Кіріспе
Child's Play – Том Холландтың 1988 жылы түсірген американдық қорқыныш фильмі.
Child's Play – Том Холланд режиссерлік еткен, сценарийін Дон Манчини мен Джон Лафиямен бірге жазған, ал әңгімесі Манчиниге тиесілі 1988 жылғы американдық табиғаттан тыс қорқыныш фильмі. Фильмде Кэтрин Хикс пен Крис Сарандон басты рөлдерде ойнаса, Чакки рөлін Брэд Дуриф сомдады. Сюжеті жесір ананың ұлына қуыршақ сыйлап, ол қуыршақтың серийлі кісі өлтірушінің жанымен иеленгенін білмейтінін көрсетеді. Child's Play 1988 жылдың 9 қарашасында АҚШ-та MGM/UA Communications Co. компаниясы арқылы шығарылды. 9 миллион долларлық өндіріс бюджетіне қарсы 44 миллион доллардан астам табыс тапты. Фильм 1980-ші жылдарда культтық мәртебеге ие болды, сонымен қатар кассадағы табысы жеті жалғастырушы фильм, тауарлар, комикстер, қайта өңдеу және телесериалды қамтитын медиа франшизасын құрды. Бастапқы Child's Play фильмін Metro Goldwyn Mayer таратты, бірақ серияның құқықтары 1990 жылы Universal Pictures компаниясына сатылды. MGM түпнұсқа фильмнің құқықтарын сақтап қалды және 2019 жылы қайта өңдеуді таратты.
Сюжет
1988 жылы Чикаго қаласында детектив Майк Норрис қашқан сериялық кісі өлтіруші Чарльз Ли Рейді Чикаго көшелерімен және ойыншық дүкеніне дейін қуалайды, Рейді оның әріптесі Эдди Капуто тастап кеткен соң. Норрис атып өлтірген Рей, вуду дұғасын оқып, жанын жақын жердегі Good Guy брендінің сөйлейтін қуыршағына көшіруге тырысады. Дүкенге найзағай шағылып, жарылыс болады, ал Норрис Рейдің мүрдесін қуыршақтың жанынан табады. Жесір Карен Барклейдің алты жасар ұлы Энди, туған күніне Good Guy қуыршағын тілейді, бірақ оны алуға шамасы жетпейді. Кейін ол көшедегі сатушыдан жеңілдетілген бағамен Good Guy қуыршағын сатып алады, Энди қуыршаққа қатты қуанады. Қуыршақ өзін «Чакки» деп таныстырады. Сол түні Кареннің жақын досы Мэгги, Эндиді қарауға келгенде, Чакки шабуыл жасайды, нәтижесінде Мэгги терезеден құлап, қаза табады. Норрис Эндиді күдікті деп санайды, бірақ ол Чакки екенін және Чакки оған өзінің нағыз атының «Чарльз Ли Рей» екенін айтқанын мәлімдейді. Келесі күні Энди мектепке бармайды, метромен Чикагоның мардымсыз ауданына барады. Чакки Капуто жасырынып отырған үйге тығылып кіріп, оны тастап кеткені үшін кек ретінде газ жарылысын ұйымдастырып, өлтіреді. Энди тағы да күдікті болып саналады және психиатриялық ауруханаға жатқызылады. Үйге келген Карен қуыршақтың батареясыз өздігінен қозғалып, сөйлейтінін байқайды. Чакки күшпен оянады және қашып кеткені алдында оған шабуыл жасайды. Карен Норриске жүгінеді, бірақ ол оған сенбейді. Ол сатушыдан қосымша ақпарат алуға тырысады, бірақ оған шабуыл жасалады; Норрис оны құтқарып, сатушыны Норис Рейді өлтірген ойыншық дүкенінен қуыршақты ұрлағанын мойындауға мәжбүр етеді. Норрис әлі де күмәнмен қарайды, тіпті Карен оны Капутодан кейін келесі мақсатқа айналатыны туралы ескертуге тырысады. Көп ұзамай Чакки Норриске шабуыл жасайды. Ол қуыршақты атып өлтіреді, бірақ жарасы түсініксіз қанға айналып, ауырсыну сезімі тудырады. Чакки бұрынғы вуду ұстазы Джонға жауап іздеп қашады; Джон оған жаны қуыршақта неғұрлым ұзақ болса, қуыршақ соғұрлым «адам» сипатына ие болады деп хабарлайды. Ол көмектесуден бас тартады, содан кейін Чакки оны вуду қуыршағымен азаптап, қуыршақтың денесінен шығу үшін өзінің нағыз атын бірінші рет ашқан адамға, яғни Эндиге жанын көшіруі керек екенін білуге