Кіріспе

1187–1233 жылдар аралығында Триполи графы, 1201–1216 жылдар аралығында және 1219–1233 жылдар аралығында Антиохия князі Богемонд IV, сондай-ақ Богемонд Бір көзлі (; 1175–1233), 1187–1233 жылдар аралығында Триполи графы және 1201–1216 жылдар аралығында және 1219–1233 жылдар аралығында Антиохия князі болды. Ол Антиохияның Богемонд III-нің кіші ұлы еді. Өлім төсегінде жатқан Триполи графы Реймонд III өзінің графтығын Богемондтың ағасы Реймондқа сыйлады, бірақ олардың әкесі Богемондты 1187 жылдың соңында Триполиге жіберді. Саладин, Египет және Сирияның Әйюбид сұлтаны, 1188 жылдың жазында астана мен екі бекініс болмаған жерлерді жаулап алды. Реймонд 1197 жылдың басында қайтыс болды, содан кейін Реймонд Рупен атты ұлын қалдырды. Реймонд Рупеннің анасы Алиса, Киликияның Лео I-нің немересі болды, ол Антиохия ақсүйектерін Реймонд Рупеннің атасының орнын басу құқығын мойындауға көндірді. Дегенмен, латын және грек буржуалары Богемондты әкесінің мұрагері деп жариялады. 1201 жылдың сәуір айында әкесі қайтыс болғаннан кейін Богемонд буржуазияның, тамплиерлер мен госпитальерлердің және итальян саудагерлерінің қолдауымен Антиохияны басып алды. Богемонд Алеппоның Әйюбид әмірі Аз-Захир Газимен және Киликияға жиі шабуыл жасаған Румның селджук сұлтаны Кайкаус I-мен одақтасты, Лео I-нің Антиохияға шабуыл жасауына жол бермеу үшін. Богемонд пен Антиохияның латын патриархтары арасындағы қақтығыстар Реймонд Рупенге 1216 жылы Антиохияны басып алуға мүмкіндік берді, бірақ Богемонд 1219 жылы княздықты қайтарып алды. Лео I қайтыс болғаннан кейін Богемонд кіші ұлы Филипті Киликияның мұрагері етіп бекітуге тырысты, бірақ бұрынғы жылдары Киликияны басқарған Баберон Константині 1224 жылы Филипті түрмеге қамады. Богемонд Рум сұлтаны Кейкубад I-мен одақтасты, бірақ 1225 жылы Филиптің өлтірілуін тоқтата алмады.

Ерте өмір

Богемонт Антиохиялық Богемонт III-нің бірінші әйелі Оргильеза Харенкінің кіші ұлы болды. Ол шамамен 1175 жылы туған. Оның анасы 1175 жылы жарияланған хатта соңғы рет есімдері тілге алынған. Богемонттың жесір әкесі Византия императоры I Мануил Комненнің туысы Теодораға үйленді, бірақ Мануил 1180 жылы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай одан бас тартты. Ол Антиохиялық ақсүйек әйел Сибилге үйленді, 12 ғасыр авторлары оны бәде деуші немесе колдовщик деп сипаттаған. Ол Мысыр және Сирияның Әйюбид сұлтаны Саладиннің шпионы болды. Антиохияның латын патриархы Лимождық Аймери Богемонттың әкесін үшінші рет үйленгені үшін қауымнан шығарды.

