Кіріспе

Жоңғар, шекарашы және саясаткер (1745-1815)

Джон Севиер (23 қыркүйек, 1745 – 24 қыркүйек, 1815) – американдық солдат, шекарашы және саясаткер, Теннесси штатының негізін қалаушылардың бірі. Демократиялық-республикалық партияның мүшесі болған ол Теннессидің штатқа айналу кезеңінде әскери және саяси жағынан жетекші рөл атқарды және 1796 жылы штаттың бірінші губернаторы болып сайланды. Ол 1780 жылы Кингс-Маунтин шайқасында Вашингтон округінің полкінің полковнигі болып қызмет етті және 1780, 1790 жылдары чероки тайпасына қарсы ондаған шайқаста шекаралық милицияға қолбасшылық етті. Севиер 1770 жылдары Теннесси алқабының шекаралық аймағына қоныстанды. 1776 жылы ол Ватуга қауымдастығының бес судьясының бірі болып сайланды және Ватуга бекінісін чероки шабуылдарынан қорғауға көмектесті. Америка революциялық соғысы басталғанда, ол қауымдастықтың ізбасары – Вашингтон округінің қауіпсіздік комитетіне мүше болып сайланды. Кингс-Маунтин шайқасынан кейін ол солтүстік Грузиядағы бірнеше чероки қалаларын қиратқан шабуылға жетекшілік етті. 1780 жылдары ол транс-Аппалачи қоныс аударушыларының штат құруға жасаған алғашқы әрекеті болған Франклин штатының жалғыз губернаторы болды. 1790 жылдардың басында Оңтүстік-Батыс территориясының милициясында бригадир-генерал болды. Севиер Теннессидің губернаторы ретінде алты екі жылдық мерзімге сайланды: 1796 жылдан 1801 жылға дейін және 1803 жылдан 1809 жылға дейін. Екі рет мерзімнің шегіне жеткендіктен, төртінші рет қатарынан сайлану мүмкін болмады. Оның саяси мансабындағы ең маңызды оқиға – 1803 жылы дуэльге дейін бара жаздаған, өркендеп келе жатқан саясаткер Эндрю Джексонмен араздасуы болды. Губернаторлық қызметтен кейін Севиер Теннесси штатынан АҚШ Өкілдер палатасына үш рет сайланды және 1811 жылдан 1815 жылы қайтыс болғанға дейін қызмет етті. Джон Севиер – Валентин Севиер мен Джоанна Гоадтың жеті баласының ең үлкені болды. Оның испан тегі бар әкесі (Севиер тегі португалдық Ксавьер есімінің ағылшынша нұсқасы) 1740 жылы Англиядан Балтиморға көшіп келді, содан кейін біртіндеп Шенадоа аңғарына жетті. Оның інілерінің бірі, Валентин Севиер, шекарашы, революциялық соғыс офицері және Севиер бекінісін салған адам болды. Севиердің әкесі түрлі жұмыстармен айналысты: таверна ұстады, тері сатты және жер сатып алумен шұғылданды; жас Джон да осыған ұқсас жұмыстар істеді. 1761 жылы, 16 жасында Севиер Сара Хокинсқа үйленді және бастапқыда фермерлікпен айналысты. Кейбір дереккөздер Севиердің 1773 және 1774 жылдары Джордж Вашингтонның басшылығымен Вирджиния отарлық милициясында капитан болғанын көрсетеді. 1763 жылғы Корольдік жарлығы Аппалачи тауларының батысындағы үнді жерлеріне ағылшын қоныстануына тыйым салды. Ватуга қоныстары чероки жерінде орналасқандықтан, британдық колониялық шенеуніктер оларды заңсыз деп есептеді. 1775 жылдың наурыз айында қоныс аударушылар чероки тайпасынан жер сатып алды, ал Севиер келісімге куәгер ретінде тіркелді.

