Кіріспе

Капоэйра (capuˈe(j)ɾɐ) – би, акробатика, музыка және рухани элементтерді қамтитын африкалық-бразилиялық жекпе-жек өнері және ойын. Ол акробатикалық және күрделі қимылдарымен танымал, көбінесе қолдар жерге тиіп, кері бұрылып тепкілеуді қамтиды. Бұл өнерде тұрақты позалардың орнына ағынмен орындалатын қозғалыстарға басымдық беріледі; гинга – тербеліс тәрізді қадам, техниканың негізгі бөлігі болып табылады. Көптеген жағдайларда бұл би ретінде жасырылған жекпе-жек өнері деп айтылса да, капоэйра өзін-өзі қорғаудың бір түрі ғана емес, сонымен қатар руханилық пен мәдениетті сақтаудың жолы болды. Капоэйра қара нәсілді бразилиялықтардың арасында ғасырлар бойы қолданылып келеді. Оның пайда болған күні белгісіз, бірақ ол алғаш рет 1789 жылы «Capoeiragem» деген атпен сот құжатында «ең ауыр қылмыс» ретінде тіркелген. 19 ғасырда «капоэйра кариока» деп аталатын көшедегі жекпе-жек стилі пайда болды. Ол бірнеше рет заңсыз деп жарияланып, оны орындаушылар қуғынға түсті, ал 1890 жылы толығымен тыйым салынды. 1930 жылдардың басында Местре Бимба дәстүрлі капоэйраны реформалап, джиу-джитсу, гимнастика және спорт элементтерін қосты. Осының нәтижесінде үкімет капоэйраны қоғамдыққа қабылданған спорт түрі деп қарады. 1941 жылы Местре Пастинья өз мектебін ашып, онда дәстүрлі Капоэйра Анголаны дамытты, оны реформаланған капоэйрадан Бразилияның ұлттық спорты ретінде ерекшелендірді. 1970 жылдардың соңында Местре Акордеон сияқты белгілі шеберлер капоэйраны АҚШ және Еуропаға әкеле бастады, бұл өнердің халықаралық деңгейде танылуына және кеңінен таралуына көмектесті. 2014 жылдың 26 қарашасында ЮНЕСКО капоэйраға материалдық емес мәдени мұра ретінде ерекше қорғалатын мәртебе берді. Капоэйраға ұқсас африкалық диаспорадан шыққан жекпе-жек өнеріне Теңіз аралдарындағы соққы және тепкілеу, Мартиникадағы ладья жатады, олардың екеуі де Энголодан пайда болған болуы мүмкін.

Атауы

Бұрын көптеген қатысушылар осы өнер үшін «ангола» атауын немесе «brincar de angola» («ангола ойнау») терминін қолданған. Тар мағынасында, «капоэйрагема» — бұл жекпе-жек дағдыларының жиынтығын білдіреді. «Jogo de capoeira» (капоэйра ойыны) термині өнерді орындаушылық контексте сипаттау үшін қолданылады. Талқыланғанымен, «капоэйра» сөзінің ең қабылданған шығу тегі тупи тіліндегі «ka'a» («орман») және «paũ» («дөңгелек») сөздерінен басталады, бұл Бразилияның ішкі аймағындағы қашқын құлдар тығырынан жасырынып жүрген аласа өсімдіктерге сілтеме жасайды.

Тарих

Әрине, бір нәрсе ешкім күмәнданбайды: капоэйраны бізге үйреткендер – Анголадан әкелінген қара нәсілді құлдар еді. Маэстро Пастинья

