Бүреше – терінің беткі қабаттарындағы сұйықтық қуысы. Фрикция, күйік, суық тию, химиялық әсер немесе инфекциядан пайда болады. Түрлері мен себептері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Терінің жоғарғы қабаттарындағы сұйықтықтың кішкентай қалтасы
Small pocket of fluid within the upper layers of the skin
Бүлдыр – терідің жоғарғы қабаттарында дене сұйықтығының (лимфа, сарысу, плазма, қан немесе ірің) кішкентай қалтасы, көбінесе күшті үйкелістен (сүрінуден), күйіктен, суық тиюден, химиялық заттардың әсерінен немесе инфекциядан пайда болады. Көбінесе бүлдырлар сарысу немесе плазмамен толтырылады. Дегенмен, бүлдырлар қанмен (қан бүлдыры деп аталады) немесе іріңмен (мысалы, инфекциялаған жағдайда) толтырылуы мүмкін. "Бүлдыр" сөзі 14 ғасырда ағылшын тіліне енген. Ол орта голланд тілінен келген, ал одан бұрын көне француз тіліндегі "blostre" сөзінен – яғни, жалбыр ауруынан пайда болатын терідегі түйіннен алынған. Қазіргі дерматологияда "везикула" және "булла" сөздері кішкентай немесе үлкен бүлдырларды білдіреді. Дұрыс жазылуы үшін, медициналық қажеттілік болмаса, бүлдырды жаруға болмайды. Егер жарылса, бактериялар енуі мүмкін. Жоғарғы қабатты алып тастауға болмайды, себебі оның астындағы тері дұрыс жазылу үшін сол қабатты қажет етеді.
A blister is a small pocket of body fluid (lymph, serum, plasma, blood, or pus) within the upper layers of the skin, usually caused by forceful rubbing (friction), burning, freezing, chemical exposure or infection. Most blisters are filled with a clear fluid, either serum or plasma. However, blisters can be filled with blood (known as "blood blisters") or with pus (for instance, if they become infected). The word "blister" entered English in the 14th century. It came from the Middle Dutch bluyster and was a modification of the Old French blostre, which meant a leprous nodule—a rise in the skin due to leprosy. In dermatology today, the words vesicle and bulla refer to blisters of smaller or greater size, respectively. To heal properly, a blister should not be popped unless medically necessary. If popped, bacteria can enter. The excess skin should not be removed because the skin underneath needs the top layer to heal properly.
Себептер
Тері үйкеліс немесе ысыру, қызу, суық немесе химиялық заттардың әсерінен зақымданғанда көпіршік пайда болуы мүмкін. Сұйықтық терінің үстіңгі қабатының (эпидермис) және одан төменгі қабаттарының (дермис) арасында жиналады. Бұл сұйықтық астыңғы тінді күштен қорғайды, одан әрі зақымданудан сақтайды және жазылуына жағдай жасайды.
A blister may form when the skin has been damaged by friction or rubbing, heat, cold or chemical exposure. Fluid collects between the upper layers of skin (the epidermis) and the layers below (the dermis). This fluid cushions the tissue underneath, protecting it from further damage and allowing it to heal.
Қиындық
Қатты ысу немесе терідегі ұзаққа созылған кез келген ысу көпіршік пайда болуына себеп болуы мүмкін. Мұндай көпіршіктер көбінесе ұзақ қашықтыққа жүргеннен кейін немесе ескі немесе дұрыс келмейтін аяқ киім кигенде пайда болады. Көпіршіктер ең көп қолдар мен аяқтарда кездеседі, себебі бұл дене мүшелері жүру, жүгіру немесе қайталамалы қозғалыстар жасау кезінде, мысалы, белгілі бір бейне ойындарда джойстикпен ойнау, кейбір спорт түрлерінде (мысалы, бейсболда доп лақтыру), қазықпен қазу, гитара немесе бас тарту сияқты жағдайларда осал болады. Көпіршіктер құрғақ немесе толық суға малған теріге қарағанда ылғал теріде оңай пайда болады және жылы ауа райында жиі кездеседі. Ұзақ уақыт бойы аз күшпен ысу қаншақтың пайда болуына әкелуі мүмкін, көпіршік емес. Көпіршіктер де, қаншақтар да аяқ жарасы және инфекция сияқты күрделі асқынуларға алып келуі мүмкін, әсіресе қант диабеті, нейропатия немесе шеткі артерия ауруы (ШАА) сияқты сезім немесе қан айналымының бұзылу жағдайларында.
