АҚШ салық жүйесін реформалау ұсынысы: FairTax жобасы

Кіріспе

АҚШ салық кодексін реформалау туралы ұсыныс

FairTax – 2005 жылдан бері АҚШ Конгресінде заң жобасы ретінде үнемі ұсынылып келе жатқан, Ішкі кірістер қызметін толық таратуды көздейтін бірыңғай ставкалы салық жүйесінің ұсынысы. Бұл ұсыныс барлық федералды табыс салығын (балама ең төменгі салық, корпоративтік табыс салығы және капиталдан түскен табыс салығын қоса алғанда), жалақыдан төленетін салықтарды (әлеуметтік қамсыздандыру және Medicare салықтарын қоса алғанда), сыйлық салығын және мүлік салығын жойып, оларды бөлшек саудадағы тұтыну салығымен алмастыруды көздейді. Ұсынылып отырған «Әділ салық» заңы жеке тұтынуға арналған барлық жаңа тауарлар мен қызметтерге сатып алу кезінде бір рет салық салуды қарастырады. Ұсыныста сондай-ақ, төмен кірісті азаматтарға салықтың регрессивті әсерін азайту үшін ай сайынғы әлеуметтік төлемдер де қарастырылған. Бұл, қолдаушылар тарапынан, кедейлік деңгейіне дейінгі сатып алуларға жасалатын «алдын ала қайтарым» немесе «пребат» ретінде сипатталды. АҚШ Конгресіне алғаш рет 1999 жылы енгізілген бұл заң жобасы бойынша бірнеше конгресс комитеттерінде тыңдаулар өтті, бірақ ол комитеттен шығаруға қол жеткізбеді. 2005 жылы FairTax ұсынысын ілгерілету кампаниясына Лео Э. Линбек және Fairtax.org қатысты. Радиодағы комментатор Нил Борц және Джорджия штатының конгрессмені Джон Линдер 2005 жылы «Әділ салық кітабын» жариялады, ал 2008 жылғы президенттік сайлау кампаниясында осы ұсынысқа қосымша назар аударылды. Заң жобасында көрсетілгендей, бастапқы сату салығының мөлшерлемесі 30% құрайды (яғни, 100 долларлық тауарды сатып алғанда 30 доллар салық төленеді, нәтижесінде тұтынушы төлейтін жалпы сома 130 доллар болады). Ұсынысты қолдаушылар бұл мөлшерлемені салықты қоса алғанда төленген жалпы сомаға негізделген 23% салық ретінде ұсынады, бұл қазіргі табыс салығын есептеу әдісіне ұқсас. Келешек жылдары мөлшерлеме өткен қаржы жылындағы федералды түсімдерге байланысты жыл сайын түзетілуі мүмкін. Қайтарымды ескергенде, FairTax тұтынуға қатысты прогрессивті болады. Қолдаушылар бұл жоспардың байлықты тиімді салыққа тартуға, сатып алу қабілетін арттыруға және салық базасын кеңейту арқылы салық жүктемесін азайтуға мүмкіндік беретінін мәлімдейді. Ұсынысты қолдаушылар тұтыну салығының үнемдеу мен инвестицияларды арттыруға, салық есептесуін жеңілдетуге, экономикалық өсімді ынталандыруға, халықаралық бизнесті АҚШ-та орналасуға ынталандыруға және АҚШ-тың халықаралық саудадағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруға септігін тигізетініне үміттенеді. Бұл жоспар федералды үкіметті қаржыландырудың ашықтығын қамтамасыз етеді. Оны қолдаушылар бұл шараның азаматтық бостандықтарды арттырады, қоршаған ортаға пайдасын тигізеді және заңсыз қызметтер мен құжатсыз көшіп келгендерге тиімді салық салады деп санайды. Керісінше, сыншылар мұндай үлкен тұтыну салығын жинаудың өте қиын болатынын, кең ауқымды салықтан қашуға әкелетінін айтады. Ұсынылған «Әділ салық» салық шегерімдерін жоюға, салықтан кейінгі үнемдеуге, несиелерді пайдалануға және мемлекеттік және жергілікті облигацияларға салықтық жеңілдіктерді жоғалтуға әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, АҚШ Конституциясының 16-шы түзетуі оны қабылдағаннан кейін жеті жыл ішінде жойылмаса, бұл заң жобасында оның күші жойылатын күндік ереже қарастырылған.