Бұрынғы кезде кейбір қатысушылар осы өнерге "ангола" деген атты немесе "ангола ойнау" ("brincar de angola") деген терминді қолданған. Ресми құжаттарда капоэйра "капоэйрагем" деп белгіленген, ал оны орындаушы "капоэйра" деп аталған. Бірте-бірте бұл өнер "капоэйра" деп танылып, оны орындаушы "капоэйриста" деп аталды. Дегенмен, кейбір авторлар енголодан басқа да көптеген ата-бабалар болғанын айтады. Бірақ капоэйраның негізінде енголода дамыған техникалар жатыр, оларға жарты ай (crescent) тепкісі, итеру (push) тепкісі, сүргілеу, қол тіреу, арба дөңгелектері, қозғалыс және тіпті танымал Meia lua de compasso, шаяндар (scorpion) және L тепкісі кіреді. Қазіргі заманғы капоэйра Баиядан бастау алады және маэстро Бимба мен маэстро Пастиньяның аймақтық және ангола стиліндегі еңбектерімен қалыптастырылған. Олардың арасындағы маңызды айырмашылықтарға қарамастан, екі маэстро да маңызды жаңалықтар енгізді – олар жаттығулар мен "родаларды" (роды) көшеден алып, академиялар құрды, форма киімдерін енгізді, әйелдерге сабақ берді және капоэйраны кең жұртшылыққа таныстырды.

Техникалар

Капоэйра – жылдам және әмбебап жекпе-жек өнері, тарихи тұрғыдан алғанда, қарсыластар саны аз болғанда немесе технологиялық артықшылығы жоқ жағдайда күресуге бағытталған. Стиль дененің төменгі бөлігін тепкілеу, сырғыту және қарсыласты құлату үшін пайдалануға, ал дененің жоғарғы бөлігін осы қимылдарға көмектесуге және кейде шабуылдауға да қолдануға негізделген. Ол күрделі позициялар мен дене ұстанымдарының тізбегін қамтиды, олар үзіліссіз ағынмен байланыстырылып, соққы беру, қашу және қозғалу үшін қолданылады, бұл стильге ерекше болжамсыздық пен әмбебаптық сыйлайды. Гинга (сөзбе-сөз: алға-артқа қозғалу; иықтану) – капоэйраның негізгі қимылы, ол шабуыл мен қорғаныс мақсатында маңызды. Оның екі басты міндеті бар. Біріншісі – капоэйристаны үнемі қозғалыста ұстап, оны тұрақты және оңай нысанаға айналудан сақтау. Екіншісі, сондай-ақ алдау мен қалжыңдауды қолдану арқылы, қарсыласты жаңылыстыру, шатастыру немесе алдау, оларды шабуылға немесе кері шабуылға осал қалдыру. Капоэйра шабуылдары мүмкіндік туғанда жасалуы керек, және оларға алдын ала қалжыңдар немесе тебулер ілесуі мүмкін болса да, олар дәл және шешуші болуы керек, мысалы, басты, бетті немесе маңызды дене мүшесін тікелей тебу немесе күшті құлату. Капоэйра шабуылдарының көпшілігі аяқтармен жасалады, мысалы, тікелей немесе айналмалы тепкілер, растеира (аяқпен сырғыту), тесура немесе тіземен соққылар. Шынтақпен соққылар, тебулер және басқа да құлату түрлері негізгі тізімді толықтырады. Басқа соққы – маңызды кері шабуыл әрекеті. Қорғаныс қарсылық көрсетпеу принципіне негізделген, яғни шабуылдан қашу үшін қимылдар жасау, оны тоқтатудың орнына. Қашулар эскивалар деп аталады, олар шабуылдың бағытына және қорғаушының ниетіне байланысты, тұрып немесе еденге қолымен тіреліп жасалуы мүмкін. Эскива толыққанды мүмкін емес болған жағдайда ғана блокада жасалуы керек. Бұл күрес стратегиясы жылдам және болжамсыз кері шабуылдар жасауға, бірнеше қарсыластың ішінде назарды шоғырландыруға және қарулы қарсыласты қолсыз қарсы алуға мүмкіндік береді. Ролдар мен акробатикалық элементтердің тізбегі (мысалы, ау деп аталатын артқы дөңгелек немесе негатива деп аталатын аралық позиция) капоэйристаға құлатудан немесе тепе-теңдікті жоғалтудан жылдам құтылуға және шабуылға дайындалу үшін қарсыластың айналасын қамтуға мүмкіндік береді. Шабуылдың, қорғаныс пен қозғалғыштың осы үйлесімі капоэйраға оның сипаттамалық "еркіндігін" және хореографиялық стилін сыйлайды.

