Кіріспе

Америкаға тән мысықтұқымдастардың бір түрі

Ұзын құйрықты мысық (Neogale frenata), сондай-ақ баулы мысық, ниқапталған құдақ немесе ірі стаут деп те аталады, Оңтүстік Канададан АҚШ-тың көп бөлігі мен Мексика арқылы, Орталық Американың барлық аймақтарына және Солтүстік Оңтүстік Америкаға таралған мысықтұқымдастардың бір түрі. Ол қысқа құйрықты мысықтан (Mustela erminea) ерекшеленеді, ол "стаут" деп те аталады, Mustela туысының жақын туысы, ол Еуразияда пайда болып, шамамен жарты миллион жыл бұрын Солтүстік Америкаға өтіп келген; екі түр де көруге ұқсас, әсіресе қара құйрық ұшы.

Таксономия

Ұзын құйрықты мысықша алғаш рет 1831 жылы Хинрих Лихтенштейн Mustela frenata деген атпен Mustela туысына жатқызған. 1993 жылы Smithsonian Institution Press баспасында жарық көрген "Дүниедегі сүтқоректілер түрлерінің екінші басылымы: таксономиялық және географиялық анықтама" еңбегінде Mustela frenata классификациясы қабылданды.

Эволюция

Ұзын құйрықты кекірек 5–7 миллион жыл бұрын басталған процестің нәтижесі, солтүстік орманды алқаптар ашық далаға айналғанда, бұл кішкентай, жер қазған кеміргіштердің қарқынды эволюциясына себеп болды. Ұзын құйрықты кекіректің ата-тегі қазіргі түрінен ірілеу болған, жаңа тамақ көзін игеру үшін дене мөлшерін кішірейтуге бейімделген. Ұзын құйрықты кекірек 2 миллион жыл бұрын Солтүстік Америкада пайда болды, ал Еуразияда оның қарсы тұратын түрі – тұяқ, одан сәл кейін пайда болды. Бұл түр Мұз дәуірінде гүлденді, өйткені оның кішкентай денесі мен ұзын бойы қардың астында оңай қозғалуға, сондай-ақ иесіздіктерде аң аулауға мүмкіндік берді. Ұзын құйрықты кекірек пен тұяқ жарты миллион жылға дейін бөлек қалды, осы уақытқа дейін теңіз деңгейінің төмендеуі Беринг мұхитының құрлық көпірін ашты, осы арқылы тұяқ Солтүстік Америкаға өтуге мүмкіндік алды. Дегенмен, тұяқтан айырмашылығы, ұзын құйрықты кекірек ешқашан құрлық көпірінен өтпеді және Еуразияға таралмады.

Сипаттама

Ұзынқұйрық мысық – Солтүстік Америкадағы ең ірі мысықтардың (Neogale және Mustela туыстарын қамтиды) бірі. Олардың дене мөлшерінің ең жоғарғы шегі және жынысына қарай мөлшердегі айырмашылықтар туралы дереккөздер арасында маңызды келіспеушіліктер бар: бірі олардың дене ұзындығын көрсетіп, құйрығының ұзындығы бас және дене ұзындығының 40–70% құрайтынын айтады. Оның сөзінше, әйелдер еркектерге қарағанда 10–15% кішірек болады, осылайша олардың мөлшері ірі еркек сусарлардың мөлшерімен шамалас. Екінші дереккөз олардың ұзындығы 11-ден 22 дюймға (280–560 мм) жететінін, ал құйрығының ұзындығы қосымша 3-тен 6 дюймға (80–150 мм) жететінін мәлімдейді. Ұзынқұйрық мысықтың салмағы 3-тен 9 унцияға (85-267 г) дейін жетеді, аталықтары аналықтарынан шамамен екі есе үлкен. Күндізгі уақытта олардың көздері қара болады, бірақ түнде жарыққа түскенде ашық зәңгір жасыл түспен жарқырайды. Жазда арқасы қоңыр, ал астыңғы бөлігі ақшыл болып келеді және жауырындан ішкі аймаққа дейін сарғыш немесе ақшыл қоңыр түспен боялған. Құйрығының ұшы анық қара түсті. Флорида және АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы ұзынқұйрық мысықтардың беттерінде ақ немесе сары түсті белгілер болуы мүмкін. Солтүстік аймақтарда қыс айларында ұзынқұйрық мысықтың жүні ақ түске айналады, кейде сары реңдермен, бірақ құйрығының қара ұшы сақталады. Скунстардан айырмашылығы, олар өздерінің мускусын шашыратса, ұзынқұйрық мысық иіс қалдыру үшін денесін беттерге сүйреп, ысқылайды.

Жолдар мен сақиналар

Ұзын құйрықты құйрықшаның аяқ іздері шамамен 25 миллиметр (1 дюйм) ұзындықты құрайды. Оларда бес саусақ болғанымен, іздерінде тек төртеуі ғана көрінеді. Бірақ қар немесе лайда жүргенде ғана барлық бес саусағы да көрінеді. Егер құйрықша тамақ алып жүрсе, оның іздері ауыррақ болып көрінеді. Құйрықшаның бар екенін анықтаудың тағы бір жолы – қарда оның құйрығымен қалдырған толқын тәрізді іздерді табу. Ұзын құйрықты құйрықша зәрін тастау үшін бір белгілі жерді пайдаланады. Бұл жер әдетте олардың қазған жеріне жақын болады және қоршаған орта өзгеріп, жабылып қалғанша сол жерді пайдалана береді.

Айырмалы белгілері

Ұзынқұйрықты құйрықтың ерекше белгілері – құйрығының ұшы қара, ішкі түгі сарғыш ақ, ал арқасы мен қабырғалары қоңыр түсті болады. Сонымен қатар, ұзынқұйрықты құйрықтың ұзын мұрттары, ұзын, жіңішке денесі және құйрығы бар, ол құйрықтың денесі мен басының шамамен жартысына тең. Қысқақұйрықты құйрықтан айырмашылығы, ұзынқұйрықты құйрықтың аяқтарының ішкі жағында ақ жолақ жоқ.

Қорғау

Ұзынқұйрық мысықтың жаулары көбінесе койоттар, түлкілер, жабайы мысықтар, қасқырлар және канадалық рысьтер болып табылады. Мысық өзінің мүскісті иісін шығарады, бірақ бұл басқа жануарлармен кездескенде негізгі қолданылмайды. Олар болған жерден шығарда, иісін сонда қалдырады. Бұл мысықтардың денелерін соңғы рет тиіскен беттер арқылы сүйреп, осылай істейді. Ұзынқұйрық мысық мұны "жыртқыштарды қайта оралудан тоқтату" үшін жасайды, бұл мысықтың осы жерді қайта оралу үшін қауіпсіз мекен деп санайтынын көрсетеді. Жыртқыштардан қорғанудың тағы бір тәсілі – ұзынқұйрық мысықтың ағашқа өрмелеуі. Ұзынқұйрық мысық қыста ақ түске енгенде, осы қорғаныс механизмі ерекше пайдалы болады. Қара ұшы бар құйрығы жыртқыштардың назарын дененің қалған бөлігінен аударады, себебі ол жыртқыш көзіне анық көрінеді. Бұл мысықтың назарынан тыс қалдырады және жыртқыштың мысыққа емес, құйрығына шабуыл жасауына себеп болады. Осының арқасында мысық жыртқыштан қашуға мүмкіндік алады.