FairTax is a single rate tax proposal which has been proposed as a bill in the United States Congress regularly since 2005 that includes complete dismantling of the Internal Revenue Service. The proposal would eliminate all federal income taxes (including the alternative minimum tax, corporate income taxes, and capital gains taxes), payroll taxes (including Social Security and Medicare taxes), gift taxes, and estate taxes, replacing them with a single consumption tax on retail sales. The proposed Fair Tax Act (/) would apply a tax, once, at the point of purchase on all new goods and services for personal consumption. The proposal also specified a monthly welfare payment for low income earners to offset the regressive tax impact. This was styled by advocates as an "advance rebate", or "prebate", of tax on purchases up to the poverty level. First introduced into the United States Congress in 1999, a number of congressional committees have heard testimony on the bill; however, it did not move from committee. A campaign in 2005 for the FairTax proposal involved Leo E. Linbeck and the Fairtax. org. Talk radio personality Neal Boortz and Georgia Congressman John Linder published The FairTax Book in 2005 and additional visibility was gained in the 2008 presidential campaign. As defined in the proposed legislation, the initial sales tax rate is 30% (i. e. a purchase of $100 would incur a sales tax of $30, resulting in a total price to the consumer of $130). Advocates promote this as a 23% tax inclusive rate based on the total amount paid including the tax, which is the method currently used to calculate income tax liability. In subsequent years the rate could adjust annually based on federal receipts in the previous fiscal year. With the rebate taken into consideration, the FairTax would be progressive on consumption, Supporters contend that the plan would effectively tax wealth, increase purchasing power and decrease tax burdens by broadening the tax base. Advocates expect a consumption tax to increase savings and investment, ease tax compliance and increase economic growth, increase incentives for international business to locate in the US and increase US competitiveness in international trade. The plan would provide transparency for funding the federal government. Supporters believe it would increase civil liberties, benefit the environment, and effectively tax illegal activity and undocumented immigrants. Critics contend that a consumption tax of this size would be extremely difficult to collect, would lead to pervasive tax evasion, The proposed Fairtax might cause removal of tax deduction incentives, transition effects on after tax savings, incentives on credit use and the loss of tax advantages to state and local bonds. It also includes a sunset clause if the 16th Amendment to the US Constitution is not repealed within seven years of its enactment.

Заңнамалық шолу және тарихы

Заңнама бойынша Ішкі кірістер қызметі (үш жылдан кейін) таратылады және Қаржы департаментінде акциздік салық және сату салығы бюролары құрылады. Бұл заң жобасын Сенатқа Грузия штатының республикашыл саясаткері Саксби Чамблисс (2003–2014) енгізген болатын. Линдер алғаш рет «Әділ салық» заңын 1999 жылдың 14 шілдесінде 106-шы АҚШ Конгресіне ұсынды, және одан кейін Конгрестің әрбір кезеңінде осыған ұқсас заң жобасы қайтадан ұсынылды. 108-ші Конгресте бұл заң жобасын 56 палата мүшесі мен сенатор қолдады, 109-шыда – 61, 110-шыда – 76, 111-шіде – 70, 112-шіде – 78, 113-шыда – 83 (/), 114-шіде – 81 (/), 115-шіде – 51 (/), 116-шыда – 33, ал 117-шіде – 30 қолдау көрсетті. Бұрынғы Палата спикері Деннис Хастерт (республикашыл) 109-шы және 110-шы Конгрестерде бұл заң жобасын қолдаған, бірақ ол Демократиялық партия жетекшілігінен қолдау алмады. Демократ өкілі Коллин Петерсон (Миннесота штаты) және Демократ сенаторы Зелл Миллер (Джорджия штаты) 108-ші Конгресте заң жобасын бірлесіп ұсынды, бірақ Петерсон Өкілдер палатасынан, ал Миллер Сенаттан кетті. 2009 жылы Rasmussen Reports жүргізген сауалнамаға сәйкес, американдықтардың 43%-ы ұлттық сату салығын енгізуді қолдайды, ал 38%-ы оған қарсы. Сату салығын 52% республикашыл, 44% демократ және 49% партиялық емес сайлаушылар әділ деп санайды. Президент Барак Обама бұл заң жобасын қолдамады, оның орнына табыс пен жалақыға салынатын салық жүйелеріне прогрессивті өзгерістер енгізуді ұсынды. Президент Дональд Трамп жалпы табыс салығын төмендетуді және салықтық санаттардың санын жетіден үшке дейін азайтуды ұсынды.

