Абляция: Материалды алып тастау және қолданылу салалары
Ablation
Абляция: беткейден материалды жою процесі. Ғарыш техникасы, мұз, медицина, өрттен қорғау, жасанды интеллектте қолданылады. Құрамы мен түрлері туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Объектінің бетінен материалды алып тастау
Removal of material from an object's surface
Абляция (ablatio – алып тастау) – заттың бетінен булану, қабыршақтану, эрозиялық процестер немесе басқа тәсілдер арқылы материалды алып тастау немесе жою. Абляциялық материалдардың мысалдары төменде сипатталған, оның ішінде ғарыш кемелерінің ұшу кезінде және атмосфераға қайта кіру үшін қолданылатын материалдар, мұз және қар (мұзтануда), медицинадағы биологиялық тіндер және пассивті өрттен қорғау материалдары.
Ablation (ablatio – removal) is the removal or destruction of something from an object by vaporization, chipping, erosive processes, or by other means. Examples of ablative materials are described below, including spacecraft material for ascent and atmospheric reentry, ice and snow in glaciology, biological tissues in medicine and passive fire protection materials.
Жасанды интеллект
Жасанды интеллектіде (ЖИ), әсіресе машиналық оқытуда, абляция – ЖИ жүйесінің бір бөлігін жою. Бұл термин биологиядағы организмнің бөліктерін жоюмен салыстырылады.
In artificial intelligence (AI), especially machine learning, ablation is the removal of a component of an AI system. The term is by analogy with biology: removal of components of an organism.
Биология
Биологиялық абляция – биологиялық құрылымды немесе оның қызметін жою. Генетикалық абляция – генді үнсіздендірудің тағы бір атауы, онда гендік экспрессия генетикалық тізбек ақпаратын өзгерту немесе жою арқылы тоқтатылады. Жасуша абляциясында, популяциядағы немесе мәдениеттегі жеке жасушалар жойлады немесе алынып тасталады. Екеуі де тәжірибелік құрал ретінде, мысалы, функцияның жоғалуына арналған тәжірибелерде қолданылуы мүмкін.
Biological ablation is the removal of a biological structure or functionality. Genetic ablation is another term for gene silencing, in which gene expression is abolished through the alteration or deletion of genetic sequence information. In cell ablation, individual cells in a population or culture are destroyed or removed. Both can be used as experimental tools, as in loss of function experiments.
Медицина
Медицинада абляция – биологиялық тіндердің бір бөлігін, әдетте хирургиялық жолмен алып тастау. Терінің бетін абляциялау (дермабразия, сондай-ақ қайта жаңарту деп те аталады, себебі ол тіндердің регенерациясын ынталандырады) химиялық заттармен (химоабляция), лазерлермен (лазерлік абляция), салқындату арқылы (криоабляция) немесе электр тогымен (фулгурация) жүзеге асырылуы мүмкін. Оның мақсаты – терідегі дақтарды, қартайған теріні, әжімдерді жою, осылайша теріні жаңарту. Терінің бетін абляциялау отоларингологияда да түрлі хирургиялық араласындарда қолданылады, мысалы, қоқырауға қарсы операцияда. Радиожиілікті абляция (РЖА) – дененің ішіндегі бұзылған тіндерді минималды инвазивті процедуралар арқылы алып тастау әдісі. Ол әртүрлі жүрек аритмияларын емдеу үшін қолданылады, мысалы, жүрек соғудың жоғарылауы (supraventricular tachycardia), Вольф-Паркинсон-Уайт синдромы (WPW), қарыншалық тахикардия және соңғы кезде жүрекшелік фибрилляцияны емдеу үшін. Бұл термин көбінесе лазерлік абляция контекстінде қолданылады, бұл процесс лазердің материалдың молекулалық байланыстарын бұзуына негізделген. Лазер тіндерді абляциялау үшін қуат тығыздығы немесе флюенсі жоғары болуы керек, әйтпесе термокоагуляция пайда болады, яғни тіндердің жылумен булануы. Ротаблация – артерияларды тазалаудың бір түрі, бұл процедурада зақымдалған артерияға кішкентай, алмаз ұшы бар бұрғы тәрізді құрылғы енгізіліп, майлы шөгінділерді немесе тақташаларды жою жүзеге асырылады. Бұл процедура жүрек ишемиялық ауруын емдеуде қан ағынын қалпына келтіру үшін қолданылады. Микротолқынды абляция (МТА) РЖА-ға ұқсас, бірақ электромагниттік