Қарулар

Бразилиядағы тарихының көп бөлігінде капоэйра көшедегі төбелес сипатын ескере отырып, қару-жарақ пен қару-жарақпен жаттығуды жиі қамтитын. Капоэира шеберлері әдетте пышақтар мен кескіш қаруларды өздерімен алып жүретін, ал беримбау оларды ішінде жасыруға немесе тіпті оның ұшына пышақ бекіту арқылы қаруға айналдыруға мүмкіндік беретін. Пышақ немесе бритва көшедегі ро́даларда және/немесе ашық жауышқан қарсыластарға қарсы қолданылып, шабуыл үшін жылдам тартылатын. Қаруларды жасыру үшін бас киімдер мен қолшатырлар да пайдаланылған. Местре Бимба өзінің оқу бағдарламасына «курсо де эспесиализаса́у» яки «мамандану курсын» енгізді, онда шәкірттерге пышақ пен тапаншадан қорғану, сондай-ақ пышақ, тік бритва, орақ, таяқ, шанфоло (екі қырлы пышақ), факао (факон немесе мачете) және тира тейма (қамыс қылыш) қолдануды үйреткен. Бұл қару-жарақпен жаттығу қазіргі капоэйра оқуларында көбінесе кездеспейді, бірақ кейбір топтар әлі де ро́далардағы рәсімдік мақсаттар үшін бритваларды қолданады.

Ойын ретінде

Банту мәдениетінде нхумби термині «очимама» ойын, би және дәстүрдің өзара байланысты мағыналарын білдіреді. Осындай байланыс афро-бразиль халық мұрасында да кездеседі, онда мұндай көптеген ұқсас өнер түрлері «бринкадейра» (ойындар) деп аталады. Бұл ойын қарсыласты құлатуға немесе жеңуге емес, дене арқылы қарым-қатынас жасауға және шеберлікті көрсетуге бағытталған.

Рода

Рода (айтылуы: ˈʁodɐ) – капоэйристалар мен капоэйра музыкалық аспаптары құрайтын шеңбер. Родаға қатысушылардың барлығы дәстүрлі әндерді орындайды және музыкаға сәйкес қол шапалақтайды. Екі капоэйриста родаға кіріп, музыкалық ырғақтың талабына сай ойын ойнайды. Ойын беримбауды ұстаған музыканттардың бірі оны аяқтауды шешкенде, капоэйристалардың бірі ойынды тоқтатуды немесе аяқтауды қалағанда, немесе басқа капоэйриста ойынды тоқтатып, қазіргі ойыншының бірімен немесе тағы бір капоэйристамен ойын бастағанда аяқталады. Родада капоэйраның барлық мәдени жақтары қамтылған, жауынгерлік шеберліктен бөлек. Көрсетуге арналған родада әуедегі акробатикалық тәсілдер жиі кездеседі, ал мұқият ойластырылған родада олар сирек болады. Ал, күрделі жағдайлардағы техникалар керісінше, мұқият ойластырылған родада жиі қолданылады, бірақ көрсетулерде көрініс бермейді.

Батысталған

Батизадо (әдеби мағынасында шомылдыру) – жаңа оқушылардың капоэирист ретінде мойындалып, алғашқы атағын алуы үшін өткізілетін рәсімдік рода. Сонымен қатар, тәжірибелі оқушылар дағдылары мен капоэйра мәдениетіне қарай жоғары дәрежеге көтерілуі мүмкін. Mestre Bimba's Capoeira Regional стилінде батизадо жаңа оқушының беримбаудың үнімен алғаш рет капоэйра ойнауымен басталды. Оқушылар родаға жоғары дәрежелі капоэиристке (мысалы, ұстаз немесе шеберге) қарсы шығады, әдетте ойын оқушының жеңілуімен аяқталады. Кейде тәжірибелі капоэирист бұл жеңілудің қажетсіз екенін шеше алады. Батизадодан кейін жаңа атақ, көбінесе шнур түрінде беріледі. Дәстүр бойынша, батизадо – жаңа келіп жол тапқанның апелидосын (лақап атын) алған немесе ресмилеген сәті. Бұл дәстүр капоэйраны жасау қылмыс саналған кезде пайда болған. Заңмен қиындықтарға тап болмас үшін капоэиристтер капоэйра қауымдастығында тек лақап есімдерімен танысатын.