Америка революциялық соғысы

1775 жылы сәуірде Америка революциясы басталғанда, Ватуга тұрғындарының көпшілігі Патриоттарды қолдады, Вашингтон округін құрып, 13 мүшеден тұратын Қауіпсіздік комитетін жасады. Комитет, Севиер де кірген, 1776 жылдың көктемінде Вирджинияға "Ватуга петициясын" жіберді, ресми түрде қосылуды сұрады, бірақ Вирджиния бас тартты. (Тарихшы Ж.Г.М. Рамси Севиердің петицияны жазғанын айтты, бірақ кейінгі тарихшылар бұл пікірмен келіспейді). Бірлескен күштер 26 қыркүйекте тауларға аттанды, соңынан Макдауэллдің әскерінің қалдықтарымен қосылды. 7 қазанда Таудан келген ерлер Фергюсонды қуып жетіп, қоршады, ол өзінің Лоялист әскерін қазіргі Солтүстік Каролина мен Оңтүстік Каролина шекарасындағы Кингс-Маунтин тауының басына орналастырған еді. Севиердің әскері Кэмпбелл мен Макдауэллдің күштерімен бірге оңтүстік жақтан шабуыл жасады. Патриоттардың күштері бастапқыда Лоялисттің қатарын бұза алмады, бірақ шекаралық мергендер американдық Лоялист әскерін біртіндеп қырып салды. Шайқастың қайнар кезінде Севиер мен Кэмпбелл Лоялисттің ең биік нүктесіне шабуылдап, Таудан келгендерге таудың басына баруға мүмкіндік берді.

Франклин штаты

1784 жылдың маусым айында Солтүстік Каролина Континенттік Конгрестің қысымына көніп, қымбат әрі тиімсіз аймақтан құтылуға құлшынып, Аппалач тауларының батысындағы жерлерін федералды үкіметке өткізді. Бірақ Конгресс бұл жерлерді бірден қабылдамады, осылайша қазіргі Теннесси аумағында билік босқылығы туды. 1784 жылдың тамызында Севьер Джонсборо қаласында өткен конгресс төрағасы болды, мақсаты – жаңа штат құру. Солтүстік Каролина мен Франклин аймақ тұрғындарының сенімін жеңіп алу үшін бәсекелескен кезде, Севьер қазіргі солтүстік Алабамадағы чероки жерлерін бақылау үшін Джорджиямен құпия келісімдер жасады. Ол бірнеше мың акр жерге талап қойған. Испаниямен одақ құру мүмкіндігін де қарастырды, оның губернаторы Эстебан Родригес Миро Севьерге ықпал етуге тырысты, бірақ америкалық соңында бұл ойдан бас тартты. 1785 жылдың маусым айында Севьер Дамплинг Крик шартын жасасты, онда чероки тайпасы Француз Брод өзенінен оңтүсқаққа қарай, Кіші Өзен – Кіші Теннесси өзендері аралығындағы жерлерге құқығын жоққа шығарды. Келесі жылы ол Кояти шартын жасады, ол шекараны Кіші Теннесси өзеніне дейін кеңейтті. Франклин штаты үш жаңа округ құрды (қазіргі Кок, Севьер және Блоунт округтері). 1788 жылдың жазында Блоунт округінде бірнеше Кирк отбасының қоныс аударушылары, басқұмар чероки жауынгерлерінің қолынан қаза тапты, еуропалық американдықтар бұл оқиғаны "Тоғыз Майл Крик қырғыны" деп атады. Жауап ретінде Севьер Кіші Теннесси аңғарындағы бірнеше чероки қалаларын басып алып, қиратты. Бірнеше чероки басшылары бейбітшілік талқылауы үшін бітімгершілік ту астында Севьермен кездесті. Бірақ өлтірілген отбасының мүшесі Джон Кирк делегацияға шабуыл жасап, Ескі Тассель және Чилхоуидің Ескі Абрахамы сияқты бірнеше басшыларды өлтірді. Чероки тайпасы ашуланып, еуропалық американдықтарға қарсы күреске Dragging Canoe-ға жаңа қолдау көрсетті. Сол жылы ол Теннесси университетінің алға құрылған Блуант колледжінің алғашқы қамқорлар кеңесіне тағайындалды.

