Кіріспе

Айгль (фр. Aigle, ɛɡl) – Швейцарияның Во кантонындағы тарихи қала және муниципалитет, Айгль ауданының орталығы. Айгльдің ресми тілі – швейцариялық француз тілі.

География

Айгль Монтрё қаласынан оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай, шамамен орналасқан. Ол Швейцария Альпының етегінде, Рона аңғарының шығыс жиегінде жатыр. Айгльдің ауданы 2009 жылғы мәлімет бойынша, осы аумақтың 34,1%-ы ауыл шаруашылығына, ал 37,4%-ы орманға берілген. Қалған жердің 25,6%-ы құрылыс (ғимараттар немесе жолдар), 2,7%-ы өзендер мен көлдер, ал 0,6%-ы өнімсіз жерлерді құрайды. Салынған аумақтың 5,2%-ын өнеркәсіптік ғимараттар, 6,6%-ын тұрғын үйлер мен ғимараттар, 9,0%-ын көлік инфрақұрылымы алып жатыр. Энергия және сумен жабдықтау инфрақұрылымы, сондай-ақ басқа да арнайы дамытылған аумақтар аумақтың 1,5%-ын, ал саябақтар, жасыл аймақтар мен спорт алаңдары 3,4%-ын құрайды. Орманды жердің барлық бөлігі тығыз орманмен жабылған. Ауыл шаруашылығы жерлерінің 21,5%-ы егін өсіруге, 2,4%-ы жайылымға, ал 10,2%-ы жеміс-жидек бақтарына немесе жүзімдіктерге пайдаланылады. Муниципалитеттегі судың 0,6%-ы көлдерде, ал 2,1%-ы өзендер мен арналарда орналасқан.

Демография

2008 жылы Айльдің халқының 37,0% шетелдік азаматтарды құрады. Соңғы 10 жылда (1999–2009) халық саны 15,4% өсті. Бұл өсімнің 14,7% көші-қон есебінен, ал 1,5% туысқандық және өлім-жітім көрсеткіштерінен болды. Халықтың көп бөлігі (2000 жылғы мәліметтер бойынша) француз тілінде сөйлейді (6362 адам немесе 80,0%), екінші ең көп таралған тіл – португал тілі (278 адам немесе 3,5%), үшінші орында албан тілі (275 адам немесе 3,5%) тұр. 235 адам неміс тілінде, 264 адам итальян тілінде және 5 адам романш тілінде сөйлейді. 2000 жылы муниципалитетте 3227 үйленбеген адам болды. 3809 адам үйленген, 502-сі жесір, ал 417-сі ажырасқан. 2000 жылы муниципалитетте 3342 жеке тұрғын үй болды, орташа есеппен әр үй шамамен 2,3 адамға арналған. 2000 жылы муниципалитетте 4178 пәтер тіркелді. Ең көп кездесетін пәтерлер 3 бөлмелі болды, олардың саны 1502-ге жетті. 324 бір бөлмелі және 585 бес және одан көп бөлмелі пәтерлер бар. Осы пәтерлердің барлығының 3286-сы (жалпы санының 78,7%) тұрақты түрде пайдаланылып, 565-і (13,5%) маусымдық, ал 327-сі (7,8%) бос болды.

Ұлттық маңызы бар мұра нысандары

Айгль қамалы мен Де Ла Вин музейі, Швейцария реформаланған шіркеуі Сент-Морис және Де-ла-Дим үйі ұлттық маңызы бар швейцариялық мұра нысаны ретінде тіркелген. Айгль қаласының және қамалының барлығы Швейцария мұралық нысандарының тізіміне енгізілген.

Саясат

2007 жылғы федералды сайлауда ең көп дауыс жинаған партия FDP болды, ол дауыстардың 24,34%-ын алды. Келесі үш ең көп дауыс жинаған партиялар: SVP (23,39%), SP (20,74%) және Жасылдар партиясы (9,87%). Федералды сайлауда барлығы 1794 дауыс берілді, сайлауға қатысу көрсеткіші 42,0% болды.

Экономика

2010 жылы Айглдегі жұмыссыздық деңгейі 8% болды. 2008 жылы бірінші экономикалық секторда 257 адам жұмыс істеді және осы секторда 52 кәсіпорын қызмет етті. Екінші секторда 1236 адам жұмыс істеді, ал осы секторда 99 кәсіпорын болды. Үшінші секторда 3191 адам жұмыс істеді, осы секторда 377 кәсіпорын жұмыс істеді. 2000 жылы муниципалитетке 2540 жұмысшы келді, ал муниципалитеттен 1821 жұмысшы кетті. Муниципалитет жұмыс күшінің таза импортеры болып табылады, әрбір кеткен жұмысшыға шамамен 1,4 жұмысшы келеді. Айглге жұмысқа келетін жұмыс күшінің 2,8%-ы Швейцариядан тыс елдерден келеді. Жұмыс істейтін халықтың 20,8%-ы жұмысқа қоғамдық көлікпен, ал 50,9%-ы жеке көлікпен барады.

