Кіріспе

Баланың жамбасымен алдымен тууы – ми толқынының бұзылысы.

Жамбасымен туу – баланың басынан емес, жамбасынан алдымен тууы. Жүкті әйелдердің 3–5% (37–40 апталық жүктілік) жамбасымен туатын баласы болады. Балаға болатын мүмкін асқынулардың жоғары деңгейіне байланысты, жамбасымен туу әдетте жоғары тәуекелді болып саналады. Бірінші кезеңде, жүктіліктің 24-ші аптасына дейін, бойлық орналасу жиілігі артады, осы орналасудан туындаған жамбас немесе бас жағдайының үлесі тең болады. Бұл кезеңде жағдайлардың жиі өзгеруімен сипатталады. Осы кезеңде жамбасымен орналасқан ұрықтарда босану кезінде жамбас және бас жағдайы болуының ықтималдығы бірдей. Екінші кезеңде, жүктіліктің 25-35-ші аптасында, бас жағдайының жиілігі артады, ал жамбас жағдайының жиілігі төмендейді. Екінші кезеңде осы кезеңдегі ұрықтың жағдайы босану кезінде де сақталуының кездейсоқтықтан жоғары ықтималдығымен сипатталады. Бұл ықтималдылықтың артуы жамбас және бас жағдайлары үшін осы кезеңде біркелкі. Үшінші кезеңде, жүктіліктің 36-шы аптасынан бастап, бас және жамбас жағдайларының жиілігі тұрақты болып қалады, яғни жамбас жағдайы шамамен 3–4%, ал бас жағдайы шамамен 95%. Жалпы халықта мерзімінен бұрын туған кездегі жамбас жағдайының жиілігі, бала туған кездегі жамбас жағдайының жиілігімен сәйкес келеді. Жамбас жағдайында босану, егер ұрық бас жағдайына бұрылмаса, пайда болады. Бұл өзгермеудің себебі эндогендік және экзогендік факторларға байланысты болуы мүмкін. Эндогендік факторлар ұрықтың жеткілікті қозғала алмауымен, ал экзогендік факторлар ұрықтың қозғалысы үшін жеткіліксіз жатыр кеңістігімен байланысты. Жамбас жағдайының жиілігіне ана мен ұрықтың аурулары мен медициналық жағдайлары әсер етеді. Бұл факторлар болған кезде, жамбас жағдайының пайда болу ықтималдығы 4% пен 50% аралығында болады.

Қауіпсіздікке әсер ететін факторлар

Бала тудырушының біліктілігі (және оның жамбас алдынан тудыру тәжірибесі) – Дәрігердің немесе акушердің біліктілігі және бұрын жамбас алдынан тудыруға көмектескендерінің саны маңызды. Жамбас алдынан туған балаларға қатысты қауіптердің көп бөлігі бала тудырушылардың қателіктерінен туындайды. Жамбас алдынан туудың көп бөлігі жоспарлы кесаров тілімімен жасалатындықтан, бала тудырушылардың жамбас алдынан тудыру дағдыларын жоғалту және нәтижесінде вагинальды жолмен туған кезде балаға зиян келтіру қаупінің артуы мүмкін. Жамбас алдынан туу түрі – толық жамбас алдынан туу вагинальды жолмен туғанда ең жақсы нәтижелерді көрсетеді, көптеген зерттеулер басы төменге қарап туған балалармен салыстырғанда нәтижеде ешқандай айырмашылық жоқ екенін көрсетеді. (Дегенмен, кейбір зерттеулер барлық жамбас алдынан туған балаларға жоспарлы кесаров тілімі жасау нәтижелерді жақсартады деп көрсетіп отыр. Бұл айырмашылықтың себебі әртүрлі зерттеулерде бала тудырған дәрігерлердің біліктілігі болуы мүмкін.) Толық жамбас алдынан туу ең қолайлы жағдайдың бірі, бірақ мұндай балалар босану кезінде жамбас алдынан аяқпен тууға ауысуы мүмкін. Аяқпен және тіземен жамбас алдынан туу кезінде көмекейдің түсуі және бас ілігіп қалу қаупі жоғары.

