Кіріспе

Тарихи нәсілдік жіктеу ережелері Америкадағы "нәсіл" туралы кеңірек көзқарас. "Бір тамшы" ережесі – 20-шы ғасырдағы АҚШ-та басым болған нәсілдік жіктеудің заңдық принципі. Ол, егер адамның бір ғана қара текті ата-бабасы болса ("қара қанның" бір тамшысы), онда ол қара (тарихи тұрғыдан негр немесе түсті) деп есептелетінін бекітеді. Бұл – гиподесценттің мысалы, яғни әртүрлі әлеуметтік-экономикалық немесе этникалық топтар арасындағы аралас одақтан туған балалар, ата-тегінің пропорциясына қарамастан, әрдайым төмен мәртебелі топқа жатқызылатын құбылыс. Бұл концепция 20-шы ғасырдың басында АҚШ-тың кейбір штаттарының заңдарында бекітілді. Ол, Оңтүстіктегі нәсілдік қарым-қатынастардың ұзақ тарихынан кейін қалыптасқан "көрінбейтін қаралық" принципімен байланысты болды, оған құлдықтың расалық касталық жүйе ретінде қатаңдатылуы және кейіннен сегрегация кірді. Бұл ереже 1967 жылы Жоғарғы соттың Loving v. Virginia ісінде заңсыз деп танылғанға дейін, нәсілдер аралық некелерге тыйым салу және жалпы алғанда құқықтар мен тең мүмкіндіктерден айыру, сондай-ақ ақ үстемдікті сақтау үшін қолданылды.

Соғыс алдындағы жағдайлар

Америка Азаматтық соғысына дейін аралас нәсілдің еркін адамдары (түсті еркін адамдар) егер олардың сегізден бір немесе төрттен бірінен аз африкалық ата-бабалары болса, заңды түрде ақ деп саналды (тек Вирджинияда). Көптеген аралас нәсілдер тек сыртқы келбетке, қауымдастықтарға және қоғамдық міндеттерді орындауға негізделген көпшілік мәдениетке сіңіп кетті. Егер адамның нәсілдік мәртебесіне қатысты сұрақтар туындаса, олардың ата-бабалары туралы емес, осы және қоғамда қабылдануы маңызды факторлар болды. ХХ ғасырдың аяғындағы ДНК-талдау және тарихи дәлелдемелердің басымдылығына сүйенсек, АҚШ президенті Томас Джефферсон өзінің құлы Салли Хемингспен алты аралас нәсілдің әкесі болды деп санайды, ол өзі үштен төрт бөлігі ақ және оның әйелі Марта Уэйлс Джефферсонның аталық жартысы болды. Олардың төртеуі ересек жасқа дейін өмір сүрді. Алайда, көптеген жер беру келісімдері, әсіресе 19-ғасырда үндістерді алып тастау кезінде, еуропалық және жергілікті ата-бабалардың "қатысқан қан" ұрпақтарына келісім-шартта берілген жер учаскелерін немесе біржолғы ақшалай қаражаттан үлесті алу үшін, талаптарға сай болу үшін қажетті тайпалық ата-бабалардың дәрежесі туралы ережелерді қамтыды. Бұл жүйеде бір тамшылық ереже қолданылмаса да, жеке талапкерлердің ата-бабаларын анықтау оңай болған жоқ, ал бұл процесс көбінесе алаяқтықпен толы болды. Омаха сияқты аталық тайпалар арасында, тарихи тұрғыдан алғанда, Омаха анасы мен ақ атадан туған бала Омаха тайпасына тек баланың ер азамат ресми түрде қабылдауымен ғана ресми түрде қатыса алады. Қазіргі тәжірибеде, азаматтық пен туыстыққа қатысты тайпалық заңдар ұлттар арасында айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. 1904-1919 жылдар аралығында африкалық ата-бабалары бар тайпа мүшелері Луизиана штатының Читимача тайпасынан шығарылды, содан бері олардың ұрпақтары тайпа мүшелігінен бас тартылды.