мәжбүр етеді. Чакки Эндиге бет алады, ал Карен мен Норрис өліп бара жатқан Джонды табады. Джон өлер алдында оларға Чаккиді өлтіру үшін оның жүрегін тесіп алу керектігін айтады. Чакки психиатриялық ауруханаға келіп, Эндидің дәрігерін электрошок терапия құрылғысымен өлтіреді. Энди үйге қашады, онда Чакки оны есінен айырады. Ол оған ие болуға дайындалғанда, Карен мен Норрис келіп жетеді. Чакки Норриске пышақтап жара береді, бірақ Карен мен Энди оны өртеп жібереді. Қатты күйген Чакки тағы да шабуыл жасайды, бірақ Карен оны атып, аяқ-қолдарын және басын жояды. Норристің серіктесі Джек келіп, Чаккидің денесі оны құшақтап, шаңыраққа дейін үштігіне сенуден бас тартады. Норрис Чаккидің денесін жүрегіне атып, оны ақыры өлтіреді. Топ Норристі ауруханаға апаруға кетеді, ал травматикалық Энди Чаккидің қалдықтарына қарап қалады.
Даму
Mental Floss журналына берген сұхбатында сценарийші Дон Манчини бұл идеяны алғаш рет 1985 жылы UCLA-да әдебиет мамандығын оқып жүргенде ойлап тапқан. 1986 жылы Колумбия университетінде кино өнері саласын оқып жүргенде сценарийдің бірінші нұсқасын жазды. Манчини 1980-ші жылдардың тұтынушылық мәдениетінен және маркетингтің балаларға тигізетін әсерінен шабыттанды, бұл шабытты әкесі – жарнама саласындағы маман және 1983 жылғы Cabbage Patch қуыршақтарына байланысты туындаған жағдайлар арқылы алды. Манчинидің әкесімен арадағы қиын қарым-қатынасы және гомосексуалды адам ретіндегі шеттеулігі оны басты кейіпкерді жалғыз анасы бар, әкесі жоқ бала етіп бейнелеуге итермеледі. Оған сондай-ақ Cabbage Patch Kids, Trilogy of Terror, Magic, Poltergeist, A Nightmare on Elm Street фильмінен Фредди Крюгер кейіпкері және The Twilight Zone эпизоды "Living Doll" әсер етті. Режиссер Том Холланд My Buddy қуыршақтарының Чакки дизайнына әсер еткенін растады, тіпті сценарийшілер Hasbro компаниясынан сот процесінен сақтану үшін қуыршақтың атын Buddy-ден Chucky-ге өзгертуге мәжбүр болды. Чарльз Бэнд сценарийді Full Moon Features студиясында түсіруге қызығушылық танытты және кейіннен Дон Манчинидің "Cellar Dweller" (1988) фильмін және Puppet Master франшизасын өндірді. Дегенмен, ол Манчинидің сценарийіне құқықтарды сатып алмады, себебі оны студиясы үшін өндіру тым қымбат болар еді. Бастапқыда басқа студиялар мүдде танытпады. Бірақ, "Chucky" сериясының барлық жеті фильмін өндірген Дэвид Киршнер оны қаржыландыруға келісті. Киршнер "The Dollhouse Murders" кітабын оқығаннан кейін және "An American Tail" (1985) фильмін өндіргеннен кейін балалар ойын-сауығынан басқа салаға қадам басып, кісі өлтіретін қуыршақ туралы фильм жасағысы келді. Бастапқы жоспар бойынша, қуыршақтың ішіне жалған қан толтырылып, онымен күшті ойнағанда қан ағуы керек еді, ал Энди ұйықтап жатқанда, қуыршақ оның қанымен араласқаннан кейін тіріле бастауы тиіс еді. Қуыршақ Эндидің ата-анасының ажырасуынан және анасының үнемі үйден кетуінен туындаған ішкі ашуын бейнелеуі керек еді және оның жауларын нысанаға алатын еді. Фильмнің үшінші бөлімінде қуыршақ Энди мен оның анасын өлтіруге тырысуы керек еді, себебі Энди оянғанда оның ұйықтауына кедерес келтірмеу үшін. Кейін Уолтердің жазғандары Дуриф фильмге оралғанда жойылды. Уолтерден өзгеше, Франклиннің ойнаған рөлінің бір бөлігі фильмде сақталды, ол Good Guy кейіпкерінің киімдерін киген тележүргізуші ретінде көрінеді, бұл эпизод оның орнына басқа актер келгеннен кейін түсірілді.