Триполи графы

Баласыз Реймонд III Триполи өзінің графтығын құдасы Реймондқа, Богемонттың ағасына қалдыруға шешім қабылдады. Антиохияның Богемонт III Богемонтты Триполиге жіберді, себебі Антиохия мен Триполидің бір монархтың билігінде бірігуі екі крестші мемлекетінің қауіпсіздігіне нұқсан келтіруі мүмкін еді. Триполидің Реймонд III вассалдарына Богемонтқа адал болуға бұйрық берді. Тулуза әулетінен шыққан, өліміне жеткен граф сондай-ақ, егер оның әулетінен басқа мүше Тулузадан келсе, Богемонт графтықты оған беруге тиіс екенін белгіледі. Реймонд 1187 жылдың соңында қайтыс болды. Богемонттың билігінің алғашқы жылдарында шығарылған құжаттар оның ағасының бір кезде Триполидің титулды графы ретінде қарастырылғанын көрсетеді. 1187 жылдың екінші жартысында Саладин Иерусалим Корольдігінің көп бөлігін басып алғаннан кейін, патшайым Сибилла Триполиде пана тапты, ол оның қолдаушыларының орталығына айналды. Корольдіктің құлауына кінәлі деп танылған дворяндар, Гуй Лузиньянның әйелімен бірге, Тироста Конрад Монферратқа қосылды. Саладин Сириядағы крестші мемлекеттеріне шабуыл жасауға шешім қабылдады. Ол 1188 жылдың мамыр айында Триполиге қарсы әскери науқанды бастады, бірақ Сицилияның Вильгельм II флотының келуі қаланы құтқарды. Саладин шілде айында Тортоса мен Джабаланы (қазіргі Тартус және Джабле, Сирия) басып алғаннан кейін, графтықта тек Триполи, Крак де Шевалье және Тортосадағы цитадель христиан билігінде қалды. Саладин Гуй Лузиньянды босатып, оны әйелімен қосты. 1189 жылдың тамызында Гуй, Сибилла және олардың қолдаушылары Триполиден шығып, Акрыны қоршауға алды. Бұл қоршау христиандардың жаңа шабуылының алғашқы белгісі болды. Англияның Ричард I үшінші крест жорығы кезінде Иерусалимді қайта басып ала алмады, бірақ 1192 жылдың 9 қазанында Киелі жерден кеткенге дейін Иерусалим Корольдігінің аман қалуын қамтамасыз етті. Крест жорығынан пайдаланып, Богемонттың әкесі 1192 жылдың 30 қазанында Саладинмен он жылдық бітімге келді. Бұл келісім Антиохия мен Триполиге де қатысты. Богемонттың анасы Сибилла Антиохияның мұрагерлігін ұлы Вильгельмге беруді қалады. Арменияның Киликиясының билеушісі Лео оның ниеттерін пайдаланды. Оның көмегімен 1194 жылдың басында Богемонт III тұтқынға алынып, түрмеге қамалды. Лео Богемонт III-ті Антиохияны өзіне беруге мәжбүр етті, бірақ латын және грек тұрғындары коммуна құрып, армян әскерлерінің қаланы басып алуына жол бермеді. Коммуна Богемонт III-нің үлкен ұлы Реймондты регент етіп тағайындады. Богемонт ағасына көмектесу үшін әскерін бастап Триполиден Антиохияға асықты, армян әскерлерін Киликияға қайтаруға мәжбүр етті. Лео Богемонт III Киликияға билік ету құқығынан бас тартқаннан кейін ғана әкесін босатты. Реймонд 1197 жылдың басында қайтыс болды. Оның жесірі Алиса Киликиялық Леоның немересі және мұрагері болды. Богемонт III Алисаны және оның қайтыс болғаннан кейін туған ұлы Реймонд Рупенді Леоға жіберді, бұл оның немересінен мұрагерлік құқығын алуға тырысқанын көрсетеді. Киликиялық Лео Майнц архиепискобы Виттельсбахтың Конрадын Антиохияға баруға көндірді. Архиепископтың талабы бойынша Богемонт III Реймонд Рупенді өзінің мұрагері деп жариялады және Антиохиялық ақсүйектерге оған адал болуға ант беруді бұйырды. Реймонд Рупен Богемонт III-нің тұңғыш ұлының жалғыз ұлы болғандықтан, тұңғыштық бойынша мұрагерлік құқығына ие болды, бірақ Богемонт III-нің ең жақын туысы және қандық жақындық бойынша мұрагерлік құқығына да ие болды. 1198 жылдың басында Богемонт Антиохияға аттанды және оларға жаңа жеңілдіктер беруге уәде беріп, әскери ордендер мен итальяндық саудагерлердің қолдауын алды. Коммуна да оның билік ету құқығын мойындады, өйткені Реймонд Рупен бабасының орнына келсе, армяндардың ықпалы артады деп қорқыды. Богемонт өзінің құқығы расталғаннан кейін көп ұзамай Триполиге оралды, өйткені Киликиялық Лео Богемонт III-ті қалпына келтіру үшін княздыққа басып кірді. Богемонт өзін "Антиохия князі Богемонттың ұлы және Құдайдың рақымымен Триполи графы" деп атады, Антиохияға мұрагерлік құқығын нығайту үшін.

