Кіріспе

Эверолимус – химиялық қосылыс, Afinitor брендімен және басқа да атаулармен сатылады. Бұл препарат мүшелерді трансплантациялаудан кейін қабылдануын болдырмау үшін иммунодепрессант ретінде, сондай-ақ бүйрек жасушаларының қатерлі ісігі және басқа да ісіктерді емдеудегі мақсатты терапия ретінде қолданылады. Бұл қосылыс рестенозды тежеу үшін жүрек-қан тамырларының дәрілік элюциялық стент технологияларында да пайдаланылады. Эверолимус – сиролимустың 40-O-(2-гидроксиэтил) туындысы және рапамициннің сүтқоректілердегі (mTOR) мақсатты ингибиторы ретінде сиролимусқа ұқсас әрекет етеді. Novartis компаниясы бұл препаратты трансплантациялық медицинада Zortress (АҚШ) және Certican (Еуропалық Одақ және басқа елдер) саудалық атауларымен, ал онкологияда Afinitor (жалпы ісіктер) және Votubia (Төменгі склероздық кешен (TSC) салдарынан пайда болған ісіктер) аттарымен сатады. Бұл препарат Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының "Қажетті дәрілер тізіміне" енген. Ол генериктік препарат ретінде де қолжетімді.

Ұлыбританияның Ұлттық денсаулық сақтау қызметі

Англияның Ұлттық денсаулық сақтау жүйесі (NHS) туберкулездік склерозды емдеуде эверолимус тағайындау саясатын кешіктіргені үшін сынға ұшырады. 20 дәрігер "Туберкулездік склероз қауымдастығын" қолдап, басқармаға хат жолдады. "Еверолимус емдеуі ең жақсы немесе жалғыз мүмкіндік деп санайтын, өте қажетті 32 науқастың қаржыландыруға қол жеткізу үміті жоқ. Көпшілігі бірнеше айдан бері күтіп келеді. Осы науқастардың шамамен жартысы қатерлі жағдайға (бүйрек қан кетуі немесе бүйрек жеткіліксіздігі) ұшырауы мүмкін, бұл алдын алуға болатын өлімге әкелуі ықтимал." 2015 жылдың мамыр айында Люк Генри мен Стефани Рудвик, туберкулездік склерозбен ауыратын балаларының ата-анасы, қыздары Бетанидің миында, бүйректерінде және бауырында ісіктер бар екенін, сондай-ақ күніне 50-ге дейін эпилепсиялық ұстамаларға шалдығатынын айтып, емделу үшін 30 000 фунт жинау мақсатында Брайтон қаласындағы үйлерін сатуға тырысқаны хабарланды.

Клиникалық сынақтар

2010 жылға қарай, асқазан қатерлі ісігі, бауыр жасушалық карциномы және лимфома аурулары бойынша III фазалық сынақтар жүріп жатыр. 2011 жылғы III фазалық сынақтардың аралық нәтижелері, эверолимус (Afinitor) препаратын экземестанмен бірге қолдану, тек экземестанмен емдеуге қарағанда, ісік прогрессиясы жоқ кезде өмір сүру ұзақтығын айтарлықтай жақсартатынын көрсетті. 2012 жылы жарияланған зерттеуде еверолимусқа сезімталдық науқастардың ісік геномдарына байланысты әртүрлі болатыны анықталды. Эверолимуспен емделген метастаздық ісігі бар пациенттер тобында 26 ай бойы препаратқа толық жауап берген бір пациент анықталды. Зерттеушілер осы пациенттің геномын тізбектеп, оны басқа пациенттердің геномдарымен және анықтамалық геномдармен салыстырды. Олар TSC1 геніндегі мутациялар еверолимусқа жауап беру ұзақтығын арттыратынын және ісік қайталануға дейінгі уақытты ұзартатынын анықтады. Мутацияланған TSC1 осы ісіктерді еверолимуспен емдеуге осал қылған. 2014 жылы жарияланған IIa фазалық рандомизацияланған, плацебомен бақыланатын клиникалық сынақ еверолимустың сау қарттардағы тұмауға қарсы вакцинаға жауапты 20%-ға жақсартатынын көрсетті. 2018 жылы жарияланған IIa фазалық рандомизацияланған, плацебомен бақыланатын клиникалық сынақ еверолимус пен дактолизибтің бірге қолданылуы егде жастағы адамдарда инфекциялардың көбеюін азайтатынын көрсетті. Рапамицинмен салыстырғанда, еверолимус mTORC1 протеин кешеніне артық таңдаулы әсер етеді және mTORC2 кешеніне аз әсер етеді. Бұл mTORC1 теріс кері байланыс циклін тежеу арқылы AKT киназасының белсенділігін арттыруы мүмкін, бірақ AKT-ге mTORC2 оң кері байланысын тежемейді. Бұл AKT деңгейінің жоғарылауы кейбір жасуша түрлерінің өмір сүру ұзақтығын арттыруы мүмкін. Осылайша, еверолимус жасушалардың өсуіне, көбеюіне және тірі қалуына маңызды әсер етеді. Эверолимустың mTORC1-ді тежеуі ісік қан тамырларын қалыпқа келтіреді, ісікке еніп кіретін лимфоциттердің санын арттырады және жасушалық трансфер терапиясын жақсартады. Сонымен қатар, mTORC2 глюкоза метаболизмі мен иммундық жүйеде маңызды рөл атқарады деп есептеледі, бұл еверолимус сияқты препараттармен mTORC1-ді таңдап тежеу рапамициннің көптеген пайдаларын глюкозаға төзбеушілік пен иммундық басусыз қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Эверолимус өзінің FKBP12 белок рецепторына байланысады, ол тікелей mTORC1-мен өзара әрекеттесіп, оның төменгі ағындағы сигналдарын тежейді. Нәтижесінде жасуша циклына және гликолиз процесіне қатысатын ақуыздарды кодтайтын мРНК бұзылады немесе өзгереді, соның салдарынан ісік өсуі тежеледі.