Кірістер бейтараптығы

FairTax төңірегіндегі басты сұрақ – салықтың кіріс бойынша бейтарап болу мүмкіндігі, яғни салықтың жалпы федералдық салық түсімдерін арттыруына немесе азайтуына бола ма. Экономистер, кеңесші топтар мен саяси жақтас топтар FairTax-тың шынымен кіріс бойынша бейтарап болуы үшін қажетті салық мөлшерлемесі туралы келіспейді. Әртүрлі сарапшылар әртүрлі болжамдар, уақыт кезеңдері мен әдістерді қолданады, нәтижесінде салық мөлшерлемелері күрт өзгеше болады, бұл зерттеулерді тікелей салыстыруды қиындатады. Статикалық немесе динамикалық есептеуді таңдау кез келген кіріс бойынша бейтарап мөлшерлемені бағалауды одан әрі күрделендіреді. Саффолк университетінің Beacon Hill институты және доктор Лоренс Котликовтың Tax Notes журналында жарияланған 2006 жылғы зерттеуі FairTax-тың 2007 салық жылында 23,82% мөлшерлемеде (салықсыз 31,27%) кіріс бойынша бейтарап болатынын көрсетті. Зерттеуде сатып алу қабілеті мемлекеттік және жергілікті үкіметтерден мемлекеттік және жергілікті салық төлеушілерге ауыстырылады делінген. Жоғалған түсімді қайтару үшін мемлекеттік және жергілікті билік салық төлеушілерден сол сияқты нақты түсімдерді жинау үшін салық мөлшерлемелерін көтеруі немесе салық заңдарын өзгертуі керек. FairTax-ты қолдаушылар жоғарыда аталған зерттеулер салықтан қашуды нақты ескермегенін мойындаса да, зерттеулер FairTax бойынша салықтан қашуды толығымен елемегенін де мәлімдейді. Бұл зерттеулер салықтан қашудың белгілі бір деңгейін есепке алды, себебі олар ұлттық табыс және өнім есебіне негізделген деректерді пайдаланды, бұл жалпы үй шаруалық тұтынуды төмендетеді. Сондай-ақ, егер салық базасы салықтан қашу, салықтан жалтару және/немесе заңнамалық түзетулердің нәтижесінде 10%-ға төмендесе, орташа мөлшерлеме 10 жылдық кезеңде 34% (салықсыз 53%) болады деп қорытындыланды. Бейкер институтының 2008 жылғы динамикалық талдауы 2006 жылы 28% (салықсыз 38,9%) мөлшерлемесінің кіріс бойынша бейтарап болатынын көрсетті. Президенттің Федералдық салық реформасы жөніндегі кеңесші тобы жеке және корпоративтік табыс салығын бөлшек сауда салығымен алмастыру үшін 2006 жылғы талдау жүргізді және 15% салықтан қашу болғанда мөлшерлемені 25% (салықсыз 34%) және 30% салықтан қашу болғанда 33% (салықсыз 49%) деп бағалады.