Мұрагерлік соғыс

1201 жылы сәуірде әкесі қайтыс болған Богемонт Антиохияға асықты. Коммуна оның билік ету құқығын растады. Әскери ордендер де оны қолдады, бірақ Реймонд Рупенге адал болған ақсүйектер Киликияға қашты. Киликиялық Лео Реймонд Рупеннің талабын нығайту үшін Антиохияны қоршауға алды. Богемонт Алеппоның әйюбид әмірі Аз Захир Газимен және Румның сельджук сұлтаны Кайкаус I-мен одақтасып, армян әскерлерін Киликияға қайтаруға мәжбүр етті. Лео Богемонтқа қарсы Рим Папасының қолдауын алуға тырысты, армян шіркеуін Риммен біріктіруге уәде берді. 1203 жылы көктемнің соңында Папа Иннокентий III кардинал Софред Гаетаниді Антиохияға жіберді. Богемонт папалық өкілмен кездесуден бас тартып, Антиохия мен Иерусалим патриархтарының госпитальдықтармен пікірлескені үшін оны қауымнан шығарғанын айтты. Гаетани Богемонт пен госпитальдықтар арасындағы келісімге делдалдық жасады, бірақ Богемонт папалық өкіл келісімде аталмауын талап етті, өйткені Рим Папасы князьдіктегі феодалдық құқықтар туралы шешім қабылдауға құқылы емес еді. 1203 жылы Богемонттың вассалы Нефиннің Реноары Гибелькардың мұрагері Изабельге оның рұқсатынсыз үйленді. Триполидің Жоғарғы соты Реноардың феодаларын тәркілеуді бұйырды. Алайда ол қарсылық көрсетіп, Кипр мен Иерусалим патшалары Лео мен Аймеридің қолдауын алды. Богемонт 1204 жылы жазда Мари Шампаньді қарсы алу үшін Акраға барды. Оның күйеуі Бальдуин I Константинопольде императорлық тәж тағылған еді. Ол Антиохияға латын императорларының билігін мойындап, оған құрмет көрсетті. Мари Богемонт пен Киликиялық Лео арасында келісімге тырысты, бірақ тамыз айында қайтыс болды. Нефиннің Реноары ауылды тонады және 1204 жылдың соңында әскерін Триполиге бастап барды. Богемонт қала қақпасындағы шайқаста бір көзін жоғалтты. 1205 жылы сәуірде Аймери қайтыс болғаннан кейін ғана ол көтерілісті бағындыра алды. Ол жылдың соңына дейін Нефин мен Гибелькарды басып алып, Реноарды Кипрге қашуға мәжбүр етті. Көп ұзамай Богемонт Антиохияға қайта оралды. Богемонт Антиохияның латын патриархы Ангулемдік Петрмен жақсы қарым-қатынаста болмады. Патриарх пен папалық өкіл Петр Капуано арасындағы қақтығыстан пайдаланып, Богемонт 1206 немесе 1207 жылдың басында Антиохияның Шығыс православиелік патриархы Симеон II-ні қайта орнатты. Ангулемдік Петр мен папалық легат келісімге келді, ал патриарх Богемонтты, Симеонды және коммунаны Рим Папасының мақұлдауымен қауымнан шығарды. Ол Антиохияға да тыйым салды, бірақ қала тұрғындары оның шешімін елемеді және грек шіркеулеріне барды. 