сәулеленудің жоғары жиіліктерін пайдаланады. Жоғары интенсивті фокустық ультрадыбыс (HIFU) абляциясы дене ішіндегі тіндерді инвазивті емес жолмен алып тастауға мүмкіндік береді. Сүйек миын абляциялау – сүйек миын трансплантациясына дайындық кезінде адамның сүйек миы жасушаларын жою процесі. Бұл жоғары интенсивті химиотерапия және бүкіл денеге сәулелену арқылы жүзеге асырылады. Сондықтан, бұл мақалада сипатталған булану техникаларымен ешқандай қатысы жоқ. Ми тінін абляциялау белгілі бір неврологиялық ауруларды, әсіресе Паркинсон ауруын емдеу үшін, кейде психикалық ауруларды емдеу үшін де қолданылады. Жақында кейбір зерттеушілер генетикалық абляциямен сәтті нәтижелерге қол жеткізгендерін хабарлады. Атап айтқанда, генетикалық абляция қажетсіз жасушаларды, мысалы, ісік жасушаларын жоюдың тиімді әдісі болуы мүмкін, өйткені белгілі бір жасушалары жоқ көптеген жануарларды жасауға болады. Генетикалық абляцияланған штамдар ұзақ уақыт бойы сақталуы және ғылыми қауымдастықпен бөлісуі мүмкін. Колумбия университетінің зерттеушілері C. elegans және адамдардан алынған қайта құралған каспазалар туралы хабарлады, олар мақсаттық ерекшеліктің жоғары деңгейін сақтайды. Генетикалық абляция техникалары қатерлі ісікпен күресте пайдалы болуы мүмкін.
In medicine, ablation is the removal of a part of biological tissue, usually by surgery. Surface ablation of the skin (dermabrasion, also called resurfacing because it induces regeneration) can be carried out by chemicals (chemoablation), by lasers (laser ablation), by freezing (cryoablation), or by electricity (fulguration). Its purpose is to remove skin spots, aged skin, wrinkles, thus rejuvenating it. Surface ablation is also employed in otolaryngology for several kinds of surgery, such as the one for snoring. Radiofrequency ablation (RFA) is a method of removing aberrant tissue from within the body via minimally invasive procedures, it is used to cure a variety of cardiac arrhythmia such as supraventricular tachycardia, Wolff–Parkinson–White syndrome (WPW), ventricular tachycardia, and more recently as management of atrial fibrillation. The term is often used in the context of laser ablation, a process in which a laser dissolves a material's molecular bonds. For a laser to ablate tissues, the power density or fluence must be high, otherwise thermocoagulation occurs, which is simply thermal vaporization of the tissues. Rotablation is a type of arterial cleansing that consists of inserting a tiny, diamond tipped, drill like device into the affected artery to remove fatty deposits or plaque. The procedure is used in the treatment of coronary heart disease to restore blood flow. Microwave ablation (MWA) is similar to RFA but at higher frequencies of electromagnetic radiation. High intensity focused ultrasound (HIFU) ablation removes tissue from within the body noninvasively. Bone marrow ablation is a process whereby the human bone marrow cells are eliminated in preparation for a bone marrow transplant. This is performed using high intensity chemotherapy and total body irradiation. As such, it has nothing to do with the vaporization techniques described in the rest of this article. Ablation of brain tissue is used for treating certain neurological disorders, particularly Parkinson's disease, and sometimes for psychiatric disorders as well. Recently, some researchers reported successful results with genetic ablation. In particular, genetic ablation is potentially a much more efficient method of removing unwanted cells, such as tumor cells, because large numbers of animals lacking specific cells could be generated. Genetically ablated lines can be maintained for a prolonged period of time and shared within the research community. Researchers at Columbia University report of reconstituted caspases combined from C. elegans and humans, which maintain a high degree of target specificity. The genetic ablation techniques described could prove useful in battling cancer.