Шамада

Чамада – бұл «шақыру» дегенді білдіреді және ритм ангола ойналатын рода кез келген уақытта болуы мүмкін. Бұл озық ойыншының қарсыласын би сияқты рәсімге шақырғанда болады. Қарсылас шақырушыға жақындап, олар қатар жүріп кездеседі. Содан кейін екеуі де қалыпты ойынды жалғастырады. Бұл үзіліс немесе би сияқты көрінсе де, чамада – шын мәнінде тұзақ және сынақ, себебі шақырушы қарсылас сақтанбайтынын көру үшін бақылайды, осылай ол түсіру немесе соққы беруге мүмкіндік алады. Бұл өте маңызды жағдай, өйткені екі ойыншы да жақын болғандықтан және күтпеген шабуылға ұшырау мүмкіндігі бар болғандықтан осал. Бұл тәжірибелі шеберлердің оқушының сезімталдығын тексеру және оқушының қалай осал екенін көрсету құралы. Чамаданы қолдану жоғары деңгейдегі сезімталдыққа жеткізеді және практиктерге басқа адамның жасырын ниеттерін болжаудың нәзік тұстарын үйренуге көмектеседі. Чамада өте қарапайым болуы мүмкін, тек негізгі элементтерден тұрады, немесе рәсім өте күрделі болуы мүмкін, оның ішінде алдаудың бәсекелестік диалогы немесе тіпті театрлық безендірулер де болуы мүмкін.

Музыка

Музыка капоэйраның ажырамас бөлігі болып табылады. Ол родада ойналатын ойынның темпі мен стилін анықтайды. Әдетте музыка аспаптар мен ән салу арқылы құралады. Беримбау деп аталатын әдеттегі аспаппен басқарылатын ырғақтар (токелер) рода стиліне байланысты өте баяудан өте жылдамға дейін өзгеріп отырады.

Құралдар

Капоэйра аспаптары батарея деп аталатын қатарға орналастырылады. Дәстүрлі түрде ол үш беримбау, екі пандеир, үш атабак, бір агого және бір ганцадан құралады, бірақ бұл формат капоэйра тобының дәстүрлеріне немесе рода стиліне байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Беримбау – музыка мен ойынның темпін және стилін анықтайтын жетекші аспап. Екі төмен дыбысты беримбау (берра бои және медио деп аталады) негізді құрайды, ал жоғары дыбысты беримбау (виола деп аталады) әртүрлі вариациялар мен импровизация жасайды. Басқа аспаптар капоэйра тобының музыкалық стиліне байланысты сәл өзгерістер мен импровизация жасауға бостандықтары бар, бірақ беримбаудың ырғағын ұстануы керек. Капоэйристалар ойынның жылдамдығын, стилін және агрессивтілігін анықтайтын беримбаудың токесіне сәйкес ойнау стилін айтарлықтай өзгертеді, сондықтан капоэйра ойынын музыка басқарады деуге болады.

