретінде Гибсон және оның бес мүшелі экипажы 1988 жылдың 2 желтоқсанында Кеннеди ғарыш орталығынан "Атлантис" орбиталық кемесімен ұшты. Миссия Қорғаныс министрлігінің және бірқатар қосымша жүктерді тасымалдады. Жерді 68 айналғаннан кейін миссия 1988 жылдың 6 желтоқсанында Эдвардс әуе күштері базасындағы 17-ші жолаққа құрғақ көл төбесіне қонумен аяқталды. Миссияның ерекшелігі – "Атлантис" орбиталық кемесінің аспанға көтерілген кезде оның жылуға төзімді плиткаларына ауыр зақым келгендігі. 1991 жылғы STS 46 миссиясына дайындық кезінде Гибсон Техаста өткен демалыс күндері әуе жарысында соқтығысып, екінші ұшқыш қаза тапты және осындай тәуекелді әрекеттерге тыйым салатын ережелерді сақтау туралы сұрақтар туды. Ол бір жылға NASA-ның T 38 оқу ұшағында ұшу құқығынан айырылды, осылайша миссияға дайындыққа қатыса алмады. Гибсонның төртінші ғарыш сапарында, елуінші ғарыш шаттл миссиясында, ол 1992 жылдың 12 қыркүйегінде "Эндевор" орбиталық кемесімен ұшқан STS 47 Spacelab J миссиясының командирі болды. Миссия АҚШ пен Жапония арасындағы бірлескен жоба болды, оның құрамына алғашқы жапон астронавты Мамору Мори және алғашқы афроамерикандық әйел Мей Джемисон кірді. Сегіз күндік ұшу барысында экипаж Spacelab зертханасында қырықтан астам зерттеулер жүргізіп, биология және материалдарды өңдеу эксперименттеріне, сондай-ақ "Эндевор" орбиталық кемесінде жүргізілген ғылыми және инженерлік сынақтарға назар аударды. Миссия 1992 жылдың 20 қыркүйегінде Флоридадағы Кеннеди ғарыш орталығының ұшу жолағына сәтті қонды. Соңғы ұшуында (1995 жылдың 27 маусымынан 7 шілдесіне дейін) Гибсон STS 71 ғарыш шаттл миссиясында жеті (ұшу кезінде) және сегіз (қону кезінде) мүшелі экипажға басшылық етті. Бұл ресейлік "Мир" ғарыш станциясымен докталған алғашқы ғарыш шаттл миссиясы болды және экипаж алмасуды қамтыды. "Атлантис" ғарыш шаттлы ресейлік "Мир" ғарыш станциясымен үйлесімді док жүйесімен жабдықталды. Сондай-ақ, ол жүк бөлімінде экипаж әртүрлі өмірлік ғылым эксперименттерін және деректерді жинаған Spacelab модулін алып жүрді. Екі модульді бөліп тұрған люк ашылғанда, Гибсон мен Владимир Дежуров қол алысты, бұл Америка Құрама Штаттары мен Ресей Федерациясы арасындағы жаңадан пайда болған ынтымақтастықтың символы болды. Сол күні президент Билл Клинтон мәлімдемесінде бұл қол алысу "суық соғыстың" аяқталуына үлкен серпін берді деп атады. Гибсон көпшілік алдында сөйлеген сөзінде "суық соғысты" өзі аяқтады деп жиі әзілдейді. Бес ғарыш сапарында Гибсон барлығы 36,5 күн ғарышта болды.

