Кіріспе

Вирустар туысы

Мимивирус – Мимивирустар тұқымдасына жататын алып вирустардың туысы. Олардың табиғи иелері – амебалар. Бұл туыста Acanthamoeba polyphaga mimivirus (APMV) деп аталатын бір ғана анықталған түрі бар. Сондай-ақ, бұл филогенетикалық жақындығы бар ірі вирустар тобын да білдіреді. Күнделікті сөйлеуде APMV көбінесе жай ғана "мимивирус" деп аталады. "Мимикалық микроб" деген сөздің қысқартылған түрі – мимивирус, оның үлкен өлшемдері мен көзге көрінетін граммдық боялу қасиеттерін көрсетеді. Мимивирустың геномы көптеген басқа вирустармен салыстырғанда ірі және күрделі. 2013 жылға дейін, Pandoravirus сияқты одан да үлкен вирус сипатталғанға дейін, ол барлық белгілі вирустардың ең үлкен капсид диаметріне ие болды.

Тарих

АПМВ 1992 жылы Марсель және Лидс қалаларындағы зерттеушілер легионеллезді зерттеу барысында Acanthamoeba polyphaga амебасының ішінде кездейсоқ табылды, және осы амебаның атымен аталды. Вирус Грам-бояуында бактерия сияқты көрініп, қате түрде Грам-оң бактерия деп ойылды. Осының салдарынан, амебаның шыққан жері – Англияның Брэдфорд қаласының атымен Брэдфордкокк деп аталды. 2003 жылы Францияның Марсель қаласындағы Жер ортасы университетінің зерттеушілері "Science" журналында осы микроорганизмнің вирус екенін жариялаған мақала шығарды. Ол Грам-бояуында бактерияға ұқсағандықтан "мимивирус" ("құпия микроб") деп аталды. Мимивирусты ашқан команда кейіннен одан сәл үлкенірек "мамавирус" және оны жұқтыратын "Спутник" вируфагын тапты.

Жіктеу

Мимивирусты вирустардың таксономиясы жөніндегі халықаралық комитет Мимивирустар тұқымдасына жатқызды және Балтимор жіктеу жүйесінің І тобына енгізді. Мимивирустың жіктелуі қатаң әдіс болмаса да, ол нуклеоцитоплазмалық ірі ДНҚ вирустары (NCLDV) деп аталатын үлкен вирустар тобына жатады. Бұл вирустардың барлығында молекулалық ерекшеліктері мен үлкен геномдары болады. Мимивирустың геномында NCLDV-нің көпшілігінде жоғары сақталған ақуыздарға гомологты кодтайтын 21 ген бар. Сонымен қатар, зерттеулер мимивирустың жалпы NCLDV тобының ертедегі тармағы екенін көрсетеді. Вирустың сыртқы қаптамасы жоққа шығарылған, бұл оның экзоцитоз арқылы жасушадан шықпайтынын білдіреді. Мимивирус NCLDV вирустары тобының барлық мүшелерімен бірнеше морфологиялық ерекшеліктерді бөліседі. Вирионның тығыз орталық ядросы электронды микроскопта қараңғы аймақ ретінде көрінеді, ал вирустың үлкен геномы осы аймақта орналасқан. Орталық ядроны қоршаған ішкі липидтік қабат басқа барлық NCLDV вирустарында кездеседі, сондықтан бұл ерекшелік мимивируста да болуы мүмкін. Бұл оны белгілі ең үлкен вирустық геномдардың біріне айналдырады, ол Cafeteria roenbergensis вирусының геномынан шамамен 450 000 негіз жұбымен асып түседі. Бұдан өзге, ол кемінде 30 клеткалық кладан үлкен. Геномның үлкен өлшеміне қоса, мимивирус шамамен 979 ақуызды кодтайтын генге ие, бұл вирустың тірі қалуы үшін қажетті ең төменгі 4 геннен әлдеқайда көп (мысалы, MS2 және Qβ вирустары). Геномды талдау нәтижесінде басқа вирустарда кездеспейтін гендер анықталды, оның ішінде аминоацил-тРНК синтетазалары және бұрын тек жасушалық организмдерде ғана кездесетін деп есептелген гендер бар. Басқа ірі ДНҚ вирустары сияқты, мимивируста да қант, липидтер және аминқышқылдар метаболизмі үшін гендер, сондай-ақ басқа вирустарда табылмайтын метаболизм гендері бар. Дегенмен, мимивирустың патоген ретінде жіктелуі әзірге күмәнді, себебі мимивирусты пневмонияның нақты жағдайларымен байланыстыратын бірнеше ғана мақала жарияланған. Пневмонияның көптеген жағдайларының себебі белгісіз, бірақ мимивирус пневмониямен ауырған тунистік әйелден оқшауланды. Мимивирустың макрофагтарды жұқтыра алатынына дәлелдер бар.