Электроабляция
Электроабляция – металл бұйымның беткі дөрекілігін азайту үшін материалды алып тастайтын процесс. Электроабляция титан және басқа экзотикалық металдар мен қорытпаларында кездесетін, жоғары кедергілі оксидті қабаттарды, астыңғы окистенбеген металл немесе қорытпаны ерітпей-ақ бұзады. Бұл өте жылдам беттік өңдеуге мүмкіндік береді.
Electro ablation, is a process that removes material from a metallic workpiece to reduce surface roughness. Electro ablation breaks through highly resistive oxide surfaces, such as those found on titanium and other exotic metals and alloys without melting the underlying non oxidised metal or alloy. This allows very quick surface finishing
Бұл процесс титан, тот баспайтын болат, ниобий, хром-кобальт, Инконель, алюминий және кеңінен қолданылатын болаттар мен қорытпалар сияқты көптеген экзотикалық және қолданылатын металдар мен қорытпалар үшін беттік өңдеуді қамтамасыз ете алады. Электроабляция металл бұйымдардың (детальдардың) тесіктерінде, ойыстарында және жасырын немесе ішкі беттерінде жоғары сапалы беттік өңдеуге қол жеткізуде өте тиімді. Бұл процесс әсіресе аддитивті өндіріс процесімен, мысалы, 3D-басылған металдармен жасалған бөлшектерге қолданылады. Мұндай бөлшектер көбінесе 5-20 микроннан жоғары дөрекілікпен шығарылады. Электроабляция беткі дөрекілікті 0,8 микроннан кемге жылдам түрде төмендетуге мүмкіндік береді, бұл процесті көлемді өндіріс үшін беттік өңдеуге пайдалануға болады.
The process is capable of providing surface finishing for a wide range of exotic and widely used metals and alloys, including: titanium, stainless steel, niobium, chromium–cobalt, Inconel, aluminium, and a range of widely available steels and alloys. Electro ablation is very effective at achieving high levels of surface finishing in holes, valleys and hidden or internal surfaces on metallic workpieces (parts). The process is particularly applicable to components produced by additive manufacturing process, such as 3D printed metals. These components tend to be produced with roughness levels well above 5–20 micron. Electro ablation can be used to quickly reduce the surface roughness to less than 0.8 micron, allowing the post process to be used for volume production surface finishing.
Гляциология
Гляциология мен метеорологияда абляция – аккумуляцияның кері процесі – мұздықтан немесе қар алаңынан қарды, мұзды немесе суды алып тастайтын барлық процестерді білдіреді. Абляцияға мұздықтан ағып жатқан қардың немесе мұздың еруі, булану, сублимация, мұздың айырылуы немесе желдің қарды эрозиялық түрде алып тастауы жатады. Әдетте, абляцияның басты факторы ауа температурасы болып табылады, ал жауын-шашын оған екінші деңгейде әсер етеді. Температуралық климатта абляция маусымында абляция жылдамдығы әдетте сағатына 2 мм шамасында болады. Егер күн сәулесі қардың абляциясының басты себебі болса (мысалы, ашық аспан астында ауа температурасы төмен болғанда), қар бетінде күншашалар мен пенитенттер сияқты абляцияның ерекше белгілері пайда болуы мүмкін. Абляция мұздықтың үстіңгі бетінен массаның жоғалуын немесе мұхиттың әсерінен мұздың еруі мен айырылуын білдіруі мүмкін. Абляция мұз бен қарды алып тастау процестеріне немесе алынған мұз бен қардың мөлшеріне қатысты болуы мүмкін. Қалдықтармен жабылған мұздықтардың абляция процесіне де зор әсер ететіні анықталды. Мұздықтардың үстіндегі жұқа қалдықтар қабаты мұздың астындағы абляция процесін күшейтеді. Абляцияға ұшыраған мұздықтардың жабылған бөліктері үш санатқа бөлінеді: мұзды жартастар, көлдер және қалдықтар. Бұл үш бөлім ғалымдарға қалдықтармен жабылған аймақтың жұтқан жылуын өлшеуге және есептеуге мүмкіндік береді. Есептеулер қалдықтармен жабылған барлық аймақтардың ауданына және сіңірілген жылудың таза мөлшеріне байланысты жасалады. Мұндай есептеулер әртүрлі мұздықтарда болашақтағы еру үрдісін түсіну және талдау үшін жүргізіледі. Морена (мұздық қалдықтары) мұздық денесіндегі материалдардың