Түсірілім
Негізгі түсірілім 1988 жылдың 7 қаңтарында басталды және 1988 жылдың 5 наурызында $9,13 миллиондық бюджетпен аяқталды. Чаккиді тоғыз түрлі қуыршақшыдан құралған команда басқарды, оларға Брок Винклэс жетекшілік етті. Ол Чаккидің аузын радиоарқылы басқарды, аузының қозғалысын тіркеуге арналған құрылғыны киді. Ал қалғандары қуыршақтың басын, бетін және аяқ-қолын басқарумен айналысты. "Чаккидің қарғысы" фильміне келген кезде, енді Alterian, Inc. компаниясының жетекші қуыршақшысы Тони Гарднер орындаған Чаккидің аузы радиобақылау пульті арқылы басқарылды, бұл үшін қосымша құрылғы қажет болмады, ал қуыршақты тірілту үшін бұрынғыдан азырақ адам қажет болды.
Визуалды эффекттер
Фильм Чаккиді бейнелеу үшін әртүрлі әдістер қолданылды, оның ішінде радиомен басқарылатын аниматроникалар, оларды тоғызға дейін қуыршақ шеберлері басқарды, бойы шағын сомдаушылар және бала актерлер. Киршнер бастапқыда Крис Уоласты «Gremlins» (1984) фильміндегі жұмысынан кейін фильмдегі қуыршақтарды жасауға шақырған, бірақ ол «The Fly II» (1989) фильмін түсіру үшін жұмыстан бас тартты. Рик Бейкер Уоластың орнына келуден бас тартқаннан кейін, Киршнер фильмдегі қуыршақтарды жасауды Кевин Ягерге тапсырды.
Музыка
Музыка Джозеф Ренцеттидің авторлығында болды, ол электрондық және оркестрлік элементтерді біріктірген. UA және Голландия фильмге толыққанды оркестрлік музыка қолдануды жоспарлағанмен, Ренцетти электрондық саундтрек жасауды қалаған. Ренцетти және оның әріптесі Крейг Харрис көбінесе музыканы синтезаторда жазды, содан кейін оркестр ойнауы үшін MIDI деректерін музыкалық ноталарға түрлендірді. Саундтректің бір бөлігі 1989 жылы винил тақташа түрінде жарық көрді, ал кейін Waxwork Records компаниясы түпнұсқалық таспалардан алынған толық саундтректің тағы бір винил басылымын шығарды. Музыкалық супервайзер Дэвид Чаклердің сөзіне сүйенсек, Ренцетти бұл саундтректі үш апта ішінде жазған.
