Кіріспе

Өнер жанры

Компьютерлік өнер – компьютерлер өнер туындысын жасау немесе көрсету процесінде рөл атқаратын өнер түрі. Мұндай өнер сурет, дыбыс, анимация, бейне, CD ROM, DVD ROM, бейне ойын, веб-сайт, алгоритм, қойылым немесе галереялық инсталляция түрінде болуы мүмкін. Көптеген дәстүрлі салалар қазір цифрлық технологияларды енгізіп келеді, соның салдарынан дәстүрлі өнер туындылары мен компьютерлерді пайдаланып жасалған жаңа медиа туындылары арасындағы шекаралар нашарлап кетті. Мысалы, суретші дәстүрлі сурет салуды алгоритмдік өнермен және басқа да цифрлық техникалармен үйлестіре алады. Осыдан келіп, компьютерлік өнерді оның түйірленген нәтижесімен анықтау қиын болуы мүмкін. Компьютерлік өнер технология мен бағдарламалық қамтамасыздағы өзгерістерге тікелей байланысты болғандықтан, уақыт өте келе өзгеріске ұшырайды.

Терминнің шығу тегі

1963 жылғы қаңтарда «Computers and Automation» журналының титулдық бетінде Эдмунд Беркли 1962 жылы Эфраим Арази салған суретті жариялап, оған «компьютерлік өнер» терминін тағайындады. Осы сурет оны 1963 жылы алғашқы Компьютерлік өнер конкурсын бастауға шабыттандырды. Жыл сайынғы конкурс 1973 жылға дейін компьютерлік өнердің дамуындағы маңызды кезең болды.

Тарих

Компьютерлік өнердің бастауы 1956–1958 жылдар аралығында, компьютер экранында адам бейнесінің бірінші рет пайда болуымен байланысты, бұл (Джордж Петтиден шабыттанған) SAGE әуе қорғаныс станциясындағы қыздың суреті болды. Десмонд Пол Генри 1961 жылы бейімделген аналогты Bombsight компьютерін пайдаланып, өзінің алғашқы электромеханикалық Генри сурет салу машинасын жасады. Оның машинамен жасалған суреттері 1962 жылы Лондонның Рид галереясында көрсетілді, себебі оның машинасыз туындылары оған онда жеке көрме өткізу мүмкіндігін берді. Суретші Л.С. Лоури Генриді Рейд галереясындағы көрмеге машина жасау арқылы тудырылған өнер үлгілерін қосуға ынталандырды. 1960-шы жылдардың ортасына қарай компьютерлік өнерді жасаумен айналысқан көптеген адамдар инженерлер мен ғалымдар болды, өйткені олар университеттердің ғылыми зерттеу зертханаларындағы жалғыз есептеу ресурстарына қол жеткізе алды. Көптеген суретшілер шығармашылық құрал ретінде пайдалану үшін жаңа компьютерлік технологияны зерттеуге тырысты. 1962 жылдың жазында А. Майкл Нолл Нью-Джерси штатының Мюррей-Хилл қаласындағы Bell Telephone Laboratories-дегі цифрлық компьютерді көркемдік мақсаттар үшін ғана визуалды үлгілер жасау үшін бағдарламалады. Оның кейінгі компьютерлік үлгілері Пит Мондриан мен Бриджит Райлидің суреттерін имитациялады және классикаға айналды. Нолл сондай-ақ 1960-шы жылдардың ортасында эстетикалық қалауларды зерттеу үшін осы үлгілерді пайдаланды. Компьютерлік өнердің алғашқы екі көрмесі 1965 жылы өтті: «Generative Computergrafik», 1965 жылғы ақпан, Германияның Штутгарт қаласындағы Technische Hochschule-де және «Computer Generated Pictures», 1965 жылғы сәуір, Нью-Йорктегі Howard Wise галереясында. Штутгарт көрмесі Георг Нистің жұмыстарын ұсынды; ал Нью-Йорк көрмесі Бела Жюльц пен А. Майкл Ноллдің туындыларын көрсетті және «The New York Times» газеті оны өнер ретінде қарастырды. Үшінші көрме 1965 жылғы қарашада Германияның Штутгарт қаласындағы Galerie Wendelin Niedlich галереясында Фридер Наке мен Георг Нистің жұмыстарын көрсетті. Мауган Мейсонның аналогты компьютерлік өнері және Ноллдың цифрлық компьютерлік өнері 1965 жылдың соңында Лас-Вегаста өткен AFIPS күзгі бірлескен компьютерлік конференциясында көрсетілді. 1968 жылы Лондондағы Қазіргі заманғы өнер институты (ICA) компьютерлік өнердің ең ықпалды көрмелерінің бірі – «Cybernetic Serendipity» көрмесін өткізді. Жасия Райхардт басқарған көрмеге көбінесе алғашқы цифрлық суретшілер ретінде қаралатын Nam June Paik, Frieder Nake, Leslie Mezei, Georg Nees, A. Michael Noll, John Whitney және Charles Csuri кірді. Бір жылдан кейін, Лондон қаласында Компьютерлік өнер қоғамы құрылды. «Cybernetic Serendipity» ашылған кезде, 1968 жылғы тамызда, Югославияның Загреб қаласында «Компьютерлер және визуалды зерттеулер» тақырыбында симпозиум өтті. Ол Еуропалық суретшілердің «Жаңа Тенденциялар» қозғалысын қабылдады, бұл Загребте үш көрмені (1961, 63 және 65 жылдары) нақты, кинетикалық және конструктивті өнерді, сондай-ақ оп-арт пен концептуалды өнерді өткізуге әкелді. «Жаңа Тенденциялар» өз атын «Тенденциялар» деп өзгертті және 1973 жылға дейін симпозиумдар, көрмелер, байқаулар және халықаралық журналмен («bit international») жалғастырды. Кэтрин Нэш пен Ричард Уильямс 1970 жылы «Өнерпаздар үшін компьютерлік бағдарлама: ART 1» кітабын жариялады. Xerox Corporation-ның Пало-Альто зерттеу орталығы (PARC) 1970-ші жылдары алғашқы графикалық пайдаланушы интерфейсін (GUI) жасады. Алғашқы Macintosh компьютері 1984 жылы шығарылды; содан бері GUI танымал болды. Көптеген графикалық дизайнерлер оның шығармашылық құрал ретіндегі мүмкіндіктерін тез қабылдады. Энди Уорхол 1985 жылғы шілдеде Нью-Йорктегі Линкольн орталығында компьютерді таныстырған кезде Amiga-ны пайдаланып, цифрлық өнер тудырды. Дебби Гарридің суреті видеокамерамен монохромды түсіріліп, «ProPaint» деп аталатын графикалық бағдарламаға цифрлық түрде енгізілді. Уорхол суретті өңдеп, бояулар қосып, су тасқыны арқылы өзгертті.