Intense rubbing can cause a blister, as can any friction on the skin if continued long enough. This kind of blister is most common after walking long distances or by wearing old or poorly fitting shoes. Blisters are most common on the hands and feet, as these extremities are susceptible while walking, running, or performing repetitive motions, such as joystick manipulation whilst playing certain video games, certain sports (e. g., baseball pitching), digging with a shovel, playing guitar or bass, etc. Blisters form more easily on damp skin than on dry or soaked skin, and are more common in warm conditions. Less aggressive rubbing over long periods of time may cause calluses to form rather than a blister. Both blisters and calluses can lead to more serious complications, such as foot ulceration and infection, particularly when sensation or circulation is impaired, as in the case of diabetes, neuropathy or peripheral artery disease (PAD).
Жанып кету
Бұл түрі күйіктің қаншалықты ауыр екенін анықтауға көмектесетін құралдардың бірі. Бірінші және екінші дәрежелі күйіктерде теріде көпіршіктер пайда болуы мүмкін. Бірақ екінші дәрежелі күйіктерде көпіршіктер дереу пайда болады, ал бірінші дәрежелі күйіктерде бірнеше күннен кейін пайда болуы мүмкін. Күннен күйгенде де көпіршіктер шығуы мүмкін. Сонымен қатар, қырысудан тіндер зақымданғанда қол мен аяқта да көпіршіктер пайда болуы мүмкін.
This type of blistering is one of the tools used to determine the degree of burns sustained. First and second degree burns may result in blistered skin; however, it is characteristic of second degree burns to blister immediately, whereas first degree burns can have blisters after a couple of days. Sunburn can also result in blisters. Blisters can also form on the hands and feet as a result of tissue damage incurred by frostbite.
Химиялық әсер
Кейде косметика, жуғыш зат, еріткіш немесе никель сульфаты, Перу бальзамы немесе урушиол (улы плющ, улы дуб, улы сумак) сияқты басқа химиялық заттармен тікелей жанасқанда теріде көпіршіктер пайда болады. Бұл контактты дерматит деп аталады. Көпіршіктер жәндіктің шағуына немесе уағына аллергиялық реакция нәтижесінде де пайда болуы мүмкін. Кейбір химиялық қарулар, көпіршік тудыратын заттар немесе везиканттар деп аталады, олар теріге тиген жерде үлкен, қызыл көпіршіктерге себеп болады; мысалы, горчичный газ.
Sometimes, the skin will blister when it comes into contact with a cosmetic, detergent, solvent, or other chemical such as nickel sulfate, Balsam of Peru, or urushiol (poison ivy, poison oak, poison sumac). This is known as contact dermatitis. Blisters can also develop as a result of an allergic reaction to an insect bite or sting. Some chemical warfare agents, known as blister agents or vesicants, cause large, painful blisters wherever they contact skin; an example is mustard gas.
Қиындықтан пайда болған көпіршіктер
Терідегі ісіктер терінің астыңғы және беткі қабаттары мен дене арасындағы артық серпілу салдарынан пайда болады. Керекті қабаттың айналасындағы тері қабаттары серпілуге ең осал. Керекті қабат төмендегі тіндерден жыртылғанда, жасушалардан плазма шығады. Бұл плазмалық ерітінді жаңа жасушалардың бөлінуіне және жаңа байланыстырушы тіндер мен эпидермис қабаттарының өсуіне көмектеседі. Жаңа жасушалар дамыған сайын мөлдір сұйықтық қайта сіңіріледі және ісіну басылады. Қолдардың (алақан) және аяқтардың (табан) бетіндегі ауыртпалы ісіктер эпидермистің терең қабаттарында, жүйке ұштарының жанында тіндердің серпілуінен туындайды. Төменгі тіндер инфекцияға көбірек ұшырайды.
