Кіріспе

Алгоритмдік өнердің түрі

Фрактальдік өнер – фрактальді объектілерді есептеу арқылы жасалған алгоритмдік өнердің бір түрі, ал есептеу нәтижелері тұрақты цифрлық кескіндер, анимациялар және медиа ретінде бейнеленеді. Фрактальдік өнер 1980-жылдардың ортасынан бастап дамыды. Бұл компьютерлік және цифрлық өнердің жанры, ол жаңа медиа өнерінің құрамына кіреді. Фракталдардың математикалық әдемілігі генеративтік өнер мен компьютерлік өнердің тоғысқан жерінде жатыр. Олар бірігіп абстрактілі өнердің бір түрін құрайды. Фрактальдік өнер (әсіресе батыс әлемінде) сирек қолмен салынады немесе боялады. Ол әдетте фракталды генерациялайтын бағдарламалық қамтамасыз етудің көмегімен тікелей емес жолмен жасалады, үш кезеңнен өтеді: тиісті фракталды бағдарламалық қамтамасыз етудің параметрлерін орнату; мүмкін ұзаққа созылатын есептеуді жүргізу; және нәтижені бағалау. Кейбір жағдайларда, жасалған кескіндерді одан әрі өңдеу үшін басқа графикалық бағдарламалар қолданылады. Бұл кейін өңдеу деп аталады. Фракталды емес кескіндер де өнер туындысына енгізілуі мүмкін. Джулия және Мандельброт жиындары фрактальдік өнердің иконалары болып саналады. Компьютерлердің есептеу мүмкіндіктерін ұсынуы себепті, фрактальдік өнер компьютерлерсіз дамымайды деп есептелді. Фракталдар сызықтық емес немесе полиномдық теңдеулерді шешу үшін итеративтік әдістерді қолдану арқылы жасалады. Фракталдар – әр түрлі өте ретсіз қисықтар немесе пішіндер, олардың кез келген таңдалған бөлігі, ұлғайтылған немесе кішірейтілген кезде, берілген үлкен немесе кіші бөлікке ұқсас болады.

Техникалар

Барлық түрдегі фракталдар сандық өнер мен анимацияның негізі ретінде пайдаланылды. Жоғары ажыратымды түсті графика 1980 жылдардың ортасында ғылыми зерттеу зертханаларында кеңінен қолжетімді болды. Фрактал өнері сияқты өнердің ғылыми түрлері, бағытты мәдениеттен бөлек дамыды. Фракталдардың 2 өлшемді егжей-тегжейлерінен, мысалы, Мандельброт жиынынан бастап, фракталдар текстура жасау, өсімдіктердің өсуін модельдеу және ландшафт құру сияқты алуан түрлі салаларда көркемдік қолданыс тапты. Фракталдар кейде эволюциялық алгоритмдермен біріктіріледі, фракталдық өнер туындысының кездейсоқ вариациялары жиынтығынан көрінетін жақсы үлгілерді іріктеу арқылы жаңа вариациялар жасап, қиын немесе болжамсыз параметрлермен жұмыс істеуден аулақ болатын немесе Electric Sheep жобасындағыдай, адамдар таратылған есептеулер арқылы жасалған фрактал жалындарын экран сақтағыш ретінде пайдаланып, көріп отырған жалынды "бағалап", серверге әсер етеді, бұл жағымсыз белгілерді азайтады және жағымдыларын арттырады, соның нәтижесінде компьютерлік, қоғамдық өнер туындысы жасалады. Көптеген фракталдық суреттер олардың сезілетін үйлесімділігі үшін құрметтеледі. Бұл әдетте тәртіп пен хаос арасындағы тепелділіктен туындайтын үлгілер арқылы қол жеткізіледі. Осыған ұқсас қасиеттер қытай суреттерінде, миниатюралық ағаштар мен тас композицияларында сипатталған.

Бейнелеу

Алғашқы фрактал суреті, өнер туындысы ретінде жасалған, 1985 жылғы тамызда Scientific American журналының мұқабасында жарияланды. Бұл суретте (қалыпты) Мандельброт жиынының сыртындағы домендегі потенциалды функциядан құралған ландшафт бейнеленген. Дегенмен, Мандельброт жиынының шекарасына жақындағанда потенциалды функция тез өсетіндіктен, авторы ландшафтты төмен қарай кеңейтуге мәжбүр болды, нәтижесінде Мандельброт жиыны тік беткейлері бар таудың үстіндегі жазық сияқты көрінді. Осы техника бір жылдан кейін Хайнц Отто Пейтген мен Майкл М. Рихтердің "Фракталдардың әсемдігі" кітабындағы кейбір суреттерде қолданылды. Олар Мандельброт жиынынан тыс жатқан нүктеден оның шекарасына дейінгі қашықтықты есептеу формуласын ұсынады (және Джулия жиындары үшін де ұқсас формула). Ландшафттар, мысалы, формасының қайталануының қашықтық функциясы арқылы жасалуы мүмкін.