төмен қарай жылжуына мүмкіндік беретін табиғи процестер арқылы қозғалады. Мұздықтың еңісі тым жоғары болса, қалдықтар мұздық бойымен одан әрі жылжып кетеді. Мұздықтардың мөлшері мен орналасуы әлемнің әртүрлі аймақтарында әртүрлі, сондықтан климат пен физикалық географияға байланысты қалдықтардың түрлері де әртүрлі болуы мүмкін. Қалдықтардың мөлшері мен көлемі мұздықтың ауданына байланысты, шаңдай ұсақ бөлшектерден үй сияқты үлкен блоктарға дейін өзгеруі мүмкін. Мұздықтардың бетіндегі қалдықтардың әсерін көрсету үшін көптеген тәжірибелер жүргізілді. Ұлттық полярлық зерттеулер институтының профессоры Йошиюки Фудзи жасаған эксперимент жұқа қалдықтар қабатында абляция жылдамдығының жеделдеп, ал қалың қабатта баяулағанын көрсетті, бұл табиғи қар бетімен салыстырылды. Бұл ғылым су ресурстарының ұзақ мерзімді қолжетімділігінің маңыздылығына және мұздықтардың климат өзгеруіне қалай жауап беретінін бағалауға байланысты маңызды. Табиғи ресурстардың болуы абляция процесі мен мұздықтарды жалпы зерттеуге қатысты зерттеулердің басты қозғаушы күші болып табылады.
In glaciology and meteorology, ablation—the opposite of accumulation—refers to all processes that remove snow, ice, or water from a glacier or snowfield. Ablation refers to the melting of snow or ice that runs off the glacier, evaporation, sublimation, calving, or erosive removal of snow by wind. Air temperature is typically the dominant control of ablation, with precipitation exercising secondary control. In a temperate climate during ablation season, ablation rates typically average around 2 mm/h. Where solar radiation is the dominant cause of snow ablation (e. g., if air temperatures are low under clear skies), characteristic ablation textures such as suncups and penitentes may develop on the snow surface. Ablation can refer to mass loss from the upper surface of a glacier or ocean driven melt and calving on the face of a glacier terminus. Ablation can refer either to the processes removing ice and snow or to the quantity of ice and snow removed. Debris covered glaciers have also been shown to greatly impact the ablation process. There is a thin debris layer that can be located on the top of glaciers that intensifies the ablation process below the ice. The debris covered parts of a glacier that is experiencing ablation are sectioned into three categories which include ice cliffs, ponds, and debris. These three sections allow scientists to measure the heat digested by the debris covered area and is calculated. The calculations are dependent on the area and net absorbed heat amounts in regards to the entire debris covered zones. These types of calculations are done to various glaciers to understand and analyze future patterns of melting. Moraine (glacial debris) is moved by natural processes that allow for down slope movement of materials on the glacier body. It is noted that if the slope of a glacier is too high then the debris will continue to move along the glacier to a further location. The sizes and locations of glaciers vary around the world, so depending on the climate and physical geography the varieties of debris can differ. The size and magnitude of the debris is dependent on the area of glacier and can vary from dust size fragments to blocks as large as a house. There have been many experiments done to demonstrate the effect of debris on the surface of glaciers. Yoshiyuki Fujii, a professor at the National Institute of Polar Research, designed an experiment that showed ablation rate was accelerated under a thin debris layer and was retarded under a thick one as compared with that of a natural snow surface. This science is significant due to the importance of long term availability of water resources and assess glacier response to climate change. Natural resource availability is a major drive behind research conducted in regards to the ablation process and overall study of glaciers.
