Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тауардан құндылығы туындаған ақша (күміс немесе алтын монеталар сияқты).
Money with value derived from composition from a commodity (such as silver or gold coins)
Тауар ақшасы – құндылығы өзі құрамына кіретін тауардан (мысалы, алтын немесе күміс) алынған ақша. Тауар ақшасы өздігінен құндылығы немесе пайдасы бар (ішкі құндылығы) және тауарларды сатып алудағы құндылығы бар заттардан тұрады. Бұл өкілдік ақшадан өзгеше, оның өзіндік құны жоқ, бірақ ол айырбасталатын алтын немесе күміс сияқты құнды нәрсені білдіреді, ал фиат ақшасының құны үкіметтік реттеу арқылы ақша ретінде белгіленгендіктен туындайды. Айырбас құралы ретінде пайдаланылған тауарлардың мысалдары: алтын, күміс, мыс, тұз, бұрыш, шай, зергерлік бұйымдар (сағаттар, көзілдіріктер және т.б.), әшекейленген белбеулер, қабықшалар, алкоголь, темекі, жібек, дәнді дақылдар, қант-конфет, шегелер, какао бұршақтары, каури, арпа, купондар; (Канадалық «шина» ақшасы), консервіленген тағамдар, жылдам дайындалатын тағамдар; (бургерлер, сэндвичтер, қуырылған тауық және т.б.), порнографиялық материалдар, жуғыш заттар; (кір жууға арналған, ыдыс жуу машинасына арналған, сабын), киім; (жеңдер, шұлықтар, бас киім, аяқ киім), отын (көмір, бензин, батареялар және т.б.). Тауар ақшасының бірнеше түрі кейде әртүрлі тауарларды бағалау немесе баға жүйесі экономикасында белгілі бір салыстырмалы құндылықтармен бірге қолданылды.
Commodity money is money whose value comes from a commodity of which it is made. Commodity money consists of objects having value or use in themselves (intrinsic value) as well as their value in buying goods. This is in contrast to representative money, which has no intrinsic value but represents something of value such as gold or silver, in which it can be exchanged, and fiat money, which derives its value from having been established as money by government regulation. Examples of commodities that have been used as media of exchange include gold, silver, copper, salt, peppercorns, tea, jewellery (watches, spectacles, etc.) decorated belts, shells, alcohol, cigarettes, silk, cereal, candy, nails, cocoa beans, cowries, barley, coupons; (Canadian Tire "money"), canned food, fast food items; (burgers, sandwiches, fried chicken, etc. ), pornographic material, detergents; (laundry, dishwasher, soap), clothes; (shirts, socks, hat, shoes), fuel (coal, gasoline, batteries, etc.). Several types of commodity money were sometimes used together, with fixed relative values, in various commodity valuation or price system economies.
Қатысуы
Тауар ақшасын өкілдік ақшадан ажырату керек, ол негізгі тауарға айырбастауға болатын сертификат немесе жетон, бірақ тек ресми процедура арқылы. Тауар ақшасының маңызды ерекшелігі – оның құнын пайдаланушылар тікелей сезінеді, жетондардың өзі тауар ретіндегі пайдалылығын немесе сұлулығын таниды. Тауармен төлем көбінесе пайдалы затты қамтамасыз етеді, сондықтан тауар ақшасы бартерге ұқсас, бірақ бір ғана мойындалған айырбас бірлігіне ие болу арқылы одан ерекшеленеді. Радфорд (1945) тұтқын лагерьлерінде тауар ақшасының қалыптасуын сипаттады. Адамдар артық киімдерін, гигиеналық заттарын және тағамдарын сол жерде қалдырып, оларды темекімен белгіленген бағада сата бастады. Тек темекі сатылымдары ғана қабылданды – бартерлік сауда болған жоқ [ ]. Тағамдық дүкен ыңғайлылық үшін шағын қор жинады; капитал Қызыл Крест темекі қорынан алынған қарыз есебінен қамтамасыз етілді және алғашқы мәмілелерден алынған комиссия арқылы қайтарылды. Осылайша темекі толыққанды валюта мәртебесіне ие болды және нарық дерлік толығымен бірікті. Радфорд осы «темекі валютасының» Грешем заңына, инфляцияға және әсіресе дефляцияға қалай ұшырағанын көрсетті. Тағы бір мысал: 2003 жыл шамасында АҚШ түрмелерінде темекі шегуге тыйым салынғаннан кейін, көптеген жерлерде тауар ақшасы макрель балық филесінен тұратын контейнерлерге ауысты, олардың құны салыстырмалы түрде тұрақты және сақтау оңай. Бұл валютаға тыйым салынған түрмелерде көптеген қызметтерге айырбастауға болады.