Бауыр трансплантациясының рөлі

Сиролимус м-ТОР ингибиторларын қолдану бауыр трансплантациясын алған пациенттерде бауыр артериясының ерте тромбозы және трансплантаттың жоғалу қаупін тудырғандықтан, эверолимусты бауыр трансплантациясы кезінде қолдану перспективалы. Jeng және авторлар 43 науқасты зерттеу нәтижесінде, тірі донордың бауырын трансплантациялаудан кейінгі ерте кезеңде эверолимустың қауіпсіз екенін көрсетті. Зерттеу барысында бауыр артериясының тромбозы немесе жара инфекциясы анықталған жоқ. Сондай-ақ, эверолимустың бауыр трансплантациясынан кейін гепатоцеллюлярлық карциноманың қайталануын азайтудағы рөлі де байқалды. 3 айдағы 3 нг/мл төменгі шекті деңгейге қол жеткізу, трансплантацияға дейін бүйрек функциясы бұзылған пациенттер үшін тиімді болып табылды. Зерттеуде 9 бүйрек жеткіліксіздігі бар науқастың 6-сында бүйрек функциясының айтарлықтай жақсаруы байқалды, ал 3-інің жағдайы нашарлап, олардың біреуіне гемодиализ қажет болды. Тірі донордың бауырын трансплантациялау (ТДТ) операциясынан кейінгі алғашқы аптадан бастап, эверолимусты алғашқы иммуносупрессия ретінде қолданғанда гепатоцеллюлярлық карциномаға (ЖКК) оң әсері байқалды.

Қан тамырлары стенттерінде қолдану

Эверолимус рестеноздың алдын алу үшін иммунодепрессант ретінде дәрілік жабындысы бар коронарлық стенттерде қолданылады. Abbott Vascular компаниясы Xience Alpine деп аталатын эверолимус жабындысы бар стент (EES) өндіреді. Ол Multi Link Vision кобальт-хромды стент платформасын және Novartis-тің эверолимусын пайдаланады. Бұл өнім АҚШ, Еуропалық Одақ және Азия-Тынық мұхиты аймағы елдері қоса алғанда, бүкіл әлемде кеңінен қолжетімді. Boston Scientific компаниясы да EES-ті сатады, соңғы ұсыныстары Promus Elite және Synergy болып табылады.

Ескіру кезінде қолдану

Эверолимустың молекулалық нысанасы mTOR-ды тежеу, мысықтарды қоса алғанда, модельдік организмдердің өмір сүру ұзақтығын арттырады, ал mTOR-ды тежеу қартаюға қарсы ем ретінде қарастырылуда. Эверолимус Novartis компаниясының клиникалық сынағында қолданылды және қысқа мерзімді емдеу қарт адамдардағы инфлюенца вакцинасына жауапты күшейтуге, мүмкін, иммуносенсценцияны кері қайтару арқылы әсер ететіні көрсетілді. Эверолимуспен емделген тышқандарда сиролимусқа қарағанда метаболикалық қосымша әсерлер азайды.