1207 жылдың соңында Ангулемдік Петр Реймонд Рупеннің жақтастарына Киликиядан Антиохияға оралуға көмектесті. Төңкеріске таңғалған Богемонт цитадельге сиынды. Киликиялық Лео да қалаға кірсе де, Богемонт әскерін жинап, жауларын жеңе алды. Ол өзін заңды әмірші деп танудан бас тартқан латын патриархын тұтқындап, түрмеге қамады. Ангулемдік Петр шөлден қайтыс болғаннан кейін, Рим Папасы Иннокентий III Иерусалимнің латын патриархы Альберт Авогадроға Богемонтты қауымнан шығаруға бұйырды. Богемонт Шығыс православие патриархын қолдауын жалғастырды және Антиохияның жаңа латын патриархы Ивреялық Петрге өзінің орнын көруге рұқсат бермеді. Сондай-ақ, ол Антиохиядағы мұрагерлік туралы сот жүргізу үшін Рим Папасының құқығын талқылады, бұл князьдік Константинопольдің латын императорларының феодасы екенін айтты. Госпитальдықтар Богемонттың патшалықтарында орналасқан қамалдардан Хама, Хомс және Латакияға шабуыл жасады. Әл-Адил I, Дамаск пен Мысырдың әйюбид билеушісі, Богемонтты рыцарлардың әрекеттері үшін кінәлады. Әл-Адил Триполи графтығына шабуыл жасап, 1208 немесе 1209 жылы Богемонтты өтемақы төлеуге мәжбүр етті. 1209 жылы Леоның Антиохияға шабуыл жасауына жол бермеу үшін Аз Захир Гази Киликияға шабуыл жасады. Киликиялық сарбаздар кербенді басып алуға тырысқанда, 1211 жылы Антиохия маңындағы жазықтарда болған шайқаста Темплирлер сапындағы Ғилам де Шартрдің ұлы қожайынын жарақаттады. Олардың әрекеті Киликиялық Леоны қауымнан шығарып жіберген Папа Иннокентийді ренжітті. Богемонт православие патриархын Антиохиядан қуылды, ал оның орнын Ивреялық Петр басқарды. Иерусалимнің патшасы Иоанн Бриенненің армяндарға қарсы күресу үшін Антиохияға күш жібергенін білеміз. Лео 1212 жылы Богемонт княздігіндегі тамплиерлердің иеліктеріне шабуыл жасауға Реймонд Рупенді жіберді. 1213 жылы бір топ қастандықшылар Богемонттың үлкен ұлы Реймондты өлтірді. Осы кезде қастандықшылар госпитальдықтарға бағынышты болды және Богемонт госпитальдықтартың кісі өлтіруге қатысқан деп күдіктенді. Богемонт пен тамплирлер Ховабидегі олардың бекінісін қоршағаннан кейін, қастандықшылар Богемонттың ескі одақтасы Аз Захир Газиден көмек сұрады. Аз Захир Гази олармен жау болған Әл-Адилге жүгінді. Олардың одағы Богемонтты қоршауды көтеруге және Аз Захир Газиге кешірім сұрауға мәжбүр етті. Богемонт Триполиде қалуды жөн көрді, бұл Антиохия тұрғындарының наразылығын тудырды. Ивреялық Петр, госпитальдықтар және Антиохияның коммуна басшысы Ашари Реймонд Рупенге Антиохияны беру туралы Киликиямен келіссөздер жүргізді. Олар 14 ақпан күні 1216 жылы Киликиялық әскерлердің Антиохияға кіруіне көмектесті. Тамплирлер қарсылықсыз цитадельді тастап кетті және Реймонд Рупен әмірші болып тағайындалды. 1217 жылдың жаз соңында Акраға келген Австрия герцогы Леопольд VI Богемонтты Бесінші крест жорығына қосылуға шақырды. Богемонт пен оның вассалдары Акраға басты. Алайда крест жорығы біріккен басшылықтың болмауынан сәтсіз аяқталды. Богемонт 1218 жылдың қаңтарында Венгрия королі Андраш II және Кипр королі Хью I-мен бірге Иерусалим Корольдігін тастап кетті. Андраш Триполиде Богемонт пен Хьюдың жартылай қарындасы Мелисенденің тойына қатысты. Осы жылы мұсылман әскерлері Триполи графтығына қарақшылық шабуыл жасады.