Selected by NASA in January 1978, Gibson became an astronaut in August 1979. Gibson flew five missions: STS 41 B in 1984, STS 61 C in 1986, STS 27 in 1988, STS 47 in 1992, and STS 71 in 1995. Gibson served as Chief of the Astronaut Office (December 1992 to September 1994) and as Deputy Director, Flight Crew Operations (March–November 1996). On his first space flight, Gibson was the pilot on the crew of STS 41 B which launched from the Kennedy Space Center, Florida, on February 3, 1984. The flight accomplished the deployment of two Hughes 376 communications satellites which later failed to reach desired geosynchronous orbits due to upper stage rocket failures. The STS 41 B mission marked the first checkout of the Manned Maneuvering Unit (MMU), and Manipulator Foot Restraint (MFR), with Bruce McCandless II and Bob Stewart performing two EVAs (spacewalks). The German Shuttle Pallet Satellite (SPAS), Remote Manipulator System (RMS), six "Getaway Specials", and materials processing experiments were included on the mission. The eight day orbital flight of Challenger culminated in the first ever landing at the Kennedy Space Center on February 11, 1984. Gibson was the commander of the STS 61 C mission, and the first of only four people under the age of 40 to command an STS Orbiter. The seven man crew on board the Orbiter Columbia launched from the Kennedy Space Center on January 12, 1986. During the six day flight, the crew deployed the SATCOM Ku satellite and conducted experiments in astrophysics and materials processing. The mission concluded with a successful night landing at Edwards Air Force Base, California, on January 18, 1986. Gibson subsequently participated in the investigation of the Space Shuttle Challenger accident, and also participated in the redesign and recertification of the solid rocket boosters. As the commander of STS 27, Gibson and his five man crew launched from the Kennedy Space Center on December 2, 1988, aboard the Orbiter Atlantis. The mission carried a Department of Defense payload, and a number of secondary payloads. After 68 orbits of the Earth the mission concluded with a dry lakebed landing on Runway 17 at Edwards Air Force Base on December 6, 1988. The mission is noteworthy due to the severe damage Atlantis sustained to its critical heat resistant tiles during ascent. When in training for the 1991 STS 46 mission, Gibson was involved in a collision during a weekend air race in Texas that left a second pilot dead and raised questions about the enforcement of rules banning such high risk activity by expensively trained astronauts. He lost his flight status on NASA's T 38 training aircraft for one year, thus being unable to participate in the training for the mission. On Gibson's fourth space flight, the fiftieth Space Shuttle mission, he served as commander of STS 47, Spacelab J, which launched on September 12, 1992, aboard the Orbiter Endeavour. The mission was a cooperative venture between the United States and Japan, and included the first Japanese astronaut, Mamoru Mohri, and the first African American woman, Mae Jemison, in the crew. During the eight day flight, the crew focused on life science and materials processing experiments in over forty investigations in the Spacelab laboratory, as well as scientific and engineering tests performed aboard the Orbiter Endeavour. The mission ended with a successful landing on the runway at the Kennedy Space Center in Florida on September 20, 1992. On his last flight, (June 27 to July 7, 1995), Gibson commanded a crew of seven members (up) and eight members (down) on Space Shuttle mission STS 71. This was the first Space Shuttle mission to dock with the Russian Space Station Mir, and involved an exchange of crews. The Atlantis Space Shuttle was modified to carry a docking system compatible with the Russian Mir Space Station. It also carried a Spacelab module in the payload bay in which the crew performed various life sciences experiments and data collections. When the hatch separating the two modules was opened, Gibson and Vladimir Dezhurov shook hands, symbolizing the newly found cooperation between the United States of America and the Russian Federation. Later that day, President Bill Clinton in a statement mentioned that this handshake was a major breakthrough towards the ending of the Cold War. When giving public speeches, Gibson often jokes that he ended the Cold War. In five space flights, Gibson completed a total of 36.5 days in space.