Commodity money is to be distinguished from representative money, which is a certificate or token which can be exchanged for the underlying commodity, but only by a formal process. A key feature of commodity money is that the value is directly perceived by its users, who recognize the utility or beauty of the tokens as goods in themselves. Since payment by commodity generally provides a useful good, commodity money is similar to barter, but is distinguishable from it in having a single recognized unit of exchange. Radford (1945) described the establishment of commodity money in P. O. W camps. People left their surplus clothing, toilet requisites and food there until they were sold at a fixed price in cigarettes. Only sales in cigarettes were accepted – there was no barter [ ] Of food, the shop carried small stocks for convenience; the capital was provided by a loan from the bulk store of Red Cross cigarettes and repaid by a small commission taken on the first transactions. Thus the cigarette attained its fullest currency status, and the market was almost completely unified. Radford documented the way that this 'cigarette currency' was subject to Gresham's law, inflation, and especially deflation. In another example, in US prisons after smoking was banned circa 2003, commodity money has switched in many places to containers of mackerel fish fillets, which have a fairly standard cost and are easy to store. These may be exchanged for many services in prisons where currency is prohibited.
Металдар
Металл ақшаларда мемлекеттік монета жасау зауыты металл жетондарға, әдетте алтын немесе күміс, белгі қою арқылы ақша шығарады, бұл олардың салмағы мен тазалығына кепілдік береді. Осы монеталарды өзіндік құнынан жоғары номиналды бағамен шығару арқылы үкімет сеньораж деп аталатын пайдаға ие болады. Монета жасау зауытының және монетаның рөлі тауарлық ақша мен фиаттық ақша арасында өзгеше. Тауарлық ақшада монета балқытылып, физикалық түрлендірілсе де құнын сақтайды, ал фиаттық ақшада ол құнын жоғалтады. Көбінесе фиаттық ақшада монета металға айналдырылса құны төмендейді, бірақ кейбір жағдайларда фиаттық ақшадағы металдың құны монетаның номиналды құнынан асып кетуі мүмкін. Мысалы, Үндістанда 2007 жылдан кейін фиаттық рупиялар нарықтан жоғалып кетті, себебі олардың құрамындағы тот баспайтын болаттың құны монетаның фиаттық немесе номиналды құнынан басып өтті. АҚШ-та бір пеннидің (1982 жылдан бері 97,5% мырыш, 1982 жылға дейін 95% мыс) және бір никельдің (75% мыс, 25% никель) құрамындағы металдың құны монетаның фиаттық номиналды құнына жақын және кейде одан да асып түседі.
In metallic currencies, a government mint will coin money by placing a mark on metal tokens, typically gold or silver, which serves as a guarantee of their weight and purity. In issuing this coinage at a face value higher than its costs, the government gains a profit known as seigniorage. The role of a mint and of coin differs between commodity money and fiat money. In commodity money, the coin retains its value if it is melted and physically altered, while in a fiat money it does not. Usually, in a fiat money the value drops if the coin is converted to metal, but in a few cases the value of metals in fiat moneys have been allowed to rise to values larger than the face value of the coin. In India, for example fiat Rupees disappeared from the market after 2007 when their content of stainless steel became larger than the fiat or face value of the coins. In the US, the metal in pennies (97.5% zinc since 1982, 95% copper in 1982 and before) and nickels (75% copper, 25% nickel) has a value close to, and sometimes exceeding, the fiat face value of the coin.