Шығару құрылғылары

Бұрын технология шығысты және басып шығару нәтижелерін шектеуші болды. Алғашқы машиналар негізгі қағаз түрінде шығару үшін қалам мен сия қолданды. 1960 жылдардың басында Стромберг Карлсон SC 4020 микрофильм принтері Белл Телефон зертханаларында 35 мм микрофильмде цифрлық компьютерлік суреттер мен анимация жасау үшін график құралы ретінде пайдаланылды. Тұрақты суреттер катодты сәулелі түтіктің бетіне салынып, автоматты түрде фотоға түсірілді. Компьютерлік анимациялық фильм жасау үшін бірнеше тұрақты суреттер салынды, бастапқыда 35 мм пленкаға, содан кейін 16 мм камера SC 4020 принтеріне қосылғаннан кейін 16 мм пленкаға. 1970 жылдары нүктелік матрицалық принтер (жазу машинасына ұқсас, сия таспасына соққы беретін басып шығару басымен) әртүрлі шрифттер мен кездейсоқ графиканы көшіру үшін қолданылды. Алғашқы анимациялар қағазға барлық кадрларды тізбектеп салу арқылы жасалды, содан кейін қозғалысты 16 мм пленкаға беру арқылы көрсетуге дайындалды. 1970 және 1980 жылдары нүктелік матрицалық принтерлер көптеген визуалды шығыстарды жасау үшін пайдаланылды, ал микрофильмді графиктер көбінесе алғашқы анимация үшін қолданылды. және 1993 жылға дейін DOS/Windows платформалары үшін құрастырылды.

Роботпен сурет салу

Робот суреті – робот салған өнер туындысы. 1962 жылы жасалған Реймонд Оугердің «Сурет салу машинасы» алғашқы робот-суретшілердің бірі болды, сондай-ақ 1960 жылдардың соңында Гарольд Коэн жасаған «AARON» жасанды интеллекті/суретшісі де осы санатқа жатады. Джозеф Нечватал 1986 жылдан бастап үлкен компьютерлік робот суреттерін салуға кірісті. Суретші Кен Голдберг 1992 жылы 11’ x 11’ өлшемді сурет салу машинасы жасады, ал неміс суретшісі Маттиас Гробель де 1990 жылдардың басында өзінің роботты сурет салу машинасының үлгісін құрастырды.

Нейрондық стильді беру

Фотореалистік емес рендеринг (суреттерді стильдік өнерге автоматты түрде түрлендіру үшін компьютерлерді пайдалану) 1990 жылдардан бері зерттеу нысаны болып келді. 2015 жыл шамасында, конволюциялық нейрондық желілерді қолдана отырып, бір суреттен екінші суретке немесе мақсатты суретке стильдік көшіру мүмкін болды. Стильдік көшірудің бір әдісі VGG немесе ResNet сияқты құрылымдарды қолдану арқылы суреттен алынған стильді визуалды ерекшеліктердің статистикасына жіктеуді қамтиды. Содан кейін мақсатты сурет осы статистикаға сәйкес өңделеді. Белгілі қолданыстарға Prisma, Facebook Caffe2Go стильдік көшіруі, MIT Nightmare Machine және DeepArt жатады.