НАСА-дан кейінгі мансап

Гибсон 1996 жылғы қарашада NASA-дан кетіп, Southwest Airlines әуе компаниясында ұшқыш болды. 2006 жылы NASA Watch хабарлағандай, Гибсон Федералдық авиация басқармасының коммерциялық ұшқыштарға қойған талабына сәйкес зейнетке шығуға мәжбүр болды. Гибсон әуе компанияларының ұшқыштарының 60 жасқа толған соң зейнетке шығуын талап ететін федералдық ережелерге қарсы пікір білдірді. 2006 жылғы желтоқсанда ол Бенсон ғарыш компаниясына бас операциялық директор және бас сынақ ұшқышы болып кірді. Гибсон 111 түрлі ұшақ түрін ұшқан және жыл сайынғы Рено әуе жарыстарында тұрақты қатысушыға айналды. 2009 жылдан бастап Гибсон Hawker Beechcraft Corporation компаниясы үшін демонстрациялық ұшқыш ретінде АҚШ және шетелде Premier 1A жеңіл бизнес-джетін көрсетіп ұшты. 2010 жылы Америка Құрама Штаттарының ұлттық авиамодельдеу ұйымы – Model Aeronautics Academy Гибсонды радиобасқарылатын модельдік ұшу хоббиін насихаттау және жастар арасында авиацияға қызығушылықты арттыру үшін өкіл және елші деп тағайындады. Гибсонның адаммен ұшуға деген қызығушылығы мен сынақ ұшқышы және ғарышкер ретіндегі мансабының бастауы жас кезінде ұшақ үлгілерін жасаудан басталғанын айтты. Гибсон радиобасқарылатын модельдермен әлі де шұғылданып жүр және 1950 жылдардағы эксперименталдық тік ұшып-қону және қону Convair XFY 1 Pogo ұшағының ұшуға жарамды нұсқасын жасап жатыр деген хабар бар. Гибсон 2011 жылғы Рено әуе жарысындағы апаттан кейін Ұлттық көлік қауіпсіздігі жөніндегі кеңеспен жұмыс істеді. Бұл оқиға бірнеше жылдан кейін "Әуе апаттары" атты телешоуда көрсетілді. 2013 жылғы қыркүйекте Гибсон 50-ші Ұлттық чемпионат әуе жарыстарында №232 жарыста 479,164 миль/сағ жылдамдықпен Hawker Sea Fury ("Сентябрь Fury") ұшағымен қатысып, бірінші орынды иеленді. Бұл Sea Fury үшін ең жылдам нәтиже. 2015 жылғы қыркүйекте Гибсон 52-ші Ұлттық чемпионат әуе жарыстарында "Strega" деп аталған P 51D ұшағымен 475,043 жылдамдықпен қатысып, біліктілікке ие болды және 488,983 миль/сағ орташа жылдамдықпен аяқтап, Алтын шексіз жарыста жеңіске жетті. Ол 2015 жылғы "Алтын шексіз" чемпионы атанды.

Жеке өмір

1981 жылы 30 мамырда ол Теннесси штатының Мурфрисборо қаласынан келген Рэя Седдон атты ғарышкерге үйленді. 1982 жылы шілдеде олардың тұңғыш баласы дүниеге келді. Гибсонның бұрынғы некесінен бір қызы болған. Гибсон мен Седдонның тағы екі баласы болды. Бос уақытында Гибсон өз қолымен жасаған ұшақтармен айналысады, Формула-1 әуе жарыстарын, шектеусіз сыныптық әуе жарыстарын ұнатады, сондай-ақ жүгіру мен серфингпен шұғылданады. 2007 жылдың қазан айында Гибсон "Сіз бесінші сынып оқушысынан ақылдысыз ба?" телешоуына қатысты. Ол ешқандай көмек пайдаланбастан миллион долларлық сұраққа жеткен алғашқы қатысушы болды. Бірақ ол 1 миллион долларлық сұраққа дұрыс жауап бере алмады ("32 мен 28 сандарының ортақ бөлгіштері нешеу?"). Дұрыс жауап – үш: 1, 2 және 4. Ол екі (2 және 4) деп жауап берді. Оның жеңіс сыйлығының барлық ақшасы (25 000 доллар) Астронавттар стипендиялық қорына аударылды.