Friction blisters are caused by excess shear stress between the bottom and surface of the skin and the body. The strata of skin around the stratum spinosum are most susceptible to shear. As the stratum spinosum tears away from the connecting tissues below, plasma from the cells diffuses out. This plasma solution helps new cells divide and grow into new connective tissues and epidermal layers. The clear fluid will be reabsorbed as new cells develop and the swollen appearance will subside. Painful blisters located on hands (palmar surface) and feet (plantar surface) are due to tissue shearing deeper in the epidermis, near nerve endings. Lower tissues are more susceptible to infection.
Қиындықтан пайда болған көпіршіктер
Теріге тиісіп пайда болатын қабыршақтарды, теріге тиюден туындаған үйкелісті азайту арқылы алдын алуға болады. Мұны әртүрлі тәсілдермен істеуге болады. Аяқтағы қабыршақтардың алдын алу үшін ыңғайлы, дұрыс өлшемдегі аяқ киім мен таза шұлық кию керек. Жоғары өкшелі және классикалық аяқ киім сияқты, дұрыс келмейтін немесе қатаң аяқ киімдер қабыршақтардың пайда болу қаупін арттырады. Қабыршақтар ылғалды теріде жиі пайда болады, сондықтан ылғалдылықты басқаратын шұлықтар немесе шұлықтарды жиі ауыстыру, әсіресе аяқтары тершең адамдарға көмектеседі. Дене шынықтыру немесе спортпен айналысқанда, арнайы спорттық шұлықтар аяқты құрғақ ұстауға және қабыршақтардың пайда болу мүмкіндігін азайтуға көмектеседі. Ұзақ серуенге шығар алдында, аяқ киімнің немесе бутстардың дұрыс тозуын қамтамасыз ету маңызды. Аяқта "қызып" немесе тітіркенген жерді сезінбей тұрып, зақымдалған жерге және аяқ киімге үйкелісті азайтатын қорғаныш қабатын немесе аралықты жабыстыру қабыршақтың пайда болуын болдырмайды. Жапсырмалар, молескин және таспаларды әдетте күнделікті аяққа жағу керек, олардың көпшілігі өте жоғары үйкеліс коэффициентіне (COF) ие, бірақ аяқ киімге жабыстырылған үйкеліс басқаруға арналған жапсырма шұлықтар мен стелькалардың көптеген ауысулары кезінде ұзақ уақыт бойы сақталады. Бұл типтегі шараларды күнделікті киілетін аяқ киіммен, хоккей шанасы, мұз шанасы, тік шана, шаңғы және тізеліктер сияқты арнайы аяқ киіммен, тіпті ортопедиялық тіректермен және шиналармен де қолдануға болады. Жаяу жүру және жол жүру сияқты ұзақ пайдалану кезеңдерінде, әсіресе аяқ киімге су кіргенде немесе ылғал жиналғанда, ылғалды сіңіретін шұлықтар қажетті үйкеліс қорғанысын қамтамасыз етеді. Қолдағы қабыршақтарды болдырмау үшін, қазық немесе пикакс сияқты құралдарды қолданғанда, бағбандық сияқты қолмен жұмыс істегенде немесе гольф таяқтары немесе бейсбол таяқтары сияқты спорттық жабдықтарды қолданғанда қолғаптар кию керек. Жарысқа қатысатын гребшілер жиі қолдарында қабыршақтарға шағылысады. Ауыр атлетикамен айналысатын және гимнастикамен айналысатын адамдар да, таяқшаларға тиюден туындаған үйкеліс салдарынан қабыршақтарға ұшырайды. Бұндай жағдайлардың пайда болуын одан әрі азайту үшін қолды таспамен жабыстыруға болады, сонымен қатар нарықта қабыршақтардың пайда болуын азайтады деп мәлімдейтін бірнеше өнімдер бар. Бұлардың барлығы қолғаптың астына төселгендей киюге арналған. Бұл ұсыныстардың көпшілігі жай ғана төсем қосады және тері мен қолғап арасындағы үйкеліс коэффициентін азайтатын қабатты жасайды. Тальк ұнтағы сияқты майлау заттарын тері мен киім арасындағы үйкелісті қысқа мерзімде азайту үшін қолдануға болады. Адамдар осы мақсатта қолғаптардың немесе аяқ киімнің ішіне тальк ұнтағын салады, бірақ бұл майлау заттары ылғалды сіңіретіндіктен ұзақ мерзімде үйкелісті арттыра алады. Үйкелістің артуы қабыршақтардың пайда болу ықтималдығын арттырады.