Көлік және көліктер Publics du Chablais

Айгль – Швейцария Федералдық темір жолының (SBB CFF FFS) Италиядан (Домодоссола) солтүстікке қарай Лозанна мен Женева арасындағы жоғары жылдамдықты Симплон желісіндегі аялдама. Aigle SBB CFF FFS станциясынан ASD, AL және AOMC үш тарамды темір жолына қосылуға болады. Aigle Sepey Diablerets темір жолының (ASD) бағыты шығысқа қарай созылып, Айгльден Диаблер шаңғы курортына дейін көтеріледі. Aigle Leysin темір жолының (AL) бағыты шығысқа қарай созылып, Айгльден Лейсин шаңғы курортына және әсем көріністерге дейін көтеріледі. Aigle Ollon Monthey Champerey темір жолының (AOMC) бағыты Айгльден батысқа қарай Рона өзені мен аңғары арқылы өтеді, содан кейін Шампери шаңғы курортына дейін көтеріледі. Бұл темір жолдар, сондай-ақ Айгльден оңтүстікке қарай орналасқан Бекс ауылынан шығысқа қарай жүретін Bex–Villars–Bretaye темір жолы (BVB) Transports Publics du Chablais компаниясымен жұмыс істейді, ал олардың ұраны: "Depuis plus de cent ans et contre toute attente, des lignes des TPC reunissent plaine et montagne, Vaud et Valais, ville et campagne, terres catholiques et protestantes." Бұл шамамен мынадай мағына береді: "100 жылдан астам уақыттан бері және барлық күмәнге қарамастан, TPC темір жолдары швейцарияның Vaud және Valais аймақтарындағы жазықтар мен тауларды, қала мен ауылды, католиктер мен протестанттардың жерлерін біріктірді". TPC ұраны тарихи түрде Шаблай деп аталатын аймақтың діни құрамы мен тарихын көрсетеді, ол бұрынғыда түрлі келеңсіздіктерге толы болған. 1846–1847 жылдары Вале кантоны Швейцариядан бөлініп, католик кантондарының құрамына кіруді көздеген, бірақ бұл әрекет Швейцария Федералдық әскерлерімен тоқтатылды. ASD, AL және BVB темір жолдары Vaud кантонында жұмыс істейді. AOMC Vaud және Valais кантондарында Рона өзенін кесіп өтіп, Монтей мен Шампериге жетеді. Жаңа құрылыс Айгльдің Place de la Gare алаңын муниципалитет және кантон әкімшілігімен, сондай-ақ Швейцария Федералдық темір жолымен (SBB CFF FFS) бірлесіп қайта жаңартуға мүмкіндік берді. Жоба аясында SBB CFF FFS станциясында AL, ASD және AOMC пойыздарын қабылдау үшін жаңа платформалар салынды. Сонымен қатар, En Châlex-тегі жаңа TPC кеңсесі мен шеберханасына қатарластырылып AOMC жолы, SBB CFF FFS жолымен бірге салынды. Жыл сайын шамамен 3 миллион жолаушыны тасымалдайтын Айгль, Лозаннадан кейін Vaud кантонындағы екінші маңызды станция болып табылады. (Источник: Le Bleu Matin, 8.10.2007). Айгл-Лейзин желісін Лейсиннен әрі, Бернеуз тауының тереңіне дейін ұзарту жоспарлануда, бұл жолаушыларға Альп таулары, Юра және Женева көлінің тамаша көріністерін тамашалай алатын жерге ауысқансыз бара алуға мүмкіндік береді. Бұл жоба бүкіл аймаққа пайдалы инвестиция болып табылады және туризмді дамытуға себін тигізеді, ол аймақтың №1 саласы болып табылады. Жол бойындағы топырақ пен тау жыныстарын тұрақтандыру үшін, көбінесе қылқан жапырақты орманмен жабылған жер сілкінісі кезінде жедел жұмыстар жүргізілді. Бұл жұмыстарға теміржолға құлап жатқан тастардың түсуін болдырмау және теміржол қызметкерлерін қорғау үшін 150 метрлік торлы қоршау орнату кірді.