Кіріспе
Жұмыс қорқынышы
Эргофобия (сондай-ақ эргазиофобия немесе понофобия деп те аталады) – жұмыспен байланысты (қолмен атқарылатын жұмыс, кеңсе жұмысы және т.б.) өте күшті және қанағаттандырмайтын қорқыныш, жұмыс табу немесе жоғалту қорқынышы, немесе жұмыс орнындағы нақты тапсырмалардан қорқу. Эргофобия термині грек тіліндегі "эргон" (жұмыс) және "фобос" (қорқыныш) сөздерінен шыққан. Эргофобия DSM 5-те нақты анықталмаған. Критерийлер "Басқа" 300.29 (F40.298) ерекше фобиясы санатына жатқызылуы мүмкін. Эргофобияның белгілері көбінесе әлеуметтік фобиямен немесе өзін-өзі бағалаудағы алаңдаушылықпен, атап айтқанда жұмыс және жұмыс ортасына қатысты негіссіз алаңдаушылықпен үйлеседі. Бұл тапсырмаларды орындауда сәтсіздікке ұшыраудан қорқу, жұмыс орнында көпшілік алдында сөйлеу, нәтижеге қатысты алаңдаушылық, әріптестермен қарым-қатынас жасаудан қорқу және жұмыста эмоционалдық, психологиялық және/немесе физикалық зиян келуінен қорқуды қамтиды. Бұл жағдай адамның үнемі сергек болу және психологиялық стреске әкелетін қорқыныш көзінен қашу қажеттілігінен туындайды. Фобиялар белгілі бір жағдайға немесе жалпы әлеуметтік жағдайларға байланысты болуы мүмкін. Фобияларды емдеудің ең тиімді тәсілі – экспозициялық терапия. Фобиялар көбінесе басқа да психикалық денсаулық мәселелерімен байланысты: депрессия, алаңдаушылық, екіұштылық, заттарды қолдану және жеке тұлғаның бұзылулары. Орындаушылық функцияның бұзылуы мен жұсқа байланысты алаңдаушылық арасында байланыс болуы мүмкін.
Симптомдары
Ергофобияның физикалық және психологиялық белгілері бар, олар жұмыс ортасынан қорқумен және одан қашумен байланысты. Мұғалімдердің қажымас еңбегіне арналған зерттеулер ергофобиямен күресіп жатқан мұғалімдердің физикалық денсаулық көрсеткіштері әріптестеріне қарағанда нашар екенін көрсетті. Ергофобияның физикалық белгілеріне жүрек соғысының жылдамдауы, ауыздың құрғауы, шамадан тыс терлеу, жалпы алаңдаушылық және паникалық шабуылдар жатады. Сондай-ақ, "жұмыстан зәрктеп қорқу немесе оны жек көру" делінеді. Эргофобия туралы алғаш рет 1860 жылдары Нью-Джерсидегі ауруханада айтылған. Шаршау көбінесе денсаулық сақтау және психикалық денсаулық салаларындағы мамандар, әлеуметтік жұмысшылар, заңгерлер және бизнес ұйымдарының қызметкерлері сияқты мамандықтарда кездеседі. Фобиялар сияқты, жалпылық алаңдаушылық синдромы (GAD) бар адамдар жағдайдың нақты қаупіне қарамастан, пропорционалсыз алаңдаушылықты сезінеді. GAD-мен ауыратын ересектер күнделікті міндеттер, бағалаулар және презентациялар туралы жұмысқа қатысты мәселелерден стресс сезіне алады. Бұл алаңдаушылық жұмыс ортасындағы презентациялар, кәсіби және әріптестік қарым-қатынастар сияқты жағдайлармен байланысты жағдайларда одан да күшейеді. Жұмыс беруші мен қызметкер арақатынасының өзгеруі де қызмет көрсетуге негізделген экономикаға қарай дамудың нәтижесінде айтарлықтай өзгерді. Қызметкерлердің ұмтылысын және өнімділігін арттыру үшін ұйымдарда нәтижелерді бағалау жүйелері кеңінен қолданылады. Мұндай жүйелер қызметкерлердің эмоционалдық шаршауын күшейте алады, соның салдарынан шаршау немесе ергофобия сезімі туындауы мүмкін. Батыс мәдениетінде психикалық денсаулыққа қатысты хабарламалардың көбеюі психикалық аурудың дұрыс емес немесе шамадан тыс диагностикалауына әкелуі мүмкін. Жұмыстан қорқу өте жалпы ұғым болғандықтан, көптеген адамдар ергофобиядан зардап шегіп жатыр деп жаңылысуы мүмкін, бірақ шындығында олар кәсіби стресспен күресіп жатыр немесе жалпылық алаңдаушылық синдромы (GAD) немесе әлеуметтік алаңдаушылық синдромы сияқты басқа психикалық денсаулық мәселелеріне ұшыраған болуы мүмкін.