Әндер

Көптеген әндер шақыру-жауап форматында орындалады, ал қалғандары әңгіме түрінде болады. Капоэйристалар түрлі тақырыптарда ән айтады. Кейбір әндер тарихқа немесе белгілі капоэйристалар туралы әңгімелерге арналған. Басқалары ойыншыларды жақсы ойнауға шақырады. Тағы бір бөлігі рода ішінде болып жатқан оқиғалар туралы айтады. Кейде әндер өмір мен өткен махаббат туралы болады. Ал кейбір әндердің сөздері жеңіл және көңілді. Капоэйрада әннің төрт негізгі түрі бар: Ладаинья, Чула, Корридо және Квадра. Ладаинья – бұл тек роданың басында орындалатын, көбінесе mestre (шебер) немесе ең құрметті капоэйриста айтатын баяндамалық соло. Солодан кейін лувасау, шақыру-жауап үлгісі келеді, ол әдетте Құдайға және өз ұстазына алғыс айтудан тұрады. Әрбір шақыру жауап берушілер тарапынан сөзбен сөз қайталанады. Чула – әншінің бөлігі хорға қарағанда әлдеқайда үлкен ән, әдетте бір хорға сегіз әнші өлеңінен, бірақ пропорция өзгеріп отыруы мүмкін. Корридо – әншінің бөлігі мен хордың жауабы тең болады, әдетте екі өлеңге екі жауап. Соңында, Квадра – бір өлеңнің төрт рет қайталанатын әні, я тоғыз әнші өлеңіне бір хор жауабы, немесе бір өлең мен бір жауап. Капоэйра әндері кез келген нәрсе туралы болуы мүмкін: тарихи факт, белгілі капоэйриста, күнделікті өмірден алынған оқиғалар, ойыншыларға арналған жасырын хабарламалар, кез келген нәрсе. Импровизация да өте маңызды, ән орындалғанда, бас әнші әннің сөздерін өзгертіп, родада немесе одан тыс жерде болып жатқан оқиғаны айта алады.

Малисия (малиса)

Капоэйра философиясының негізгі ұғымы – малиция (қастық). Малицияның бір жағы – қарсыласты алдап, сіз белгілі бір қимыл жасай жатырсыз деп ойлатса, іс жүзінде мүлдем басқаша қимыл жасау. Бесуроның малицияға мысалы бар: бірде ойын кезінде ол жерге құлап, әйелдей жылап, рақым сұрады. Мастер Жоао Пекено шәкірттеріне капоэйра ойнауға үйреткенін, бірақ малицияны өзі үйрену керек екенін, себебі оны үйрету мүмкін емес деді. Капоэйрадағы малиция мағынасы уақыт өте келе айлакерлік, күдік, еңкейіп тыңдау, дайындық, икемділік және бейімделуге дейін кеңейді. Қысқасы, бұл адамның ниетін түсіну және осы түсінікті пайдаланып, оның келесі қадамын жаңылыстыру қабілеті. Қазіргі заманғы капоэйрада бұл сөздің мағынасына қарамастан, жақсы ниетпен жасалады. Бразилияда кең таралған "Malandro demais se atrapalha" деген мақал бар, ол тым ақылды немесе тапқыр болуға тырысқан адам қарсыласын шатастырудың орнына, өзін шатастырады дегенді білдіреді.

Руханилық

Капоэйраның руханилығы түрлі африкалық сенімдердің ықпалымен қалыптасады. Кандомбледен алынған денде және аксе сияқты, энергияның әртүрлі ұғымдарын көрсететін маңызды түсініктер капоэйристалардың арасында кеңінен таралған.

Банту мәдениеті

Доктор Майя Талмон Швайсер капоэйраны банту терминдерімен түсіндіруді ұсынады. Африкалық құлдар үшін капоэйра – барлық негізгі африкалық элементтерді қамтитын әлеуметтік өрнек болды: шеңбер, би, музыка, рәсімдер және рәміздер. Ол конголықтардың көзқарасы бойынша ойынның барлық құрамдас бөліктерін де қамтиды: дене мен жанды нығайтуға қажетті тәжірибе бере отырып, өмірге дайындалу және дайындық құралы. Банту мәдениетінде шеңбер терең символизмді білдіреді. Ата-бабалармен байланыс құрудың маңызды құралы – музыка. Музыкалық аспаптар тірілер, қайтыс болғандар және құдайлар әлемін байланыстыруда маңызды рөл атқарады. Сондықтан африкалық билер әдетте негізгі аспапқа құрмет көрсетуден басталады, көбінесе оның алдында тізе бүгіп немесе иіліп. Бұл практика ладайна кезінде капоэйрада беримбаудың алдында тізе бүгіп отыру дәстүрінде де көрінеді. Капоэйраның бір рәсімі – ойынның басында "ау" дыбысын жасау. Бұл әрекет конголық дініндегі терең өзгерісті бейнелейді, онда қолдарымен жерге тию, ал аяқтары ауада болғанда, ойыншы басқа әлемдерге өтеді дегенді білдіреді. Капоэйра сонымен қатар табиғат энергиясының әртүрлі түрлерімен байланысты афро-бразильдік дін – кандомбледің ғаламдық көзқарасымен қалыптасты. Бұрын капоэйра ойнаушылардың көпшілігінде Огум (Жауынгер) немесе Оксосси (Аңшы) сияқты ориша немесе санто (қорғаншы қасиетті) болған.