Теннесси штатының губернаторы

1796 жылы Оңтүстік-Батыс аймағы Теннесси штаты ретінде Одаққа қабылданды. Севьер Вашингтондағы аумақтық кеңесте қызмет еткендіктен штаттың конституциялық конвенциясына қатыса алмады, бірақ ол жаңа штаттың тұңғыш губернаторы болып сайланды. Севьер индейлердің жерін иеленуді басты назарға алды. Ол Конгресс пен Соғыс министрін (сол кезде американдық үндістермен қарым-қатынас үшін жауапты) осы мақсатта жаңа шарттар жасасуға, индейлердің жер талаптарын жоюға және еуропалық американдықтардың қоныстануын ынталандыруға үздіксіз шақырды. Севьер масондық ұйымның мүшесі болды және губернатор қызметін атқарып жүргенде Шығыс Теннессидегі алғашқы масондық ложасын құруға көмектесті. Ноксвиллдегі Теннесси ложасы №2 1800 жылдың 30 қарашасында Солтүстік Каролинаның Ұлы ложасынан жарғы алды, ал Джон Севьер оның алғашқы құрметті шебері болды. Теннесси ложасы Теннесси штатындағы екінші масондық ложа болды, ал біріншісі – 1796 жылы Нэшвиллде құрылған Сент-Таммани ложасы №1. Севьер губернаторлық үшінші (екі жылдық) мерзімінен кейін, мерзімдік шектеулер оны төртінші рет үміткер болудан алды. Арчибальд Роан оның орнына сайланды. Севьер де, Джексон да милицияның генерал-майоры лауазымына кандидаттықтарын қойды: дауыс беру тең түсті, ал Роан Джексонды таңдады. 1815 жылы Севьер Алабама аймағында Джексонның Крик тайпасынан (Мускоги) Форт-Джексон шарты арқылы жақында сатып алған жерлерді тексеру кезінде қайтыс болды. Ол Форт-Дикатурға жақын Талапуса өзенінің жағасында жерленді. Кейінгі авторлар, мысалы Теодор Рузвельт («Батыстың жеңісі») және Сэмюэл Коул Уильямс («Франклиннің жоғалған штатының тарихы») осы кезеңнің оқиғаларын баяндауда көбірек объективтілік танытты. Бірақ аймақтар географиялық орналасуы, жер сипаттамалары және қоныстану үлгілері бойынша да ерекшеленді. Шығыс Теннессиде көбінесе аз ғана құлдарға ие болған шаруалар басым болды. Орталық Теннессиде көптеген плантаторлар мен құл иелері болды, олар темекі және қымыз сияқты тауарлық дақылдарды африкалық американдық құлдардың еңбегімен өсірді. Батыс Теннессиде, Миссисипи өзенінің жазық далаларында, көптеген құлдарды ұстаған ірі мақта шаруашылықтары мен плантаторлар басым болды. Шығыс Теннесси сайлаушылары 1830 жылдары вигтер партиясын қолдауды бастады, ал көпшілігі Азамат соғысы кезінде Одақ жақтастары болды. Соғыстан кейін көпшілігі ақ халықтан тұратын Шығыс Теннесси 20 ғасырдың басына дейін Оңтүстіктің ақ республикалық аймақтарының бірі болып қала берді.