Қақтығыстар

1219 жылы Антиохияның бір топ ақсүйектері Киликиялық Леоның қолдауынан айырылған Реймонд Рупенге қарсы көтерілді. Олардың басшысы Вильям Фарабель Богемонтты Антиохияға келуге шақырды. Реймонд Рупен цитадельде пана іздеді, бірақ Антиохиядан кетуге мәжбүр болды. Ол цитадельді Госпитальерлерге тапсырды. Богемонт Антиохияға асығып келіп, княздықты басып алды. Госпитальерлер қарсылықсыз цитадельден кетіп қалды. Көп ұзамай Богемонт Жабаланы (әлі де жаулап алынбаған) Темплерлерге берді, бірақ Реймонд Рупен бұл қаланы Госпитальерлерге уәде еткен еді. Рим папасының өкілі, кардинал Пелагий, әскери ордендер арасында келісім шарасын ұйымдастырып, қаланы олардың арасында бөлістірді. Дегенмен, Богемонт Госпитальерлерге қарсы болды. Олардың Антиохиядағы мүлкін тәркілегеннен кейін Пелагий оны қауымнан шығарды. Киликияның регенті, Баберондық Константин, Богемонттың ұлы Филиппке Изабелланың қолын ұсынды, себебі оған Рум сұлтаны Қайқубад I-ге қарсы Богемонттың көмегі қажет болды. Богемонт ұсынысты қабылдап, 1222 жылғы маусымда оның ұлы Изабеллаға үйленді. Богемонт пен Филипп сельджуктардың Киликияға жасаған шабуылын тойтарды. Филипптің франк қызметкерлеріне көрсеткен айқын ықыласы Баберондық Константинге оған қарсы қастандық жоспарлауға мүмкіндік берді. 1224 жылдың соңында Филипп пен оның жақтастары тұтқындалып, түрмеге қамалды. Богемонт ұлының босатылуын келіссөздер арқылы қамтамасыз етуге тырысты. Ол Папа Онорий III-ке жүгінді, бірақ папа оның қауымнан шығарылғанын растады және Темплерлерге оған көмектесуге тыйым салды. Богемонт Қайқубад I-ді Киликияға шабуыл жасауға көндірді. Богемонттың ұлы уланғанымен, Баберондық Константин Богемонт Киликияға келсе Филипп босатылатынын уәделеді. Богемонт кеткеннен кейін көп ұзамай Алеппо атабегі Шихаб ад-Дин Тоғрул Антиохия княздығына шабуыл жасады. Богемонт ұлының өлімі мен Тоғрулдың басып кіргені туралы хабарды естіген соң, ол дереу оралды. Киелі Рим императоры Фридрих II Сирия мен Киелі жердің христиан билеушілерін Кипрге шақырды. 1228 жылғы тамызда Фридрих Лимассолдан Никосияға аттанғанда Богемонт оған қосылды. Фридрих Богемонттан Антиохия мен Триполиге адалдық серт беруін талап етті, бірақ Богемонт жүйкелік ауруға ұшырағандай болып көрінді және Нефинге қайтып келді. Богемонт 1229 жылы Фридрихпен Акрада кездесті, бірақ Богемонттың иеліктері Фридрих пен Мысыр сұлтаны Әл-Камиль арасындағы 18 ақпан күнгі бейбіт келісімге енбеді. Госпитальерлердің өтініші бойынша Папа Григорий IX 1230 жылғы наурыз айында Богемонтты қайтадан қауымнан шығарды. Ол Иерусалим патриархы Лозанналық Жеральдқа Богемонт Госпитальерлермен татуласса, тыйымды алып тастауға рұқсат берді. Жеральд пен Ибелиндердің делдалдығымен Богемонт пен Госпитальерлер 1231 жылғы 26 қазанда қол қойылған келісімге келді. Богемонт Госпитальерлердің Жабала мен жақын маңдағы бекіністі ұстау құқығын растады және оларға Триполи мен Антиохияда ақшалай феодтар берді. Ордендер Реймонд Рупен берген артықшылықтардан бас тартты. Көп ұзамай Лозанналық Жеральд тыйымды алып тастады және келісімді Римге, Киелі Тақтың растауы үшін жіберді. Император Фридрихтің Иерусалим мен Кипр патшалықтарындағы қарсыластарының басшысы Иоанн Ибелинский Богемонтты олардың мүддесін қолдауға көндіруге тырысты. Джон ұлы Балианды Триполиге Богемонтпен келіссөздер жүргізу үшін жіберді, бірақ қарт Богемонт қақтығыста бейтарап қалды. Богемонт 1233 жылғы наурыз айында қайтыс болды, папа Госпитальерлермен жасаған келісімін Триполиде растағаннан бірнеше апта бұрын. Ол замандастары тарапынан ұлы юрист ретінде есептелді.

Отбасы

Богемонттың бірінші әйелі Плесанс – Ябаланың мырзасы Хью III Эмбриако мен Миллилік Стефанидің қызы еді. Бұл неке Богемонттың Триполи графтығындағы беделін нығайтты. Богемонд пен Плесанстың үлкен ұлы Реймонд 1213 жылы 18 жасында Тортозадағы Әйелдер соборында өлтірілді. Богемонттың орнын Антиохия мен Триполиде екінші ұлы Богемонт басты. Богемонд пен Плесанстың үшінші ұлы Филипп, Киликиялық Изабелланың тұңғыш күйеуі болды және 1222-1224 жылдар аралығында Киликия Армян патшалығын биледі. Ол түрмеде қайтыс болды. Богемонттың кіші ұлы Генрих Кипрлық Изабеллаға үйленді; олардың ұлы Хью 1267 жылы Кипрді, ал 1268 жылы Иерусалим патшалығын мұраға алды. Богемонттың екінші әйелі Мелисенда – Кипр патшасы Аймери мен Иерусалим патшайымы Изабелла I-нің кіші қызы еді. Олардың қызы Мария 1268 жылы немере інісі Хьюға қарсы Иерусалим патшалығына талап етті. Ол 1307 жылдан кейін қайтыс болды.