Friction blisters, caused by rubbing against the skin, can be prevented by reducing the friction to a level where blisters will not form. This can be accomplished in a variety of ways. Blisters on the feet can be prevented by wearing comfortable, well fitting shoes and clean socks. Inherently ill fitting or stiffer shoes, such as high heels and dress shoes, present a larger risk of blistering. Blisters are more likely to develop on skin that is moist, so socks that manage moisture or frequent sock changes will aid those with particularly sweaty feet. While exercising or playing sports, special sports socks can help keep feet drier and reduce the chance of blisters. Before going for a long walk, it is also important to ensure that shoes or hiking boots have been properly broken in. Even before a "hot" or irritated area on the foot is felt, taping a protective layer of padding or a friction reducing interface between the affected area and the footwear can prevent the formation of a blister. Bandages, moleskin and tapes generally must be applied to the foot daily, and most have a very high coefficient of friction (COF), but a friction management patch applied to the shoe will remain in place much longer, throughout many changes of socks and insoles. This type of intervention may be used with footwear that is worn daily, with specialty shoes and boots like hockey skates, ice skates, inline skates, ski boots and cleats, or even with orthotic braces and splints. For periods of sustained use such as hiking and trail running, especially where water ingress or moisture build up in the shoe or boot can occur, moisture wicking liner socks can provide the required friction protection. To avoid friction blisters on the hands, gloves should be worn when using tools such as a shovel or pickaxe, doing manual work such as gardening, or using sports equipment like golf clubs or baseball bats. Oars used for competitive rowing are known for causing frequent blisters on the hands of oarsmen. Weightlifters are also prone to blisters as are gymnasts from the friction developed by the rubbing against the bars. To further reduce the occurrence one can tape the hands, and there are also a number of products on the market that claim to reduce the occurrence of blisters. These are all intended to be worn as a liner underneath a glove. The majority of these offerings simply add padding, and create a layer that reduces the coefficient of friction between the skin and the glove. A lubricant, typically talcum powder, can be used to reduce friction between skin and apparel in the short term. People put talcum powder inside gloves or shoes for this purpose, although this type of lubricant can actually increase the friction in the long term as it absorbs moisture. Increased friction makes blisters more likely.
Басқа
Күннің ең ыстық сағаттарында күйік салғаннан пайда болатын көпіршіктерден сақтану үшін күннен қорғайтын крем мен киімдерді қолдану қажет. Күннің орта тұсында күн сәулесінен қашу – күйік салғаннан пайда болатын көпіршіктердің алдын алудың ең тиімді жолы. Жуғыш заттармен, тазартқыштармен, еріткіштермен және басқа да химиялық заттармен жұмыс істегенде қорғаныш қолғаптар кию керек.
Sunscreen and protective clothing should also be used during the hottest part of the day to avoid blisters from sunburn. Avoiding sunlight during midday is the best way to avoid blisters from sunburn. Protective gloves should be worn when handling detergents, cleaning products, solvents and other chemicals.