Шығару
Кирк Керкориан студияны сатып алған кезде MGM/UA-ның Киршнермен жасаған келісімін тоқтатты, бірақ оңтүстік Калифорниядағы оң сынақ көрсетілімдерінен кейін «Child's Play» фильмін шығаруға келісті. MGM/UA фильмді Хэллоуин кезінде шығармау туралы даулы шешім қабылдады, себебі «Halloween 4: Майкл Майерстің оралуы» сияқты басқа қорқынышты фильмдермен бәсекелесуден қашыңқы болды. Оның орнына, фильмнің шығу күнін Ардагерлер күніне жақын жылжытты. Фильм АҚШ прокатында 33 244 684 доллар, ал шетелде 10 952 000 доллар жинады, нәтижесінде жалпы әлемдік кассасы 44 196 684 долларды құрады. «Rain Man» фильмінен кейін 1988 жылы «United Artists» студиясының екінші ең табысты фильмі болды. Фильм өзінің түпнұсқа 1.85:1 кең экрандық форматында ұсынылған (АҚШ-та 20 жылдан кейін алғаш рет), 16x9 мониторларға бейімделген, сонымен қатар ағылшын тілінде 5.1 дыбыстық жолы және ағылшын, француз және испан тілдерінде 2.0 стерео дыбыстық жолдары бар. Арнайы мүмкіндіктерге Алекс Винсент, Кэтрин Хикс, Кевин Ягер, продюсер Дэвид Киршнер және сценарист Дон Манчинимен жазылған екі аудио түсіндірме, «Таңдалған сахналар бойынша Чаккинің түсіндірмесі», «Зұлымдық кішкентай қаптарда келеді» атты материалдар, 1988 жылғы «Чаккиді таныстыру: Баланың ойыншығы» және «Чакки: Қорқынышты құру» атты материалдар, трейлер және фотогалерея кіреді. Фильм Blu-ray дискісінде 2009 жылдың 15 қыркүйегінде жарық көрді. DVD-де режиссер Том Холландтың ешқандай үлесі жоқ, ол одан үлес қосуды сұрамағандықтан деп мәлімдеді. Осыған жауап ретінде Icons of Fright веб-сайты Холландқа хабарласып, оның веб-сайтында тегін жүктеуге болатын түсіндірме жазуға келісе ме деп сұрады. Ол келісті, және оны осы жерден жүктеуге болады. 2013 жылдың 8 қазанында фильм DVD және Blu-ray форматтарында тиісті жиынтықта қайта шығарылды, онда «Child's Play» фильмдерінің барлығы алтысы бар. 2016 жылдың 18 қазанында Scream Factory және MGM фильмді жаңа Collector's Edition Blu-ray нұсқасында қайта шығарды. 2017 жылдың 3 қазанында Universal Home Entertainment фильмді DVD және Blu-ray форматтарында қайтадан шығарды. 2022 жылдың 16 тамызында Scream Factory фильмді алғаш рет Ultra HD Blu-ray форматта шығарды, онда алғашқы үш «Child's Play» фильмі үшін түпнұсқа камералық негативтерден жаңадан қалпына келтірілген сканерлеулер, сондай-ақ жаңа және бұрынғы материалдар бар Blu-ray дискілері, сонымен қатар 2016 жылғы Collector's Edition Blu-ray-ден бұрын шығарылған фильмнің қайта өңделген нұсқасы бар.
