Кіріспе

Акияма Санеюки (秋山 真之) – Мейджи дәуіріндегі Жапон Императорлық Әскери-теңіз күштерінің карьералық офицері. Ол орыс-жапон соғысындағы Цусима шайқасын жоспарлаушы ретінде әйгілі болды. Жапон генералы Акияма Йосифуру оның үлкен ағасы, ал жапон саясаткері Хисако Оиши оның немере қызы болды.

Ерте өмір және мансап

Акияма Иё провинциясының Мацуяма доменінде кедей самурайдың ұлы болып дүниеге келді. Жастық шағында әдебиетті, әсіресе дәстүрлі вака поэзиясын оқыды. Атақты ақын Масаока Шики бала күнінен бергі досы болды. Кейін екеуі Токиоға әдебиет оқуға барып, Акияма Токио императорлық университетінің әдебиет факультетіне түсуге дайындала бастады. Алайда, Акияманың үлкен ағасы Йосифуру оған Токиодағы Цукидзидегі Әскери-теңіз академиясына баруды бұйырды, нәтижесінде ол әдебиетті оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. Бұл Акияма отбасының ауыр экономикалық жағдайына байланысты болды. Акияма академияда оқып жүргенде, Әскери-теңіз академиясы Хиросима префектурасындағы Этажимаға көшіріліп, Императорлық жапон Әскери-теңіз академиясы деп аталды. Акияма өте жақсы оқыды және 1890 жылдың 17 шілдесінде 88 курсанттың ішінде 17-ші топтан үздік бітіруші болып мичман шеніне ие болды. Ол Альфред Тайер Маханның "Теңіз күшінің тарихқа әсері" атты классикалық еңбегінің алғашқы және соңғы тараулары 1890 жылдың шілдесінде жапон тіліне аударылып жарық көргеннен кейін бірнеше апта өткен соң бітірді. Акияма мичман ретінде "Хиэй" және "Такачихо" жапон крейсерлерінде қызмет етті. 1892 жылдың 23 мамырында прапорщик болып тағайындалғаннан кейін, ол Тынық мұхиты, Жерорта теңізі және Еуропа суларындағы түрлі кемелік міндеттерді атқарды. Ол "Рюджо" кемесіне тағайындалды. Соңынан ол "Мацусима", "Йошино", "Цукуши" (Бірінші қытай-жапон соғысындағы Вэйхайвэй шайқасы кезінде), "Изуми" және "Яяма" жапон крейсерлерінде қызмет етті. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Императорлық теңіз күштерінің торпедалық мектебінде қызмет етті, содан кейін әскери барлау қызметіне жіберілді, онда ол бірнеше ай жұмысшы болып жүріп, Маньчжурия мен Кореяда миссияларды орындады.

АҚШ-тағы зерттеулер

1896 жылы 24 қазанда лейтенант шеніне көтерілгеннен кейін Акияма 1897 жылдың 26 маусымынан 1899 жылдың 27 желтоқсанына дейін әскери атташе ретінде АҚШ-қа жіберілді. Бұл Жапония мен АҚШ арасындағы шиеленістің күшейген кезеңі болды, себебі американдық теңізшілер мен отарлаушылар Гавай Корольдігін құлатты, бұл дипломатиялық қарым-қатынастардың үзілуіне жақын әкелді. Акияма Нью-Йоркке келгеннен кейін Альфред Тейер Маханға кеңес алу және АҚШ Әскери-теңіз академиясында немесе Әскери-теңіз колледжінде оқу мүмкіндігі туралы ұсынымдар сұрап хабарласты. Махан Акиямаға кітаптар тізімін бергеннен басқа, көмектесуге құлық танытпады. Содан кейін Акияма Теодор Рузвельтпен байланысқа түсті, бірақ Әскери-теңіз колледжіне қабылдануына рұқсат беру туралы өтініші қабылданбады. Акияманың қызметтік сапары испан-американ соғысының басталуымен бірге өтті, ол американдық флотқа шетелдік әскери бақылаушы ретінде қосылды. 1898 жылдың маусымында американдық әскерлердің Сантьяго-де-Кубаны басып алуын және шілдеде Гавана портын блокадалауын көрді. Акияма өз байқаулары бойынша Жапонияға егжей-тегжейлі есеп жіберді, сондай-ақ блокада және десант операцияларындағы мәселелерді атап өтті. Сапары аяқталғаннан кейін ол Вашингтондағы Жапон елшілігінде әскери атташе ретінде қысқа мерзімге қызмет етті. 1899 жылдың ақпанында Жапон елшісінің күш-жігерінің арқасында Акияма АҚШ Әскери-теңіз күштерінің «Нью-Йорк» әскери кемесінде алты айлық сапарға рұқсат алды, онда ол Солтүстік Атлант мұхиты мен Кариб теңізіндегі американдық тактиканы және флот операцияларын тікелей бақылады. Кемеде қызмет еткенінің нәтижесінде Акияма Ньюпорттағы (Род-Айленд штаты) Әскери-теңіз колледжінде бірнеше лекциялар оқыды. АҚШ-тағы оқуын аяқтағаннан кейін Акияма 1899 жылдың 27 желтоқсанынан 1900 жылдың 20 мамырына дейін Англияға сапар шекті.