Мандинга (сыйлық)

Капоэйраның ішінде мандинганың мәні бар, оны сиқыр, баяндылық, колдовство деп аударуға болады. Мандинга – табиғаттың негізгі күштерін түсіну және оларды белгілі бір дәрежеде сиқырлы рәсімдер арқылы пайдалануды білдіреді. Бұрын капоэйристалар қорғаныш амулеттерін қолданып, қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін арнайы рәсімдер орындаған. Ойыншылар ойын бастамас бұрын саусақтарымен жерге сиқырлы белгілер салып, «манданга жасайды». Капоэйрадағы кейбір сиқырлы элементтер анық және таныс, ал басқалары уақыт өте келе түсініксіз болып кетті. Фольклоршы Эдисон Карнейро капоэйра шеңберіне кірмес бұрын орындалатын ладаиньяның құдайларды шақырып, рәсімге мистикалық мән қосатынын атап өтті. Жерге қол тигізу сияқты әрекеттер шаңға белгілер салуды бейнелейді, ал қолды сүйіп, кесіп тіл тіктеп, дұға ету сияқты қимылдар ұзақ уақыттан бері ұмытылған дәстүрлерді еске түсіреді, Бантулардың шайқаста құдайдан нығмет, көмек және батылдық тілеу дұғалары. Мандинга – бұл сонымен қатар белгілі бір эстетика, онда ойын көркемдікпен және кейде театрлықпен толы, әсіресе Ангола стилінде. Капоэйрада шеберлікке жеткен ойыншы кейде мандингейро деп аталады, ол мандинганың өзін жасаған адам. Мандингейро терминінің түбінде Orixás-тан қорғаныш алып, зияннан сақтануға қабілетті адам жатыр. Басқаша айтқанда, мандинга сөзі Мандинка халқының атынан шыққан.

Стильдер

Капоэйраның стильдерін анықтау қиын, себебі 1920 жылдарға дейін түпнұсқа капоэйрада біртілдік немесе оқыту әдісі болған емес. Дегенмен, екі стиль мен қосалқы стиль арасындағы жіктелу кеңінен қабылданды. Капоэйра Режионалдың негізі – түпнұсқа капоэйра, онда нақты төбелес кезінде тиімсіз болған көптеген элементтер, аз алдау және көбірек объективтілік жоқ. Жатығулар негізінен шабуылға, қорғануға және кері шабуылға бағытталған, дәлдік пен тәртіпке ерекше мән беріледі. Бимба басқа өнер түрлерінен де бірнеше қимылдар қосты, атап айтқанда, оның әкесі ойлап тапқан ескі көше төбелесі – батук. Секірулер немесе әуедегі акробатикалық элементтерге шектеу қойылады, себебі оның негізгі қағидаларының бірі – әрқашан кем дегенде бір қол немесе аяқтың жерге берік тірелуі. Капоэйра Режионал капоэйрада алғашқы рейтинг жүйесін де енгізді. Аймақтық стиль үш деңгейден тұрды: калуру (жаңадан бастаушы), формаду (бітіруші) және формаду эспесиализаду (маман). 1964 жылдан кейін студент курсты бітірген кезде арнайы салтанатты шара өткізіліп, ұстаз капоэйристаның мойнына жібек шарф байлайтын. Рода мен капоэйра ойынының дәстүрі сақталды, жаттығу барысында алынған білімді тәжірибеде қолдану үшін пайдаланылды. Музыкалық аспаптардың орналасуы өзгертілді, енді оларды бір беримбау және екі пандеиру орындайтын. Luta Regional Baiana тез арада танымал болды, соңынан капоэйраның жаман беделін өзгертті. Местре Бимба өзінің жаңа стилі туралы көптеген таныстырылымдар жасады, бірақ ең танымал 1953 жылы Бразилия президенті Гетулио Варгасқа жасаған таныстырылымы болды, онда президент: «Капоэйра – шын мәнінде ұлттық спорт» деді.