A key question surrounding the FairTax is whether the tax has the ability to be revenue neutral; that is, whether the tax would result in an increase or reduction in overall federal tax revenues. Economists, advisory groups, and political advocacy groups disagree about the tax rate required for the FairTax to be truly revenue neutral. Various analysts use different assumptions, time frames, and methods resulting in dramatically different tax rates making direct comparison among the studies difficult. The choice between static or dynamic scoring further complicates any estimate of revenue neutral rates. A 2006 study published in Tax Notes by the Beacon Hill Institute at Suffolk University and Dr. Laurence Kotlikoff estimated the FairTax would be revenue neutral for the tax year 2007 at a rate of 23.82% (31.27% tax exclusive). The study states that purchasing power is transferred to state and local taxpayers from state and local governments. To recapture the lost revenue, state and local governments would have to raise tax rates or otherwise change tax laws in order to continue collecting the same real revenues from their taxpayers. While proponents of the FairTax concede that the above studies did not explicitly account for tax evasion, they also claim that the studies did not altogether ignore tax evasion under the FairTax. These studies presumably incorporated some degree of tax evasion in their calculations by using National Income and Product Account based figures, which is argued to understate total household consumption. The study also concluded that if the tax base were eroded by 10% due to tax evasion, tax avoidance, and/or legislative adjustments, the average rate would be 34% (53% tax exclusive) for the 10 year period. A dynamic analysis in 2008 by the Baker Institute For Public Policy concluded that a 28% (38.9% tax exclusive) rate would be revenue neutral for 2006. The President's Advisory Panel for Federal Tax Reform performed a 2006 analysis to replace the individual and corporate income tax with a retail sales tax and estimated the rate to be 25% (34% tax exclusive) assuming 15% tax evasion, and 33% (49% tax exclusive) with 30% tax evasion.

Салық салынатын заттар мен босатулар

Салық жеке тұтыну үшін жаңа тауарлар мен қызметтердің соңғы бөлшек саудасында бір рет салынады. Қолданылған заттарды сатып алу, экспорт және барлық бизнес-мәмілелер салықтан босатылады. Сондай-ақ, инвестициялар, мысалы, акцияларды сатып алу, корпоративтік бірігулер мен иеліктен шығулар, және капиталдық инвестициялар да кірмейді. Жинақтап қою және білім алуға жұмсалатын шығындар салықтан босатылады, себебі олар инвестиция ретінде қарастырылады (түпкілікті тұтыну емес). Егер тұтынушы FairTax күшіне енгенге дейін оған ие болса немесе бұл тауарға бұрын FairTax төленген болса, ол тауар «қолданылған» деп есептеліп, салық салына қоймайды, бұл бұрын сатылған тауардан өзгеше болуы мүмкін. Денсаулық сақтау, заңдық қызметтер, қаржылық қызметтер және автокөлік жөндеу сияқты жеке қызметтер, сондай-ақ пәтерлерді және басқа да жылжымайтын мүлікті жалға алу FairTax-қа тартады. Котликов пен Сабина Йокиш жүргізген зерттеуге сәйкес, FairTax-тың ұзақ мерзімді әсері төмен кірісті отбасыларға сатып алу қабілетін 26,3%-ға арттырады, орташа кірісті отбасыларға – 12,4%-ға, ал жоғары кірісті отбасыларға – 5%-ға арттырады. Тағы бір зерттеуде олар FairTax ең кең салық базасын ұсынатынын (2 триллион доллардан астам өсім) айтады, бұл FairTax-ты қазіргі заңнамамен салыстырғанда төмен салық мөлшерлемесіне ие болуға мүмкіндік береді. Гейл ұлттық сату салығын талдады (FairTax-тан бірнеше жағынан өзгеше болғанымен), FairTax жақтастары регрессивті жалақы салығын алмастыруды (Салық комиссиясының зерттеуіне кірмеген 15,3% жалпы салық; Money журналына сәйкес, көптеген экономистер мен салық сарапшылары тұтыну салығы идеясын қолдайды, бірақ олардың көпшілігі FairTax ұсынысында салықтан жалтару және кіріс теңгерімсіздігіне байланысты күрделі мәселелер бар деп санайды). Сонымен қатар, табыс салығы индустриясына тиетін әсер және Конституцияның он алтыншы түзетуін жоюдың қиындығы (Конгреске табыс салығын қайта енгізуге жол бермеу үшін) туралы да алаңдаушылықтар бар.