Әскери-теңіз әскери колледжінің оқытушысы

Жапонияға оралғаннан кейін, Акияма 1901 жылғы 1 қазанда лейтенант-командир шеніне көтеріліп, түрлі штабтық қызметтерге тағайындалды. 1902 жылғы шілдеден 1903 жылғы қарашаға дейін ол Жапония Әскери-теңіз академиясында аға стратегиялық оқытушы болып жұмыс істеді. Акияма бұйрықтарды жасау және шұғыл жағдайларға дайындалу үшін нақты жағдайларды модельдеуге мүмкіндік беретін гипотетикалық сценарийлерді қолдана отырып, оқу бағдарламасын жаңартуды бастады. Ол соғыс ойындары мен карта үстеліндегі жаттығуларды енгізіп, испан-американ соғысындағы өз тәжірибесіне сүйене отырып, Жапон Әскери-теңіз күштері үшін жаңа стратегиялық және тактикалық доктриналардың теориясын жасады. Лекцияларында Акияма Ресейді Жапонияға ең басты қауіп деп баса көрсетті. Акияма 34 жаста болды және оның тыңдаушылары оның жасындағы, тіпті кейде одан аға офицерлерден құралды. Бірақ, кәсіби білімі, салауаттылығы және жеке қасиеттерінің арқасында ол әріптестерінің құрметіне ие болды.

Ресей-жапон соғысы

Ресей-Жапон соғысы басталғанда Акияма 1904 жылдың 1 қыркүйегінде командир болып тағайындалды. Дегенмен, ол жоспарлау штабында қалды және Жапон біріккен флотының бас қолбасшысы Того Хейхачироның сенімді серігі болды. Того Акияманы өзінің «Микаса» жауынгерлік кемесіне штаб офицері ретінде алып жүруін қалады. Акияма Порт-Артур шайқасын, Сары теңіз шайқасын, Ресей Балтық флотының келуін және оның Цусима шайқасында талқандалуын жоспарлауда маңызды рөл атқарды. Цусима шайқасындағы жапондық теңіз күштерінің мақсаты – Ресей флотын толығымен жою, соның арқасында Ресейдің Жапон теңізіндегі әсерін тоқтату болды. Акияма жаудың алдында флоттың бағытын өзгерту тактикасын ойлап тапты. Ол бұл тактиканы 12-ші ғасырдың соңындағы «Нодзима мектебінің ескі қарақшылық тактикасы» атты кітаптан алған, онда жапон қарақшылары қолданған тактикалар сипатталған. Жапонияның жеңісінен кейін Акияма Портсмут келісімінің алдын ала келіссөздері үшін теңіз өкілі ретінде тағайындалды. Алайда, анасының қайтысы оны алмастыру қажеттігін тудырды.

Соғыстан кейінгі іс-шаралар

1908 жылы 25 қыркүйекте капитандыққа көтерілген Акияма Микаса кемесіндегі аға офицер болып тағайындалды, содан кейін Акицусима кемесінің капитаны болып алғашқы командасын басқарды. Одан кейін ол "Отова", "Хашидате", "Изумо" жапон крейсерлерінің және "Ибуки" жапон броненосец крейсерінің капитаны болды. 1917 жылы қазан айында ол АҚШ арқылы Жапонияға оралып, IJN 2-ші флоттың бастығы болып тағайындалды, бірақ ол бұл кезде ауыр сырқатқа шалдығып, 1917 жылдың соңында вице-адмирал шенімен отставкаға шығуға мәжбүр болды. Өмірінің соңғы жылдарында ол дінге, әсіресе Оомото қозғалысына, Ничирен буддизміне және "Жүрек сутрасына" қатты бейімделді. Акияма 1918 жылы 49 жасында (Шығыс Азия есебі бойынша кейде 51 жас делінеді) ішек қабынуынан қайтыс болды. Оның қабірі Токиодағы Аояма зиратында.

Мәдени әсері

Акияма және оның інісі Акияма Йосифуру, сондай-ақ олардың досы Масаока Шики, Шиба Рётароның танымал көп томдық романы "Сака но уэ но кумо" дағы басты кейіпкерлер. Роман сонымен қатар үш жылдық NHK телесериалының негізі болды, ол да "Сака но уэ но кумо" деп аталады. Акияманың туған жері Мацуяма қазір туристерді қызықтыратын орынға айналған.