Менеджмент

Сәбидің басы төмен қалыпты жағдайда босанған кездегідей, жатырдың жиырылуы әдетте белгілі бір уақыт аралығымен болады және жатыр мойны біртіндеп жұқарып, ашыла бастайды. Көбінесе кездесетін жамбас алдында орналасқан жағдайда, сәбидің кенесі (аяқтары немесе тізелері емес) ананың кіші кезеңі арқылы бірінші болып төмен түсіп, қыннан шығады.

Кезереуіш немесе вагинальді босану

Егер нәресте төменгі жағымен туылса, босанудың қиынға соғуы және балаға зиян келтіру қаупі артады. Мысалы, баланың басы ананың жамбас сүйегі арқылы өтетін кезде, көбелек бауы қысылып, нәрестеге оттегімен қан жеткізуге кедергі келтіруі мүмкін. Осы және басқа да қауіптерге байланысты, дамыған елдерде жамбаспен келген балалар көбінесе жоспарлы кесарев қимасы арқылы туады. Екі балалы жүктіліктерде, бір немесе екі баланың жамбаспен келуі жиі кездеседі. Көбінесе егіздер ерте туғандықтан, олардың бұрылып жату мүмкіндігі болмайды. Егер екі бала да жамбаспен келсе және анасы ерте босануға түссе, кесарев қимасы ең қолайлы нұсқа болуы мүмкін. Екі ұрықты жүктіліктің 30-40% жағдайында бір ғана бала жамбаспен келеді. Мұндай жағдайда, балаларды вагинальды жолмен тудыруға болады. Бірінші бала, жамбаспен келмеген бала туылғаннан кейін, жамбаспен келген бала өзін-өзі бұрып алуы мүмкін. Егер бұрылмаса, тағы бір процедура жасалуы мүмкін – жамбасқа келген баланы сығу. Бұл процедурада акушер екінші егіздің аяқтарын ұстап, оны босану арнасына тартады. Бұл екінші егізді вагинальды жолмен тудыруға көмектеседі. Дегенмен, егер екінші егіз біріншісінен үлкен болса, екінші егізді вагинальды жолмен тудыруда қиындықтар тууы мүмкін және кесарев қимасы ұсынылуы керек. Кейде бірінші егіз (босану арнасына жақын егіз) жамбаспен, ал екіншісі баспен (тік) келеді. Мұндай жағдайда асқынулар қаупі қалыптыдан жоғары болады. Атап айтқанда, "құлыпталған егіздер" деп аталатын қауіпті асқыну кездеседі. Бұл екі баланың босану кезінде иектері бірімен бірі байланысып қалуы. Мұндай жағдайда жедел кесарев қимасы ұсынылады.

Баланы бұру

Сәбиді айналдыру, техникалық тұрғыда сыртқы бас ұсынысын өзгерту (ECV) деп аталады, бұл ананың қарын аймағына жұмсақ қысым жасау арқылы сәбиді бөккенімен алға қараған күйден баспен алға қараған күйге бұруды білдіреді. Жүктіліктің 36-40 аптасында ECV жасаған әйелдер, ECV жасалмаған әйелдерге қарағанда аналық жолмен босану мүмкіндігі жоғары және кесарево тілігі жасату мүмкіндігі төмен. Дыбыс қолдану, эпидуралды ауыртпау дәрілері, сәбиді қоршаған су мөлшерін арттыру және ECV алдында әйелге берілетін су мөлшерін көбейту сияқты басқа емдеулер де сәттілігіне әсер етуі мүмкін, бірақ бұл туралы нақты мәлімет беруге жеткілікті зерттеулер жоқ. Бұл техникалардың арасында: тізелерді кеудеге тарту, артқы еңкейту және моксибустия бар, оларды ана 34 аптадан кейін жасауға болады. Бұл техникалардың тиімділігін дәлелдейтін шектеулі мәліметтер бар.