Экономикалық

Америкалықтар әділ салық салу үшін" FairTax АҚШ экономикасын жақсартады және жоспарды қолдаған 80 экономист, оның ішінде Нобель сыйлығының лауреаты Вернон Л. Смит қол қойған хат ұсынады. Ардуин, Лаффер және Мур Эконометрикасы экономиканың ЖІӨ бойынша есептелген көрсеткіші алғашқы жылы 2,4%-ға, ал 10-шы жылы 11,3%-ға артатынын болжады. Бейкер институтының 2008 жылғы талдауы жоспардың қысқа және ұзақ мерзімде макроэкономикалық жағдайды жақсартатынын көрсетті, бірақ ауысу кезеңінде туындауы мүмкін мәселелерге назар салды. Конгресс палатасының Жолдар және құралдар комитетінің бұрынғы төрағасы Билл Арчер Принстон университетінің эконометрикалық қызметінен 500 еуропалық және азиялық компаниядан АҚШ-та FairTax енгізілген жағдайда олардың бизнес-шешімдеріне тиетін әсер туралы сауалнама жасауды сұрады. Олардың 400-і келесі зауытын АҚШ-та салады десе, 100 компания штаб-пәтерін АҚШ-қа көшіруге ниеттенді. Қолдаушылар АҚШ ЭҮДҰ елдері арасында корпоративтік табыс салығының ең жоғары мөлшерлемесіне ие екенін және салық жүйесінде шекаралық түзету механизмі жоқ жалғыз ел екенін айтады. Жақтастары FairTax корпоративтік табыс салығын жояды және автоматты түрде шекаралық түзетуге ие болғандықтан, шетелдік өндірушілердің салықтық артықшылықтары жойылып, АҚШ-тың бәсекеге қабілеттілігі ішкі және халықаралық нарықтарда дереу артады деп мәлімдейді. Қарсыластар 2000 жылы Ұлттық бөлшек сауда федерациясы тапсырыс берген зерттеуге сілтеме жасайды, онда Билли Таузин ұсынған ұлттық сату салығы туралы заң жобасы (Жеке салық бостандығы туралы заң) экономиканың үш жылға, жұмыспен қамтудың төрт жылға және тұтынушылардың шығындарының сегіз жылға төмендеуіне әкеледі делінген. The Wall Street Journal газетінің жазушысы Джеймс Таранто FairTax ұсынысының сұранысқа тигізетін әсерін пайдалана алмайтынын және ақша жұмсауға қарсы күшті тежеу құралатынын айтады. Бакли де, егер салық мөлшерлемесі айтарлықтай жоғары болса, FairTax жаңа тауарларға деген сұранысты төмендетіп, экономикалық өсуге зиян келтіреді деп санайды. Сыншылар FairTax жинақ салғандар үшін әділетсіз екі есе салық салуға алып келетінін және салықтан кейінгі ақшадан үлкен сома жинаған, әсіресе зейнеткерлікке шыққан және жинақ ақшасын жұмсауға көшкен салық төлеушілерге ауысу кезеңінде туындауы мүмкін қиындықтарды ескермейтінін мәлімдейді. Қолдаушылар бұл өзгерістер ауысу кезеңінде FairTax төлеуді өтеуге көмектеседі деп санайды. Бірақ жинақ, білім және басқа да инвестициялар жоспар бойынша салықтан босатылғандықтан, FairTax үй сатып алуға жұмсалатын қаражатты азайтуы мүмкін. Бейкер институтының 2008 жылғы талдауы FairTax инвестицияларға салықтық жеңілдіктер жойылғандықтан, тұрғын үй секторында ауысу кезеңінде қиындықтар тудыратынын көрсетті. FairTax мемлекеттік және жергілікті мемлекеттік қарыздарға да әсер етуі мүмкін, себебі федералды табыс салығы жүйесі муниципалдық облигацияларға салықтық артықшылықтар береді. Жақтастары FairTax экологиялық экономика және пайдаланылған тауарларды қайта пайдалану мен қайта сату арқылы экологиялық пайда әкеледі деп санайды. Жақтастары FairTax заңсыз көшіп келгендерді заңдастыруға ынталандырады, өйткені олар әділеттәулік төлемдерін алмайды. Қарсыластар мемлекеттік тұтынуға салынатын салық конституцияға қайшы болуы мүмкін деп мәлімдейді. Пайдаланылған тауарлардың құнында FairTax көлемі қамтылған болады. Пайдаланылған және жаңа тауарлар арасындағы баға айырмашылығы сақталмалы, себебі пайдаланылған тауарлардың құны мен құндылығы жаңа тауарлардың құны мен құндылығына тікелей байланысты.