Теңіз бетінің сырлаулары
Антифолингтік бояулар және басқа да осыған байланысты жабындар демалыс, коммерциялық және әскери теңіз кемелерінің су астындағы корпусының беттеріне микроорганизмдер мен балдырбас сияқты басқа да жануарлардың жиналуын болдырмау үшін күнделікті қолданылады. Антифолингтік агенттің сұйытылуына немесе белсенділігін жоғалтуына жол бермеу үшін осы мақсатта көбінесе аблативтік бояулар пайдаланылады. Уақыт өте келе бояу суда бірте-бірте ыдырайды, бетінде жаңа антифолингтік қосылыстар пайда болады. Антифолингтік агенттерді және абляция жылдамдығын қалыпқа келтіру биоластанудың зиянды әсерлерінен ұзақ мерзімді қорғауды қамтамасыз етеді.
Antifouling paints and other related coatings are routinely used to prevent the buildup of microorganisms and other animals, such as barnacles for the bottom hull surfaces of recreational, commercial and military sea vessels. Ablative paints are often utilized for this purpose to prevent the dilution or deactivation of the antifouling agent. Over time, the paint will slowly decompose in the water, exposing fresh antifouling compounds on the surface. Engineering the antifouling agents and the ablation rate can produce long lived protection from the deleterious effects of biofouling.
Пассивті өрттен қорғау
Өрт тоқтату және өртке қарсы өнімдер аблативті қасиетке ие болуы мүмкін. Бұл эндотермиялық материалдарды немесе отқа ұшырағанда тозуға шалынатын, уақыт өте келе "құрбан болатын" материалдарды білдіруі мүмкін, мысалы, силиконды өрт тоқтату өнімдері. Өрт немесе қызу жағдайында жеткілікті уақыт өткен кезде, бұл өнімдер көмірленеді, ұсақтап ыдырайды және жоғалады. Мақсаты – отқа төзімділік класын сақтап тұру үшін осы материалды оттың жолына жеткілікті мөлшерде қою, бұл өрт сынағында көрсетілгендей. Аблативті материалдарда әдетте отпен күлге айналатын органикалық заттардың жоғары концентрациясы болады. Силикон жағдайында, органикалық резеңке өте ұсақ дисперсті кремний шаңын қоршап тұрады (осы шаңның бір граммына шаң бөлшектерінің жалпы беті 380 м2-ге дейін жетеді). Органикалық резеңке отқа ұшырағанда күлге айналады және өнімнің бастапқы құрамында болған кремний шаңын қалдырады.
Firestopping and fireproofing products can be ablative in nature. This can mean endothermic materials, or merely materials that are sacrificial and become "spent" over time while exposed to fire, such as silicone firestop products. Given sufficient time under fire or heat conditions, these products char away, crumble, and disappear. The idea is to put enough of this material in the way of the fire that a level of fire resistance rating can be maintained, as demonstrated in a fire test. Ablative materials usually have a large concentration of organic matter that is reduced by fire to ashes. In the case of silicone, organic rubber surrounds very finely divided silica dust (up to 380 m2 of combined surface area of all the dust particles per gram of this dust). When the organic rubber is exposed to fire, it burns to ash and leaves behind the silica dust with which the product started.