Ескерткіштер мен мемориалдар

1770 жылдары Севье Джонсбороның оңтүстігінде Ноличуки өзенінің жағасында «Маунт Плезант» атты плантация құрды. Осы орын оған «Nolichucky Jack» деген лақап атын сыйлады. «Марбл-Спрингс» Севиермен байланысты мемлекеттік тарихи ескерткіш ретінде бекітілді және Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Көптеген мемлекеттік және қоғамдық мекемелер Севье құрметіне аталған. Олардың ішінде Теннесси штатының Севье округі және оның орталығы – Севьевилл қаласы; Оңтүстік Ноксвиллдегі Губернатор Джон Севье тас жолы; Кингспорттағы Джон Севье атындағы орта мектеп; және Мэривиллдегі Джон Севье атындағы бастауыш мектеп бар. Оның есімімен аталған басқа да нысандарға Роджерсвилл маңындағы Теннесси аңғарының басқаруындағы көмірмен жұмыс істейтін электр стансасы, Кнокс округінің шығысындағы Норфолк Саузерн теміржол компаниясының вагондарды жинау алаңы және Кларксвиллдегі Остин Пей мемлекеттік университетінің жатақханасы жатады. Американ революциясының қыздарының Ноксвиллдегі Бонни Кейт бөлімі Севье әйелі Кэтрин Шерриллдің құрметіне аталған. Кейіннен Оңтүстік Ноксвиллдегі Бонни Кейт бастауыш мектебі де оның есімімен аталыпты. Джонсон Ситидегі Американ революциясының қыздарының Джон Севиер Сара Хокинс бөлімі де Севье мен оның бірінші әйелінің құрметіне аталған. 1931 жылы Леопольд және Белл Кинни Шолц жасаған Севье мүсіні АҚШ Капитолийінің Ұлттық мүсін залында ашылды. Басқа ескерткіштердің ішінде Теннесси штатының Капитолийінің бірінші қабатындағы бюст, Кноксвиллдегі «Марбл-Спрингс» және Джорджия штатының Рим қаласындағы «Мертл Хилл» зиратындағы Американ революциясының қыздары орнатқан ескерткіштер бар. Севье әкесі Валентин Севиерге («көшпен ата», Джонның да Валентин атындағы бауырынан ерекшеленеді) арналған ескерткіш Элизабеттаның «Сикамор Шоалс» мемлекеттік тарихи саябағында орналастырылған. Теннесси штатының мемлекеттік кеңселер үшін арнайы салынған алғашқы кеңсе ғимараты – Джон Севье атындағы мемлекеттік кеңсе ғимараты. Алты қабатты ғимарат 1940 жылы Нэшвилл қаласының орталығындағы Штаттық Капитолий ғимаратының жанында ашылды.

Отбасы

Олд-Кнокс округінің сотының алаңында Джон Севьердің қазіргі қабірінде белгі орнатылған. Бұл белгіде оның туған күні 1744 жылдың 23 қыркүйегі деп көрсетілген, бұл көптеген дереккөздерде айтылған 1745 жылы туғандығы туралы мәлімдемеге қайшы келеді. Севьердің Наварраның қасиетті Франциск Ксавьер патшалық отбасынан тарағандығын растайтын ешқандай дәлел жоқ. "Севьер" есімі "Ксавьер" есімінің ағылшын тіліне бейімделген түрі.

Севьердің ұрпақтары басқа көшіп келушілермен бірге оңтүстікке және батысқа бет бұрды. Оның шөбере інісі Амброз Хандли Севьер Арканзас штатынан АҚШ Сенатына сайланған алғашқы сенаторлардың бірі болды. Арканзас штатындағы Севьер округі оның құрметіне аталған. Арканзас штатының саясатына ықпал еткен Конвей отбасы Севьерлердің туыстары болды. Генри Конвей Джон Севьердің досы болды және Франклин штатының қазынашысы қызметін атқарды. Севьердің ұлдары Джеймс пен Джон Конвейдің қыздары Нэнси мен Элизабетке тиесінше үйленді. Генри Конвей Амброз Севьердің және Арканзастың алғашқы губернаторы Джеймс Севьер Конвейдің әкесі болды. 19 ғасырдың ортасында Севьер ұрпақтарының тағы бір тармағы штаттың солтүстік-шығысындағы Луизиана штатының Мэдисон округіне қоныстанды. 1858-1925 жылдары дүниеге келген және плантатор отбасында өскен Джордж Вашингтон Севьер аға Мэдисон округінің полиция қазылар алқасының мүшесі болып сайланды. Ол 1891 жылдан 1916 жылға дейін округтің салық сарапшысы болып жұмыс істеді. Оның басқа мүшелері 1974 жылға дейін округ орталығы Таллуланың жергілікті органдарында, округ және штат заң шығарушы органында қызмет етті. Банкир Уильям Путнам "Бак" Севьер кіші 44 жыл бойы сайланған лауазымдарда болды, соның ішінде 1946 жылдан 1974 жылға дейін Таллула қаласының мэрі болып қызмет етті.