Americans For Fair Taxation states the FairTax would boost the United States economy and offers a letter signed by eighty economists, including Nobel Laureate Vernon L. Smith, that have endorsed the plan. Arduin, Laffer & Moore Econometrics projected the economy as measured by GDP would be 2.4% higher in the first year and 11.3% higher by the 10th year than it would otherwise be. An analysis in 2008 by the Baker Institute For Public Policy indicated that the plan would generate significant overall macroeconomic improvement in both the short and long term, but warned of transitional issues. Bill Archer, former head of the House Ways and Means Committee, asked Princeton University Econometrics to survey 500 European and Asian companies regarding the effect on their business decisions if the United States enacted the FairTax. 400 of those companies stated they would build their next plant in the United States, and 100 companies said they would move their corporate headquarters to the United States. Supporters argue that the U. S. has the highest combined statutory corporate income tax rate among OECD countries along with being the only country with no border adjustment element in its tax system. Proponents state that because the FairTax eliminates corporate income taxes and is automatically border adjustable, the competitive tax advantage of foreign producers would be eliminated, immediately boosting U. S. competitiveness overseas and at home. Opponents point to a study commissioned by the National Retail Federation in 2000 that found a national sales tax bill filed by Billy Tauzin, the Individual Tax Freedom Act , would bring a three year decline in the economy, a four year decline in employment and an eight year decline in consumer spending. The Wall Street Journal columnist James Taranto states the FairTax is unsuited to take advantage of supply side effects and would create a powerful disincentive to spend money. Buckley also argues that if the tax rate was significantly higher, the FairTax would discourage the consumption of new goods and hurt economic growth. would face loss of employment. Critics have stated that the FairTax would result in unfair double taxation for savers and suggest it does not address the transition effect on some taxpayers who have accumulated significant savings from after tax dollars, especially retirees who have finished their careers and switched to spending down their life savings. Supporters suggest these changes would offset paying the FairTax under transition conditions. but since savings, education, and other investments would be tax free under the plan, the FairTax could decrease the incentive to spend more on homes. An analysis in 2008 by the Baker Institute For Public Policy concluded that the FairTax would have significant transitional issues for the housing sector since the investment would no longer be tax favored. The FairTax may also affect state and local government debt as the federal income tax system provides tax advantages to municipal bonds. Proponents believe environmental benefits would result from the FairTax through environmental economics and the re use and re sale of used goods. Advocates argue the FairTax would provide an incentive for illegal immigrants to legalize as they would otherwise not receive the rebate. Critics have also argued that a tax on state government consumption could be unconstitutional. used goods would contain the embedded FairTax cost. The price differential/margins between used and new goods should stay consistent, as the cost and value of used goods are in direct relationship to the cost and value of the new goods.

Бөлшек сауда бағасының теориясы

Дейл Жоргенсонның зерттеуіне сүйене отырып, қолдаушылар ішкі тауарлар мен қызметтердің өндіріс шығындары кіріктірілген салықтар алынып тасталғаннан кейін орташа есеппен шамамен 22%-ға төмендеуі мүмкін, ал салықтан кейінгі сату көлемі шамамен сол күйінде қалады деп мәлімдейді. Зерттеуде тауар мен қызмет түріне байланысты өндіруші бағалары 15%-тан 26%-ға дейін төмендеуі мүмкін екені қорытындыланды. Жоргенсонның зерттеуіне барлық кіріс және жалақы салықтары кірді, бұл қызметкерлердің таза табысы FairTax енгізілгенге дейінгі деңгейде қалатынын болжайды. FairTax енгізілгеннен кейін бағалар мен жалақыдағы өзгерістер көбінесе Федералдық резервтің ақша-кредиттік саясатына байланысты болады. Ақша ұсынымының өзгеруіне бейімделу болмаса, бөлшек сауда бағалары мен таза табыс өзгермейді – кіріктірілген салықтар FairTax-пен алмастырылады. Толық бейімделу болса, бағалар мен табыстар ерекше салық мөлшерлемесімен (яғни 30%-бен) өседі – кіріктірілген салықтар қосымша табысқа айналады. Ішінара бейімделу болса, оның дәрежесі орташа мәнді құрайды, бұл шамамен 5 миллиард долларға тең.

