Кіріспе

Агроподиум (Aegopodium podagraria) – шатыр гүлділер (Apiaceae) тұқымдасына жататын гүлді өсімдік. Көбінесе көлеңкелі жерлерде өседі. "Жер асты қайың" деген атау оның жапырақтары мен гүлдерінің қайыңға (Sambucus) сыртқы ұқсастығынан туындаған, бірақ олар бір-бірімен жақын туыс емес. Басқа да кең таралған атаулары: герб-герард, епископ шөбі, подагра шөбі, тау қары, ағылшын шебершөбі және жабайы шебершөбі.

Сипаттама

Бұл көпжылдық шөптесін өсімдік жер астындағы тамырсабақтардан өсіп, белгілі бір биіктікке жетеді. Сабақтары тік, қуыс және ойықты. Жоғарғы жапырақтары үшқұлақты, кең және тісті жиекті. Көктемде және жаздың басында гүлдейді. Көптеген гүлдер қолшатыр тәрізді гүлшоғырына – күрделі масаққа топталған. Негізгі масақ бірнеше екінші масақтарға – масақшаларға бөлінеді. Әрбір масақшада 15-ден 20-ға дейін сәуле (гүлсабақ) болады, олардың әрқайсысының үстінде бір-бірден кішкентай, бес қалақты ақ гүл орналасқан. Жаздың соңы мен күзде пісетін жемістері кішкентай және ұзын иілген мойыншалары бар.

Тарату

Aegopodium podagraria Батыс Азияның қоңыржай аймағында және Еуропаның барлық құрлық бөлігінде кеңінен таралған. Осы себепті ол зиянды түр ретінде сипатталды және көпжылдық гүл бақтарындағы "нашар" бақ арамшөптерінің бірі деп белгіленді. Ол инвазивті табиғатының арқасында экологиялық қауіп төндіріп, жергілікті түрлерді ығыстырып тастауы мүмкін. Қолмен жұлу, аралау және қазу, содан кейін қазылтырды бақылау қатерлі ісік ауруын бақылауда тиімді болуы мүмкін; алайда, толық тамыр және тамыр жүйесін алып тастау үшін сақтық таныту қажет. Тұқым құрайтын алдында гүлдерді алып тастау қатерлі ісік ауруының таралуын баяулатуға көмектеседі. Қатерлі ісік ауруының крахмал қоры көбінесе көктемде азайып кететіндіктен, көктемде жапырақтарды алу өсімдіктің күшін әлсіретуге көмектеседі. Қатерлі ісік ауруы алынғаннан кейін, учаске бірнеше жыл бойы мерзімік түрде мұқият бақылануы керек. Жаңа өскіндерді қазып алып, жою керек. Басқа өсімдіктермен қайта өсімдіктерді отырғызу ұсынылады. A. podagraria жапырақтарын ғана алып тастаған жағдайда қайта өседі, сондықтан глифосат сияқты жүйелік гербицидтер ұсынылады.

Қиыршық тас

Түрлі түсті пішіні әсемдік үшін өсіріледі. Дегенмен, оның жаулап алу қабілетіне байланысты бірнеше штаттарда өсіруге тыйым салынған. Түрлі түсті пішіннің тұқымдары көбірек таралған жасыл пішінге қайта өсуі мүмкін. Бұрын, бұл өсімдік подагра мен артритті емдеу үшін дәрілік шөп ретінде қолданылған, жапырақтары мен тамырларын бірге қайнатып, ыстық компресс ретінде сыртқа жағылған. Ішке қабылдағанда, жапырақтары зәр айдағыш әсер етеді және жеңіл тыныштандырғыш ретінде әрекет етеді. Дәрілік шөп ретінде қолданылуы көбінесе азайды. Римдіктер бұл өсімдікті Ұлыбританияға тағамдық өсімдік ретінде, ал монахтар Солтүстік Еуропаға емдік шөп ретінде әкелген делінеді. Ол әлі де Еуропадағы көптеген монастырь қираған жерлердің маңында өседі, ал оның қолданылуы туралы сипаттамалар монастырь жазбаларында, мысалы, Хильдегард фон Бингеннің "Физика" еңбегінде кездеседі. Өте улы гемолок пен сулы гемолокпен шатастырмаңыз.