Протопланеталық дисктің жойылуы
Протопланеталық дискілер – жас, жаңа ғана пайда болған жұлдыздардың төңірегінде айналатын, тығыз газ бен шаңнан тұратын жұлдызаралық дискілер. Жұлдыз пайда болғаннан кейін көп ұзамай, жұлдызға гравитациялық байланыста қалған материал болады, ол жұлдыздың экваторының бойымен айналатын бастапқы дискіні құрайды – бұл Сатурн сақиналарынан көп ерекшеленбейді. Мұның себебі, жұлдыз пайда болатын кезде протожұлдыздық материяның радиусының кемуі бұрыштық импульсті арттырады, нәтижесінде қалған материал жұлдыздың төңірегіндегі жалпақ дискіге ұшырап, айнала бастайды. Бұл дискі жақын арада протопланеталық дискіге айналуы мүмкін: газ, шаң, мұз және басқа материалдардан тұратын, планеталық жүйелердің пайда болуына мүмкіндік беретін дискі. Осы дискілерде айналатын материя шаң бөлшектері мен мұздың бірігіп жабысуы арқасында дискінің суық орталық жазықтығында жинақтала бастайды. Бұл кішкентай жиналымдар кесек тастарға, тау жыныстарына, ал кейіннен «бала» планеталар деп аталатын планетезимальдарға, содан кейін протопланеталарға және ақырында толыққанды планеталарға дейін өседі. Ірі жұлдыздар жұлдыздардың қалыптасуына белсенді ықпал ететіні (басқа факторлармен қатар, гравитациялық тұрақсыздықтарды тудыру арқылы) ескерілгендіктен, дискілері бар жас, кіші жұлдыздар ескі, ірі жұлдыздарға жақын орналасуы мүмкін. Бұл факті кейбір шоқжұлдыздарда, мысалы, Трапеция шоқжұлдызында байқаулар арқылы расталған. Ірі жұлдыздар өмірінің соңында суперновалар арқылы күйрегендіктен, қазіргі зерттеулер мұндай жарылыстың соққы толқыны мен оның нәтижесінде пайда болған супернова қалдықтарының (СНР) протопланеталық дискіге тікелей соққан жағдайда қандай рөл атқаратынын зерттеп жатыр. Есептеулік модельдеулерге сәйкес, протопланеталық дискіге соққан СНР дискінің айтарлықтай абляциясына (жойылуына) әкеледі, бұл дискіден протопланеталық материяның маңызды бөлігін алып тастайды, бірақ міндетті түрде дискіні толығымен жоймайды. Бұл маңызды тұс, себебі планеталық жүйені құруға жеткілікті материалды сақтап қалған дискі СНР-ден өзгеше химиялық құрамын мұраға ала алады, бұл кейінірек пайда болатын планеталық жүйелерге әсер етуі мүмкін.
Protoplanetary disks are rotating circumstellar disks of dense gas and dust surrounding young, newly formed stars. Shortly after star formation, stars often have leftover surrounding material that is still gravitationally bound to them, forming primitive disks that orbit around the star's equator – not too dissimilarly from the rings of Saturn. This occurs because the decrease in the protostellar material's radius during formation increases angular momentum, which means that this remaining material gets whipped into a flattened circumstellar disk around the star. This circumstellar disk may eventually mature into what is referred to as a protoplanetary disk: a disk of gas, dust, ice and other materials from which planetary systems may form. In these disks, orbiting matter starts to accrete in the colder mid plane of the disk from dust grains and ices sticking together. These small accretions grow from pebbles to rocks to early baby planets, called planetesimals, then protoplanets, and eventually, full planets. As it is believed that massive stars may play a role in actively triggering star formation (by introducing gravitational instabilities amongst other factors), it is plausible that young, smaller stars with disks may be living relatively nearby to older, more massive stars. This has already been confirmed through observations to be the case in certain clusters, e. g. in the Trapezium cluster. Since massive stars tend to collapse through supernovae at the end of their lives, research is now investigating what role the shockwave of such an explosion, and the resulting supernova remnant (SNR), would play if it occurred in the line of fire of a protoplanetary disk. According to computationally modelled simulations, a SNR striking a protoplanetary disk would result in significant ablation of the disk, and this ablation would strip a significant amount of protoplanetary material from the disk – but not necessarily destroy the disk entirely. This is an important point because a disk that survives such an interaction with sufficient material leftover to form a planetary system may inherit an altered disk chemistry from the SNR, which could have effects on the planetary systems that later form.