Салық кодексінің сақталуына әсері

Бұған қара базар да себеп болуы мүмкін. FairTax жақтастары қазіргі салық жүйесінде қара нарыққа көбінесе салық салына бермейтінін айтады. Экономистер АҚШ-тағы көлеңкелі экономиканың жылдық көлемін бірден үш триллион долларға дейін бағалайды. Сату салығын енгізу арқылы, жақтастары қара нарықтағы қызметтен түскен табыс, егер ол заңды тұтынуға жұмсалса, салық салынатынын мәлімдейді. Мысалы, есірткінің заңсыз сатуы салықтан босатылған болып қалады (табыс салығын төлемеудің орнына, есірткі сатушылары сату салығын төлемегені үшін жауапкершілікке тартылады), бірақ олар есірткіден түскен ақшаны азық-түлік, киім-кешек және автомобильдер сияқты тұтыну тауарларын сатып алуға қолданғанда салық төлейді. Бұрын салықтан босатылған бұл ақшаға салық салу арқылы FairTax жақтастары, салық төлемейтіндердің де жиналмаған табыс және жалақы салығы орнына өз үлесін төлейтінін айтады. Басқа экономистер мен сарапшылар көлеңкелі экономика бұрынғы салық жүктемесін көтереді деп санайды. Олардың пікірінше, қазіргі салық жүйесін тұтыну салығымен алмастыру көлеңкелі экономикадан түсетін салық түсімдерін өзгерте қоймайды. Заңсыз табыс тікелей салықтан босатылса да, одан түскен табысты жұмсау нәтижесінде бизнес кірісі мен жалақыға салық салынады. FairTax бойынша, федералды үкімет салықтық бақылауды бір салыққа шоғырландыра алады. Бөлшек саудагерлерге, төленген салықтың 200 доллардан жоғары немесе 0,25 пайызына тең әкімшілік төлем, салық салуға байланысты шығыстарды өтеу ретінде төленеді. Федералдық қаражат штаттарға жиналған жалпы табыстың белгілі бір пайызы ретінде төленетіндіктен, Джон Линдер штаттар жиналған қаражатты барынша арттыруға мүдделі болады деп мәлімдейді. Beacon Hill институтының жүргізген зерттеуі көрсеткендей, штаттар орташа есеппен сату салығын жартысынан астамға төмендетуі мүмкін, ал штат экономикасы мемлекеттік деңгейдегі FairTax қабылдануынан үлкен пайда көреді. Теннесси университетінің экономистері ұлттық бөлшек сауда салығының мемлекеттік және жергілікті билік қаржысына да елеулі әсер ететінін атап өтті. Вирджиния университетінің құқық мектебінің профессоры Джордж Инь FairTax экспорттық және импорттық операциялар бойынша салықтан жалтару мәселелерін тудыруы мүмкін екенін мәлімдеді.

One avenue for non compliance is the black market. FairTax supporters state that the black market is largely untaxed under the current tax system. Economists estimate the underground economy in the United States to be between one and three trillion dollars annually. By imposing a sales tax, supporters argue that black market activity would be taxed when proceeds from such activity are spent on legal consumption. For example, the sale of illegal narcotics would remain untaxed (instead of being guilty of income tax evasion, drug dealers would be guilty of failing to submit sales tax), but they would face taxation when they used drug proceeds to buy consumer goods such as food, clothing, and cars. By taxing this previously untaxed money, FairTax supporters argue that non filers would be paying part of their share of what would otherwise be uncollected income and payroll taxes. Other economists and analysts have argued that the underground economy would continue to bear the same tax burden as before. They state that replacing the current tax system with a consumption tax would not change the tax revenue generated from the underground economy—while illicit income is not taxed directly, spending of income from illicit activity results in business income and wages that are taxed. Under the FairTax, the federal government would be able to concentrate tax enforcement efforts on a single tax. Retailers would receive an administrative fee equal to the greater of $200 or 0.25% of the remitted tax as compensation for compliance costs. Because the federal money paid to the states would be a percentage of the total revenue collected, John Linder claims the states would have an incentive to maximize collections. A study by the Beacon Hill Institute concluded that, on average, states could more than halve their sales tax rates and that state economies would benefit greatly from adopting a state level FairTax. Economists from the University of Tennessee concluded that while there would be many desirable macroeconomic effects, adoption of a national retail sales tax would also have serious effects on state and local government finances. University of Virginia School of Law professor George Yin states that the FairTax could have evasion issues with export and import transactions.