Капоэйра кариока

Капоэйра кариока – 19-шы ғасырда Рио-де-Жанейрода кең таралған, көшедегі төбелес түріндегі капоэйра. Капоэйра кариокада қолға ұстауға болатын барлық нәрсе пайдаланылды, оның ішінде пышақтар, тік бритвалар, таяқтар және мачете сияқты түрлі қару-жарақтар. Осы кезеңдегі капоэйра капоэйражем деп те аталады. Рио-де-Жанейродағы капоэйраның зорлыққа толы кең таралған практикасы бүкіл елде капоэйраға тыйым салуға әкелді. 1890 жылы тыйым салынғаннан және капоэйра топтарының жаппай тұтқындалуынан кейін, капоэйраның осы түрі толығымен жойылды. Осы төбелес бағытталған капоэйраның негізгі реформаторлары және жақтаушылары – Mestre Sinhozinho және Mestre Zuma болды.

Қазіргі заманғы капоэйра

Капоэра 1960 жылдан бері Сан-Паулу қаласында дамыды. Местре Суассуна осы кезеңдегі көрнекті тұлға болды. Местре Канжикинха 1960 жылдары Сан-Паулуда қалыптаса бастаған капоэйра стилін жасауға маңызды үлес қосты. 1960-1970 жылдары пайда болған бұл стиль өзінің ерекшелігін сақтай отырып, Регионал және Ангола стильдерінен нәр алды. Көптеген қазіргі кездегі шеберлері Ангола не Регионал емес екендерін айтады, "капоэраның бір ғана түрі бар" деп баса көрсетеді. Бұл жаңа капоэйра музыкалық топтамасына беримбау мен пандеируден бөлек, атабаке мен агогоны да қосты. Бимбаның квадраларды ұнататынына қарамастан, қазіргі заманғы родалар көбінесе ладайнхадан басталады. Бұл родалардағы ойындар көбінесе жылдам және тік стильде өтеді, тіпті олар Ангола токесімен және баяу ойынмен басталуы мүмкін. Бүгінде "Contemporânea" атауы Регионал немесе Ангола стилінде ойнамайтын кез келген капоэйра тобына қолданылады, тіпті капоэйраны басқа жекпе-жек өнерлерімен біріктіретін топтарға да. Стилі Ангола не Регионал деп сипатталмайтын, керісінше "өзгеше стильге" ие Senzala de Santos, Cordão de Ouro және Abada сияқты белгілі топтар бар. Cordão de Ouro тобының стилі "Miudinho" деп сипатталады, ол төмен және жылдам ойын, ал Senzala de Santos стилі "Senzala de Santos" деп аталады, ол Ангола мен Регионалдың әдемі және ойынға толы үйлесімі.

Санаттары

Капоэйраның бастауына байланысты, оның біртұтастығы мен жалпы келісімі болған емес. Дәрәжелеу немесе бітіру жүйесі де сондай жолмен дамыды, себебі көптеген шеберлер қабылдаған бірыңғай жүйе ешқашан құрылмаған. Яғни, топтың дәстүріне қарай, бітіру рәсімі әртүрлі болады. Қазіргі кезде ең көп қолданылатын жүйе – белге байланатын түрлі-түсті арқандар, олар corda немесе cordão деп аталады. Кейбір шеберлер басқа жүйелерді қолданады, тіпті ешқандай жүйе қолданбайды. Көптеген топтарда (әсіресе Ангола мектебінде) көзге көрінетін дәрәжелеу жүйесі жоқ. Дегенмен, бірнеше дәрәжелер болуы мүмкін: студент, трейнель, профессор, контра-маэстро және маэстро, бірақ көбінесе арқандар (белдер) болмайды. Өз бітіру жүйесіне ие көптеген ұйымдар (лигалар, федерациялар және қауымдастықтар) бар. Ең көп таралғаны – Бразилия Капоэйра Конфедерациясы жүйесі, ол Бразилия туының түстерін – жасыл, сары, көк және ақ – пайдаланады. Бірақ, Бразилия Капоэйра Конфедерациясы капоэйраның басты өкілі ретінде кеңінен мойындалған жоқ.

