Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дене мүшелерін тазалау және күтіп ұстау, құстарда өзін тазалау.
Cleaning and maintaining parts of the body
preening in birds
Күтім (немесе өзін тазалау) – бұл дене мүшелерін тазалау және күтіп ұстау өнері және практикасы. Бұл түрге тән мінез-құлық.
Grooming (also called preening) is the art and practice of cleaning and maintaining parts of the body. It is a species typical behavior.
Жануарларда
Жануарлар өздерін үнемі тазалап, жүнін, қауырсындарын немесе басқа да тері жабындарын жақсы күйде ұстайды. Бұл әрекет жеке күтім, гигиенаның бір түрі ретінде танылады. Құрттар, жапырақтар, кір, бұтақтар және паразиттер сияқты сыртқы заттарды шығару – күтімнің бір түрі. Жануарлардың арасында құстар қауырсындарын күтуге көп уақыт жұмсайды. Бұл эктопаразиттерді жою, қауырсынды жақсы аэродинамикалық жағдайда ұстау және оны су өткізбейтін ету үшін жасалады. Олар үшін бұны шұңқыр безінен шығатын майды, қауырсынның ұнтағын немесе шаңмен жуу, құмырсқаларға жағыну сияқты басқа да тәсілдерді пайдаланады. Мұнай төгілген кезде, жануарларды қорғаушылар пингвиндерді құтқарып, кейде оларды тоқыма свитерге орап, қауырсындарын күтімдеп, зиянды минералды майды жұтып алуына жол бермейді. Маймылдар да терісінен бит жұмыртқаларын шығарып, таза болу үшін артқы жағын қысып тазалайды. Мысықтар жан-жақты күтім жасауларымен белгілі. Мысықтар соншалықты жиі күтім жасайды ki, кейде жұтқан жүндерінен түк доптары пайда болады. Көптеген сүтқоректілер де жыныстық қатынастан кейін жыныс мүшелерін тазалайды.
Individual animals regularly clean themselves and put their fur, feathers or other skin coverings in good order. This activity is known as personal grooming, a form of hygiene. Extracting foreign objects such as insects, leaves, dirt, twigs and parasites is a form of grooming. Among animals, birds spend considerable time preening their feathers. This is done to remove ectoparasites, keep the feathers in good aerodynamic condition, and waterproof them. To do that, they use the preen oil secreted by the uropygial gland, the dust of down feathers, or other means such as dust bathing or anting. During oil spills, animal conservationists that rescue penguins sometimes dress them in knitted sweaters to stop them from preening and thereby ingesting the mineral oil, which is poisonous. Monkeys may also pick out nits from their fur or scratch their rears to keep themselves clean. Cats are well known for their extensive grooming. Cats groom so often that they often produce hairballs from the fur they ingest. Many mammal species also groom their genitals after copulation.
Жұртшылықпен қарым-қатынас
Көптеген әлеуметтік жануарлар өзара күтім мен тазалау әрекеттерін байланыс орнату және әлеуметтік құрылымдарды нығайту сияқты басқа әлеуметтік мақсаттарға бейімдейді. Күтім, шақма бабуиндар мен үшжолақ капуциндер сияқты көптеген примат түрлерінде әлеуметтік байланыстарды қалыптастыруда ерекше маңызды рөл атқарады.
Many social animals adapt preening and grooming behaviors for other social purposes such as bonding and the strengthening of social structures. Grooming plays a particularly important role in forming social bonds in many primate species, such as chacma baboons and wedge capped capuchins.