Қабылдау
Сыншылар, бұрын осы жанрға немқұрайлы қараған, фильмді ерекше злодейі, мазасыз қуыршақтар жұмысы, тұрақты баяндалуы және өлім көріністері үшін жоғары бағалады. Rotten Tomatoes сайты 53 сыншының 74%-ы фильмге оң пікір бергенін, ал орташа бағасы 6.5/10 екенін хабарлады. Сайттың сыншыларының консенсусы: "Child's Play комедия мен қорқыныш арасындағы тондық тепе-тәуелділікті кейде бұзып алады, бірақ оның шынайы түрде қорқынышты монстры және Том Холландтың шебер режиссурасы осы фильмін назар аударуға лайық етеді". Metacritic сайтында, сыншылар пікірлерін нормаланған түрде бағалайтын платформада, фильм 18 сыншының негізінде 100 балдық шкала бойынша 58 балдық орташа көрсеткішті алды, бұл "аралас немесе орташа пікірлерді" көрсетеді. CinemaScore сауалнамасы бойынша көрермендер фильмге A+ - F шкаласында орташа "B" бағасын берді. Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 3-ін беріп, оны "қуандыратын, сергекті қорқынышты фильм" деп атады. The New York Times газетінің журналисі Карин Джеймс оны "ақылды, ойыншыл триллер" деп мақтады, сондай-ақ: "Сюжет қаншалықты болжамды болса да, бізді сақтандыратын – ақылдылық пен жылдам монтаж" деді. Variety журналы фильмді "сәл ғана қате жіберген" деп сипаттап, Том Холландтың "таң қалдыратын техникалық шеберлігін" және актерлердің "осы ерекше оқиғалар кезінде беттеріндегі эмоцияларын сақтап" тұрғанын жоғары бағалады, бірақ "жаңалықтың артында қызықты сюжет жоқ" деген қорытынды жасады. Los Angeles Times газетінің авторы Кевин Томас: "Қорқынышты, бірақ қараңғы қызық, "Қорқынышты түн" фильмінің режиссерінің табиғаттан тыс триллері, оқ күшімен жылдам және стильмен толы" деп жазды. Chicago Tribune газетінің жазушысы Дейв Кехр фильмге 4 жұлдыздың 1-ін берді және "егер ол соншалықты ақымақтық болмаса, бұл қорқынышты болар еді" деп жазды. The Washington Post газетінің Ричард Харрингтон Голландтың "оқиғаны асықтырмай, алға жылдыра білгенін" айтты. "Алайда, "Child's Play" соңында сәл нашарлайды, себебі финал соңғы 10 жылдағы барлық қорқынышты фильмдердің қайталануы сияқты көрінеді, сонымен қатар ол 6 жасар баланың шынайы түрде қорқытылуын қамтиды". The Monthly Film Bulletin журналының Филипп Стрик сюжетті "абсурдты табиғаттан тыс сөздермен" ойлап тапқан деп тапты, бірақ Голландтың экшн сахналарын жақсы орындағанын атап өтті. Автор және киносыншы Леонард Мальтин фильмге төрт жұлдыздың үшін берді, оны "[қорқынышты және ақылды триллер]" деп сипаттап, сонымен қатар фильмнің арнайы эффекттерін жоғары бағалады.
Даулар
Алғашқы көрсетілім кезінде MGM-нің басты кіреберісінде үлкен наразылық толқыны жиналды, наразылар фильмге тыйым салуды талап етті, себебі олар балалар арасында зорлық-зомбылықты қоздырады деп сақтады. Екі телеарнаның жергілікті тілшілері оқиға орнынан тікелей эфирде хабар таратты. Продюсер Дэвид Киршнер телеарнадан демонстрацияны тамашалап, алаңдады. МГМ-де Киршнердің кеңсесінде жұмыс істейтін Джеффри Хилтон, он минут ішінде жағдайды реттеуге өзінің қабілетін білдірді. Киршнер кеңсесінен қауіпсіздікпен бақылап тұрғанда, Хилтон наразылық топтарының жетекшісімен сөйлесіп, қол алысты. Топ дереу тарап кетті, бұл жайт жаңалықтарды таратушыларды көңілсіздікке түсірді. Хилтон Киршнерге жағдайды құтқару үшін қандай амал қолданғанын – қауіп-қорқытудың ме, әлде дипломатияның ма – айтпады. Том Холланд 2023 жылы еске алды: "Мен Ұлыбританиядан мектеп оқушыларынан хаттардың жәшіктерін алдым. Мені балаларды ойыншықтарынан, әсіресе қуыршақтардан қорқытуым үшін, және мен қаншалықты қорқынышты болғаным үшін киноға қарсы айқай-шу болды". Тағы бір дау 1989 жылдың наурыз айында туды, фильм алғаш рет VHS форматында