Ғарышқа ұшу
Ғарыш кемелерін жобалауда абляция механикалық бөлшектерді және/немесе өте жоғары температурадан зақымдалатын жүктерді салқындату және қорғау үшін қолданылады. Екі негізгі қолданысы – ғарыштан планета атмосферасына кіретін ғарыш кемелерінің жылу қалқандары және ракеталық қозғалтқыштардың соплоларын салқындату. Мысалы, Аполлон командалық модулі астронавттарды атмосфераға қайта кіру кезіндегі қатты ыстықтан қорғады, ал Kestrel екінші сатылы ракеталық қозғалтқышы ғарыш вакуумында ғана қолдану үшін жасалған, себебі жылу конвекциясы мүмкін емес. Негізгі принцип бойынша, абляциялық материалды былай жобалайды: жылу ғарыш кемесінің құрылымына өтпей, материалдың сыртқы беті жылудың көп бөлігін қабылдайды. Сыртқы бет көмірленіп, жанып кетеді, бірақ өте баяу, жаңа қорғаныш қабатын біртіндеп ашады. Жылу абляция процесінде пайда болатын газдар арқылы ғарыш кемесінен алыстатылады және беткі материалға енбейді, сондықтан олар қорғайтын металл және басқа да сезімтал құрылымдар қауіпсіз температурада қалады. Беткі қабат жанып, ғарышқа тараған кезде, қалған қатты материал кемені жылу мен қызған газдардан одан әрі қорғайды. Абляциялық қабаттың қалыңдығы миссия кезінде кездесетін жылуды жеңуге жеткілікті болуы үшін есептеледі. Жаңа отқа төзімді материалдарды іздеу және ең жақсы абляциялық көрсеткіштерге қол жеткізуге бағытталған ғарыш зерттеулерінің жеке саласы бар; бұл функция ғарыш кемесіндегі адамдар мен жүктің шамадан тыс жылудан қорғалуы үшін маңызды. Осы технология кейбір пассивті өрттен қорғау жүйелерінде де қолданылады, кейде осы өртке қарсы өнімдердің әртүрлі нұсқаларын ұсынатын сол өндірушілер, бірі – аэроғарыш саласы үшін, екіншісі – құрылымдық өрттен қорғау үшін.
In spacecraft design, ablation is used to both cool and protect mechanical parts and/or payloads that would otherwise be damaged by extremely high temperatures. Two principal applications are heat shields for spacecraft entering a planetary atmosphere from space and cooling of rocket engine nozzles. Examples include the Apollo Command Module that protected astronauts from the heat of atmospheric reentry and the Kestrel second stage rocket engine designed for exclusive use in an environment of space vacuum since no heat convection is possible. In a basic sense, ablative material is designed so that instead of heat being transmitted into the structure of the spacecraft, only the outer surface of the material bears the majority of the heating effect. The outer surface chars and burns away – but quite slowly, only gradually exposing new fresh protective material beneath. The heat is carried away from the spacecraft by the gases generated by the ablative process, and never penetrates the surface material, so the metallic and other sensitive structures they protect, remain at a safe temperature. As the surface burns and disperses into space, the remaining solid material continues to insulate the craft from ongoing heat and superheated gases. The thickness of the ablative layer is calculated to be sufficient to survive the heat it will encounter on its mission. There is an entire branch of spaceflight research involving the search for new fireproofing materials to achieve the best ablative performance; this function is critical to protect the spacecraft occupants and payload from otherwise excessive heat loading. The same technology is used in some passive fire protection applications, in some cases by the same vendors, who offer different versions of these fireproofing products, some for aerospace and some for structural fire protection.