Адамдар арасындағы қарым-қатынастардағы өзара күтім
Адамзатта өзара күтім, әлеуметтік күтіммен тығыз байланысты, ол адамдардың негізгі инстинкттерін қанағаттандыру процесі ретінде анықталады, мысалы, бір-бірімен қарым-қатынас жасау, ынтымақтастық және бір-бірінен үйрену. Холли Нельсонның (Нью-Гэмпшир университеті) жүргізген зерттеуінде, романтикалық серіктесін өзі таңдаған адамдар, басқа типтегі қарым-қатынастарға бағытталғандарға қарағанда, өзара күтім туралы көбірек мәлімдеген. Осылайша, бұл зерттеу өзара күтімнің қарым-қатынастағы қанағаттанушылыққа, сенімге және отбасыдағы бұрынғы махаббат тәжірибесіне байланысты екенін болжады. Олар, адамдар басқа түрлер сияқты бір-бірін қызулап күтімге алмасса да, күтім жасауда ең білгір деген тұжырым жасайды. Сондықтан, адамдардың өзара күтімі жұптардың байланысын нығайтуда маңызды рөл атқарады. Сол зерттеуде, зерттеушілер, еркін қарым-қатынасқа бейім адамдар мен ересектердің сезімталдық шкаласында жоғары көрсеткіш алғандар, өз серіктерін жиірек күтімге алатынын анықтады. Бұл тұжырымдар күтімнің кейбір функцияларымен де сәйкес келеді: ата-аналық потенциалдың көрсеткіші, сенімді дамыту, құдалау немесе флирт. Сейнену Тейн Лемельсонның (Калифорния университеті, Беркли) жақындағы эмпирикалық зерттеуі, адам күтіміне қатысты мәдени айырмашылықтарды зерттеу үшін этологиялық тәсілді пайдаланды. Табиғи деректер балалардың күнделікті іс-әрекеттері кезінде видеоға түсіріліп, одан кейін күтім мінез-құлқына кодталды. Бірма және АҚШ қалалық отбасыларын салыстыру нәтижесінде, күтімшінің балаға жасаған күтімінде мәдени айырмашылықтар бар екені анықталды. Бірмалық күтімшілер балаларды АҚШ-тағы күтімшілерге қарағанда жиі күтімге алады. Сонымен қатар, АҚШ-тағы балаларда гигиеналық мақсаттарға (мысалы, жуыну) бағытталған күнделікті іс-әрекеттер кезінде қысқа мерзімге шоғырланған күтім байқалады, ал бірмалық балаларда күтім күнделікті іс-әрекеттерде біркелкі таратылады. Бірмалық ата-аналар инфекцияға ұғрау қаупіне қатысты үнемі сақ болып, бақылайды. Бұл зерттеу маңызды, себебі ол адам күтімін зерттеу үшін табиғи деректерді пайдаланған жалғыз зерттеу болып табылады.
In humankind, mutual grooming relates closely to social grooming, which is defined as the process by which human beings fulfill one of their basic instincts, such as socializing, cooperating and learning from each other. In research conducted by Holly Nelson (from the University of New Hampshire), individuals who chose their romantic partner reported more mutual grooming than others who focused in other types of relationships. Hence, this study hypothesized that mutual grooming related to relationship satisfaction, trust and previous experience of affection within the family. They claim that even though humans do not groom each other with the same fervor that other species do, they are groomers par excellence. Therefore, human mutual grooming plays an important role in pair bonding. In the same investigation, researchers found that individuals with more promiscuous attitudes and those who scored high on the anxiety sub scale on an adult attachment style measure tend to groom their partners more frequently. These findings were also consistent with some of the functions of grooming: potential parental indicator, developing trust and courtship or flirtation. A recent empirical study by Seinenu Thein Lemelson (University of California, Berkeley) utilized an ethological approach to examine cross cultural differences in human grooming as it pertains to caregiving behaviors. Naturalistic data was collected through video focal follows with children during routine activities and then coded for grooming behaviors. This cross cultural comparison of urban families in Burma and the United States indicates that there are significant cross cultural differences in rates of caregiver to child grooming. Burmese caregivers in the sample groomed children more often than caregivers in the United States. Additionally, children in the United States have short instances of concentrated grooming predominantly during daily activities that are structured explicitly around hygiene goals (bath time), in contrast to the Burmese child, whose grooming is distributed more evenly within and across daily activities. The Burmese parents maintained a constant vigilance with regard to risk of infection. The study is significant because it is the only study of human grooming to utilize naturalistic data.