шығарылатын кезде, оны насихаттау үшін 30 секундтық телеарна жарнамасы жасалды. Рекламада Чакки "тіріліп, кісі өлтіруді бастайды, кадрдан тыс құрбанды қуалайды, агрессивті әрекеттер жасайды және қауіпті түрде сөйлейді". ABC және CBS телеарналары жарнаманы эфирден алып тастады, өйткені көрермендер (әсіресе ата-аналар) оның тым қорқынышты екеніне шағымдана бастады, сондықтан ол тек түнгі эфирде көрсетілді. Herb Fischer, сол кездегі MGM/UA-ның ішкі сату және маркетинг жөніндегі аға вице-президентінің мәлімдемесіне сәйкес, жарнама NBC және MTM телеарналарында да көрсетіле берді. Хилтонның дипломатиялық қабілетіне қарамастан, фильмдер сериясы балаларды зорлық-зомбылыққа итермелеу туралы айыптаулармен мазаланды. "Child's Play 3" 1992 жылдың желтоқсанында және 1993 жылдың ақпанында Ұлыбританияда болған екі құқық бұзушылықтың "шабыт көзі" ретінде аталды: Сюзанна Каппердің және Джеймс Булгердің қазасы. Сюзанна Каппердің ісінде 16 жастағы қызға топ жетекшісінің "Мен Чаккимін, ойнағың келе ме?" деген фразасын қайталап айтқан жазбаны тыңдауға мәжбүр етілді. Голланд екі құқық бұзушылыққа жауап ретінде фильмді қорғап, қорқынышты фильмдерді көретін адамдарға олардың мазмұны тек "бастапқыда психикалық тұрақсыздықтары болғанда" ғана әсер ете алатынын мәлімдеді.
text="I got boxes of letters from schoolchildren in Great Britain. There was an outcry against the movie where I was criticized for making children afraid of their playthings, especially the dolls, and how horrible I was." Another controversy took place in March 1989, when the film was due to be released on VHS for the first time and a 30 second television advertisement was made to promote it. In the commercial, Chucky "comes to life and begins killing, pursuing an off screen victim, commiting aggressive acts and speaking in a threatening manner". ABC and CBS pulled the commercial from prime time because viewers (specially parents) began complaining about it being too frightening, thus it only aired at late hours. The ad also continued airing on NBC and MTM, according to Herb Fischer, the then senior vice president of domestic sales and marketing for MGM/UA. Hilton's diplomacy notwithstanding, the film series was plagued with accusations of inciting violence in children. Child's Play 3 was cited as the "inspiration" for two murders, which took place in the United Kingdom in December 1992 and February 1993 respectively: the murder of Suzanne Capper and the murder of James Bulger. In the Suzanne Capper case, the 16 year old was forced to listen to recordings of the gangleader repeating the catchphrase "I'm Chucky, wanna play?" Holland, in response to both murders, defended the film, stating that viewers of horror movies could only be influenced by their content if they were "unbalanced to begin with."
Жалғасы
Фильмнен кейін бірнеше жалғасы шықты, оның ішінде «Баланың ойыны 2» (1990), «Баланың ойыны 3» (1991), «Чаккидің әйелі» (1998), «Чаккидің тұқымы» (2004), «Чаккидің қарғысы» (2013), «Чакки культі» (2017) және «Чакки» (2021) атты телесериал.
Қайта іске қосу
Metro Goldwyn Mayer компаниясы 2018 жылдың шілдесінен бастап франшизаны жаңартпақ екенін хабарлады. Режиссерлік қызметін Ларс Клевберг атқарды, сценарийін Тайлер Бертон Смит жазды. Фильмді Сет Грэхем-Смит, Дэвид Катценберг және Аарон Шмидт бірлесіп өндірді. Адаптацияда қазіргі заманғы жоғары технологиялық "Жақсы жігіттер" қуыршағымен танысқан балалар тобы көрсетілген. Фильмде Габриэль Бейтман Энди Барклей рөлінде, Обри Плаза оның анасы Карен рөлінде ойнады, ал Марк Хамилл Чаккиге дауыс берді. Фильм 2019 жылдың 21 маусымында кең экрандарға шықты.