Суретшілер

Белгілі фрактал суретшілерінің қатарында Десмонд Пол Генри, Хамид Надери Еганех және музыкант Бруно Дегацио бар. Британдық суретшілерге Уильям Латэм кіреді, ол фрактал геометриясы мен басқа да компьютерлік графика әдістерін өнер туындыларында пайдаланған. Сондай-ақ, Вена Форрестер өзінің фотосуреттерінен алынған деректерді қолданып, жалын фракталдарынан суреттер жасайды. Грег Самс фракталды дизайнды пошта карточкаларында, футболкаларда және маталарда қолданды. Америкалық Вики Браго Митчелл салған фрактал суреттері көрмелерде және журналдардың мұқабаларында жарияланды. Скотт Дрейвс жалын фракталдарын ойлап тапқан адам ретінде танылады. Карлос Гинцбург фрактал өнерін зерттеп, "гомо фракталус" деп аталатын тұжырымдаманы жасады, ол адам – соңғы фрактал деген идеяға негізделген. Жаңа Зеландиялық Меррин Паркерс фрактал өнеріне маманданған. Керри Митчелл "Фрактал өнері манифестін" жазды. Италияда суретші Джорджо Орефице "Фрактализм" манифестін жазып, 1999 жылы Фрактализм мәдени қозғалысын құрды. Фрактал суреттері көбінесе басылымдар түрінде ұсынылады, бұл фрактал суретшілерін суретшілер, фотографтар және графика шеберлері қатарына қосады. Фракталдар электрондық бейнелер ретінде табиғи түрде пайда болады. Бұл дәстүрлі суретшілердің тез қабылдап, фрактал өнерінің цифрлық кеңістігіне енгізетін форматы. Фракталдарды жасау – бұл өнер, математикалық зерттеу немесе жай ғана көңіл көтеру болуы мүмкін. Алайда, фрактал өнері өзінің мәнімен және еместігімен басқа цифрлық іс-әрекеттерден анық ерекшеленеді. Фракталды өнерді Non-Fungible Token (NFT) арқылы таратқандардың саны да артты, мысалы, Fractal Dimensions, spectral.haus және NetMetropolis сияқты платформаларда жарияланған туындылар.

Көрмелер

Фракталды өнер ірі халықаралық галереяларда көрсетілді. Фракталды өнердің алғашқы көрмелерінің бірі – «Карта өнері» – Бремен университетінің зерттеушілерінің жұмыстарынан құралған көшпелі көрме болды. Математиктер Хайнц Отто Пейтген мен Майкл М. Рихтер халықтың суреттерді әдемі деп қана емес, олардың ғылыми негіздерін түсінуге де қызығушылық танытқанын анықтады. 1989 жылы фракталдар «Жақын тартымдылықтар: Хаостың белгілері» атты көрменің тақырыбына енді. Планеталық колледждің Кефалониядағы I торабында «IO. Ұсақ-түйек аңыздар мен естеліктер: Кефалонияның фракталдық зерттеуі» атты көрме ұйымдастырылды, ол 1953 жылғы Иониа жер сілкінісін еске алуға арналған 2013–14 жылдарғы «Тас патшалығы Кефалония» халықаралық өнер фестивалінің бөлігі болды. Бұл туынды фрактал үлгілерінің эстетикалық және физиологиялық әсерін көрсететін зерттеуге негізделген. Табиғатта кең таралған фракталдар, масштаб бойынша өзін-өзі қайталайды, олардың күрделілігі мен эстетикалық қабылдауы қайталануы мен өлшемдерінің өсу қарқынымен анықталады. Бұл үлгілер Джексон Поллоктың суреттері сияқты әртүрлі мәдениеттердегі өнерде де кездеседі, күшті эстетикалық реакцияларды тудырады. Сонымен қатар, фракталдарды архитектуралық жобаларға енгізу Эвклидтік кеңістіктерден туындайтын көздің шаршауын және дискомфортты азайтуға, тіпті стрессті де төмендетуге мүмкіндік береді, бұл адамның табиғатпен туа біткен байланысы туралы биофильдік идеямен үйлеседі. ScienceDesignLab компаниясы Mohawk Group компаниясымен бірлесіп, осы зерттеулерді интеграциялап, фракталды үлгілерді қолданатын «Тынықтыратын едендерді» жасады, олардың емдік әсері табиғаттың тыныштандыратын бейнелерінен туындайды деп болжанады.