Функциялар
Арпа сияқты дәндер тарихи түрде сауда және бартер қатынастарында қолданылған болса да (б.з.д. шамамен 3000 жылы Месопотамияда), олар тасымалдау және сақтау мәселелері мен ақыр соңында бұзылуы салдарынан айырбас құралы немесе кейінге шегерілген төлем стандарты ретінде қолайсыз болуы мүмкін. Алтын немесе басқа металдар кейде баға жүйесінде берік, оңай сақталатын құндылық сақтау құралы ретінде қолданылады (демураж). Тауар ақшасын қолдана отырып, бартер сияқты әдістерді пайдалану кем дегенде 100 000 жыл бұрын басталған болуы мүмкін. Қызыл охра Свазилендте саудаға қолданылғаны мәлім, ал тізбектелген моншақтардан жасалған қабық әшекейлері де осы кезеңге дейін жетеді және тауар ақшасының қажетті негізгі қасиеттеріне ие болды. Нарықтық экономикалар пайда болғанға дейін өндірісті ұйымдастыру және халық арасында тауарлар мен қызметтерді тарату үшін адамдар дәстүрге, жоғарыдан төменге берілген бұйрықтарға немесе қоғамдық ынтымақтастыққа сүйенген. Өзаралық қарым-қатынас және/немесе қайта бөлу нарықтық айырбасқа балама болды. Шумер қалалары сауда және нарықтық экономиканы бастапқыда арпаның белгілі бір салмақ өлшемі болған шекельдің тауар ақшасына негізделген, ал бабылдықтар және олардың көрші қалалары кейіннен әртүрлі тауарлардың өлшемдерін пайдалана отырып, экономикалық жүйені дамытты, ол заң кодексінде бекітілді. Жазу таңбасы ойлап табылғаннан кейін бірнеше ғасыр өткен соң, жазуды қолдану қарыз/төлем куәліктері мен тауар тізімдерінен асып, келісім-шарт құқығында қолданылатын тауар ақшасының кодификацияланған сомаларына, мысалы, мүлікті сатып алу және заңдық айыптар төлеуге дейін кеңейді.
Although grains such as barley have been used historically in relations of trade and barter (Mesopotamia circa 3000 BC), they can be inconvenient as a medium of exchange or a standard of deferred payment due to transport and storage concerns and eventual spoilage. Gold or other metals are sometimes used in a price system as a durable, easily warehoused store of value (demurrage). The use of barter like methods using commodity money may date back to at least 100,000 years ago. Trading in red ochre is attested in Swaziland, shell jewellery in the form of strung beads also dates back to this period, and had the basic attributes needed of commodity money. To organize production and to distribute goods and services among their populations, before market economies existed, people relied on tradition, top down command, or community cooperation. Relations of reciprocity, and/or redistribution, substituted for market exchange. The city states of Sumer developed a trade and market economy based originally on the commodity money of the Shekel, which was a certain weight measure of barley, while the Babylonians and their city state neighbors later developed the earliest system of economics using a metric of various commodities, that was fixed in a legal code. Several centuries after the invention of cuneiform script, the use of writing expanded beyond debt/payment certificates and inventory lists to codified amounts of commodity money being used in contract law, such as buying property and paying legal fines.
Заңды төлем құралы мәселелері
Бүгінде ақша және базалық металл монеталарының номиналды құнын мемлекеттік жарлықпен белгілейді, және осы құн ғана монетаны заңды төлем құралы деп жариялаған үкіметтің құзыретінде қарызды өтеу үшін заңды түрде қабылдануға тиіс. Монетадағы құйма металдың құны оған басқаша құн бере алады, бірақ ол уақыт өте өзгереді. Металдың құны екіжақты келісімге байланысты, дәл сол сияқты таза металдар немесе ешқандай үкімет монеталандырмаған тауарлар да. Мысалы, АҚШ-қа жатпайтын елдердің алтын және күміс монеталары АҚШ заңдарында АҚШ-тағы қарыздарды төлеу үшін заңды төлем құралы болып танылмайды, сондықтан сатушы оларды қабылдаудан бас тартса, қарызды өтеу үшін оларды ұсынған төлеуші оны сотқа шақыра алмайды. Дегенмен, егер екі тарап монеталардың құны туралы келісімге келсе, мұндай келісімге ешқандай бөгет жоқ.
Today, the face value of specie and base metal coins is set by government fiat, and it is only this value which must be legally accepted as payment for debt, in the jurisdiction of the government which declares the coin to be legal tender. The value of the precious metal in the coin may give it another value, but this varies over time. The value of the metal is subject to bilateral agreement, just as is the case with pure metals or commodities which had not been monetized by any government. As an example, gold and silver coins from other non U. S. countries are specifically exempted in U. S. law from being legal tender for the payment of debts in the United States, so that a seller who refuses to accept them cannot be sued by the payer who offers them to settle a debt. However, nothing prevents such arrangements from being made if both parties agree on a value for the coins.