АБАДА - Капоэйра жүйесі

Көптеген капоэйра мектептері Абада капоэйрадан алынған жүйені қолданады. АБАДА табиғатты символдық тұрғыдан бейнелейтін және жаттығу жолындағы прогресті көрсететін түстерді пайдаланатын бітірулі арқан жүйесін қолданады. Арқан жүйесі практиктердің шеберлік деңгейін емес, АБАДА қауымдастығының мүшесі ретінде олардың жеке жолындағы жетістіктерін көрсетеді. Арте Капоэйра Орталығы – АБАДА Капоэйра сипаттаған арқан жүйесі келесідей.

Қатынасты қызмет

Бұл қызметтер капоэйрамен күшті байланысты болғанымен, олардың мағынасы мен бастауы әртүрлі.

Рода самбасы

Көптеген капоэйра топтары орындаған самба де рода – Бразилияның дәстүрлі биі және музыкалық түрі, ол ондаған жылдар бойы капоэйрамен байланысты болды. Оркестр пандеир, атабак, беримбау виола (жоғары дыбысты беримбау), шокалходан құралады, сонымен қатар ән салу мен қол соғумен сүйемелденеді. Самба де рода қазіргі самбаның бастапқы формаларының бірі саналады.

Макулеле

Бастапқыда макулеле екі таяқ немесе шабуыр қолданылып, жергілікті халықтың қарулы соғыс өнері болған деп саналады. Бүгінде бұл бразилиялық үлкен барабан соғылған күйде орындалатын халықтық би. Көптеген капоэйра топтары өз өнер көрсетулеріне макулелені қосады.

Құтқару

Puxada de Rede – көптеген капоэйра өнер көрсетулерінде кездесетін бразилиялық халықтық театрлық қойылым. Ол теңізде болған оқиғада қаза тапқан балықшы туралы бразилиялық дәстүрлі аңызға негізделген.

Жауынгерлік капоэйра және ММА

Жауынгерлік капоэйра, көбінесе қатал капоэйра (капоэйра дура) деп аталады, негізгі назарды күреске аударады. Оны рингтегі жарыстарда, көшелік родах және кейде белгілі бір топтардағы емтихан алуларда кездестіруге болады. Сальвадордан Мestre King Kong, Сан-Паулудан Mestre Maurão және Рио-де-Жанейродан King (бұрын Abadá тобымен байланысты болған) сияқты бірнеше капоэйра шеберлері ұлттық деңгейде танымал болды. Олар капоэиристтердің қарқынды ойындарды ойнау шеберлігін меңгеруі керек екенін, осылайша өнердің күрестік тиімділігін сақтап қалуға болатынын жақтады. Капоэйра жекпе-жектері кейде ауыр жарақаттарға, тіпті өлімге әкелген, мысалы, 1996 жылы Петрополисте болған оқиғада. Күреске бағытталған капоэйра үшін ең қолайлы орын – ринг, онда алдын ала белгіленген ережелер жекпе-жектің түсінікті болуын қамтамасыз етеді. Сириако, Синхозинхо, Бимба және Артур Эмидио салт-дәстүріндегі қазіргі заманғы капоэйра шеберлері өз жаттығуларын джу-джитсу, бокс және таэквондо сияқты түрлі жауынгерлік өнерлерді қосу арқылы кеңейтті. Тіпті бразилиялық аралас жекпе-жек чемпионы Марко Руас та капоэйраның олардың жаттығуларындағы маңыздылығын мойындайды. Капоэйра техникаларын еркін стильдегі жарыстарда қолдану, бұл өнердің әлі де күрестегі қажетті дағдыларды ұсынатынын көрсетеді.