Кіріспе

Кандомбле Кету (португал тілінде Кето) – Кандомбле дінінің ең ірі және ықпалды тармағы (ұлт). Кандомбле сөзі «құдайлар құрметіне арналған ритуалдық би немесе жиын» дегенді білдіреді, ал Кету – Бениннің Кету аймағының атауы. Оның йоруба немесе Наго деп аталатын діни тілі йоруба тілінің диалектісі болып табылады. Кандомбле Кету 19 ғасырдың басында қалыптасты және 20 ғасырда бразилиялық мұраның маңызды бөлігіне айналды.

Тарих

Кето – йоруба мифологиясын (йоруба құлдары Жаңа әлемге әкелген) Бразилиядағы басқа африкалық қауымдастықтардың, әсіресе Баиядағы, Ала Кето ұлтының ең көп таралған жеріндегі әртүрлі ықпалдарымен біріктіретін сенім жүйесі. Кето Португалия империясында қалыптасты. Йоруба құлдары өздерімен бірге түрлі діни ғұрыптарды, соның ішінде ата-бабалары мен рухтармен байланысу үшін қолданылатын транс пен жоғарыдан хабар алу жүйесін, мал құрбан ету, қасиетті барабан мен билерді алып келді. Бұл дін құлдар арасында кең танымал болды, себебі йоруба құлдары үшін олардың мәдениетін сақтаудың және тәуелсіздіктерін білдірудің бір жолы болды. Оның тамырлары этникалық йоруба, джедже және банту құлдары арасында Рим-католик шіркеуі ұйымдастырған діни және қайырымдылық бірлестіктермен (ирмандадес) тығыз байланысты; әйелдер үшін "Жақсы Өлімнің Анасы" (Nossa Senhora da Boa Morte) және ерлер үшін "Шейіттердің Иесі" (Nosso Senhor dos Martírios) ордендері. Кандомбле дінінің Кету тармағына қарасты көптеген жерлер тарихи мәртебе алып, Ұлттық тарихи және көркемдік мұра институтынан (IPHAN) мемлекеттік қорғауға ие болды. Сальвадордағы Ilê Axé Iyá Nassô Oká – Бразилияда қорғалатын мұра мәртебесін алған алғашқы католик емес және алғашқы афро-бразилиялық діни құлшылық орны. Ilê Odó Ogé, сондай-ақ Terreiro Pilão de Prata деп те аталады, Баия штатының қорғалатын мұра мәртебесіне ие.

Діни рәсімдер

Кандомбле дінінің ең ірі саласы ретінде Кетудің бастауы діннің өзіне зор ықпал етеді. Кандомбледе түрлі бағыттар болғанымен, негізгі сенімдері ортақ. Олар атауларымен, әндерімен және рәсімдерімен ерекшеленеді, себебі бұл дінде жазба түрінде сақталған қағидалар жоқ. Әр бағыттың Жоғарғы құдай Олодумареге адал, теңдесі жоқ және барлық жаратылыстан асқан құдайы бар. Кетудегі құдайлар Ориша деп аталады. Оришалар адамдардың тағдырын бақылап, оларды қорғаушы ретінде қарап қорғайды. Оришалар сонымен қатар табиғаттың түрлі күштерін, тағамдарды, түстерді, жануарларды және апта күндерін бейнелейді. Кетуде Кандомбле әңгімелерін айту және жануарларды құрбан ету маңызды рөл атқарады. Әңгімелерді келер ұрпаққа жеткізу үшін анық әрі нақты айту қажет. Шошқа, ешкі, сиыр, қой, тауық сияқты жануарлар жиі құрбандыққа шалынады. Жануарлар қасиетті саналады, сондықтан оларды табиғат, адамдар мен Оришалар арасындағы энергия алмасу құралы ретінде құрбан ету дәстүрі бар.

Католиктердің қарсылығы

Католиктер бұл діннің шайтанның ісі деп сенгендіктен, қатты қарсылық көрсетті. Құлдар өздерінің нанымдарын жасыру үшін католик әулиелеріне сиынып, олардың ізімен жүрді. Католиктер құлдардың өз дініне өтуін қалап, құлдар тым еркін болса, олардан кек алатындарынан қорқады.