Жер асты экономикасы

FairTax қарсыластары ұлттық бөлшек сауда салығы енгізудің айналымды жасырын экономикаға түсіріп, үлкен көлемдегі көлеңкелі экономиканы құрайтынын айтады. Үкімет сондай-ақ барлық бөлшек сауда сатушыларын сатып алушыға транзакцияның түріне қарамастан (ақша, кредит картасы және т.б.) жазбаша түбіртек беруге міндеттей алады, бұл салықтан қашуға қатысты із жасайды және сатып алушы оларды жария етуі мүмкін (FairTax салық төлемегендерді хабарлағандарға сыйақы беруге рұқсат береді). Бөлшек саудагердің бөлшек сауданы жасыруға мүддесіздігі зор, себебі ол тауардың бағасының көп бөлігін салық ретінде төлейді. Бөлшек саудагерлер сатуды жасырып, тұтынушының салықтан қашуына көмектеспейді. Керісінше, сату салығы жүйесінде бөлшек саудагер тауарға салық төлемейді. Бұл бөлшек саудагерлерге сатуды жасыруға және «салық арбитражына» қатысуға ынталандырады, яғни заңсыз салық үнемдеуін соңғы тұтынушымен бөлісу арқылы іске асырады. Forbes журналында Тим Ворсталл салықтан қашу туралы жазды: Еуропадағы 20-25 пайыздық тұтыну салығы сату салығы болғанда жұмыс істемейтін еді, сондықтан олардың барлығы ҚҚС болып табылады.

FairTax қозғалысы

FairTax-тің құрылысы Хьюстон, Техас штатындағы бір топ кәсіпкерлермен басталды, олар бастапқыда үлкен салық реформасы қозғалысына айналған Americans For Fair Taxation (AFFT) саяси жақтаушылық тобын қаржыландырды. AFFT-ның Хьюстондағы штат қызметкерлері мен әділ салықты қабылдау үшін жұмыс істейтін көптеген еріктілер бар. 2007 жылы Брюс Бартлетт FairTax-ты 1990-шы жылдардың басында Саентология шіркеуі ойлап тапқанын айтты. Өкіл Джон Линдер Атланта журналының конституциясына Бартлетт FairTax қозғалысын Саентологиямен байланысты Азаматтардың баламалы салық жүйесі үшін күрес тобымен шатастырғанын мәлімдеді, ол да федералды табыс салығын жойып, оны ұлттық бөлшек сауда салығымен алмастыруды көздейді. AFFT төрағасы және бас директоры Лео Линбек: «Americans For Fair Taxation құрылтайшысы ретінде, Саентологияның FairTax-ты білдіретін заңнаманы зерттеуде, жасауда немесе құруда ешқандай рөл атқармағанын қатегориялық түрде мәлімдей аламын» деді. Сонымен қатар, Буорц пен Линдер жоспарға қолдау көрсету үшін бірнеше FairTax митингін ұйымдастырды. Басқа да медиа тұлғалары, соның ішінде бұрынғы радио және теледидар ток-шоу жүргізушісі Ларри Элдер, радио жүргізушісі және 2012 жылғы Республикалық партия президенттік үміткері Герман Кейн, Fox News және радио жүргізушісі Шон Ханнити, сондай-ақ Fox Business жүргізушісі Джон Стоссель бұл жобаға халықтың қолдауын арттыруға көмектесті. FairTax 2008 жылғы президенттік сайлауда тағы бір маңызды мәселе ретінде танылды. 2007 жылдың 30 маусымында өткен дебаттарда бірнеше республикалық кандидаттардан FairTax-қа қатысты ұстанымдары туралы сұралды, көптегендері сайланған жағдайда заңға қол қоятындарын айтты. «Godfather's Pizza» компаниясының бұрынғы бас директоры Герман Кейн FairTax-ты көп кезеңді салық реформасының соңғы қадамы ретінде жариялады. АҚШ-тан тыс жерлерде Канаданың Христиандық мұра партиясы 2011 жылғы сайлау платформасының бір бөлігі ретінде FairTax ұсынысын қабылдады, бірақ ешқашан сайлауда орын жеңіп алған емес.