ХХ ғасыр және қазіргі заман

20-ғасырдағы Америкада бір тамшы ережесін негізінен ақ американдықтар Сахарадан төменгі Африканың қара нәсіліне қолданды, кейбір ақтар белгілі бір деңгейде ашық немесе жасырын ақ билікті сақтауға тырысқан кезде. 1940 жылы ақын Лэнгстон Хьюз өзінің мемуарларында былай деп жазды: "Көніге қарай, мен қара емеспін. Біздің отбасымызда қанның әр түрлі түрлері бар. Бірақ, АҚШ-та "негро" сөзі қан тамырларында негро қаны бар кез келген адамды білдіреді. Африкада бұл сөз тазарақ. Бұл барлық негролар, яғни қаралар дегенді білдіреді. Мен қоңырмын. Бұл ереже түрлі тектес аралас нәсілдердегі көптеген адамдарды тек африкалық американдықтар ретінде қарастырды, ал олардың әртүрлі ата-бабалары ұмытылды және жойылды, бұл қазіргі уақытта ата-бабаларының тегін дәл анықтауды қиындатты. Еуропалықтар мен американдықтар құлдыққа түсіріп, сауда жасағандардың көптеген ұрпақтары өздерінің түпнұсқа американдық ата-бабалары бар деп санайды. Генри Луис Гейтс-дің 2006 жылы PBS-те Африкалық америкалықтардың генетикалық құрамы туралы деректі фильм, Африкалық америкалықтардың өмірі, Африкалық америкалық қауымдастықтардағы түпкүллі американдық мұра туралы осы оқиғаларға назар аударды. ДНҚ-ның нәтижесі бойынша, сұхбаттасқан атақтылардың екеуін қоспағанда, барлығы африкалықтан кейін негізінен еуропалық ата-бабалары бар екені анықталды. Алайда, көптеген сыншылар, әсіресе азшылықтар үшін, ата-бабалар үшін ДНК-тестілеудің шектеулілігін атап көрсетеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде полковник Карл Бендецен "жапон қанының бір тамшысы" бар кез келген адам лагерьлерге мәжбүрлі түрде тұтқындалуға жауапты екенін мәлімдеді. Қазіргі уақытта АҚШ-та бір тамшылық ереже қолданылатын заң жоқ. Алайда, социологиялық тұрғыдан алғанда, бұл ұғым соңғы жылдары қара қауымдастық ішінде аз қабылданады, көбірек адамдар өздерін бирасиалдық деп атайды, зерттеулер ақ нәсілді балаларды ақ нәсілге жатпайтын ата-бабалармен байланыстыратынын анықтады.

Заңнама мен практика

Америка Азаматтық соғысына дейін де, одан кейін де аралас шыққан көптеген адамдар "ақ болып көрінген" және негізінен ақ нәсілді адамдар заңды түрде ақ көпшілікке қосылды. Әр мемлекеттің заңдары әртүрлі стандарттарды белгіледі. Мысалы, 1822 жылы Вирджинияда заң бойынша, мулато (яғни көп нәсілді) ретінде анықталу үшін адамның кем дегенде төрттен бір бөлігі (бір ата-анасының ата-бабасына тең) африкалық ата-бабасы болуы керек. Олардың ұрпақтары 19-20 ғасырларда көпшілік мәдениетке сіңірілді. 19-ғасырдың аяғында Реконструкция кезінде оңтүстік штаттар заң арқылы нәсілдік сегрегацияны орнатуға және қара нәсілділердің бостандықтарын шектеуге, атап айтқанда оларды саясаттан және дауыс беруден шеттету туралы заңдарды қабылдауға кірісті. 1890 жылдан 1908 жылға дейін бұрынғы Конфедерация мемлекеттерінің барлығы осындай заңдарды қабылдады, ал көпшілігі 1960-шы жылдары азаматтық құқықтар туралы федералды заңдар қабылданғанға дейін сайлау құқығынан айыруды сақтады. 1895 жылы Оңтүстік Каролинада конституциялық конвенцияда қара нәсілділерді сайлау құқығынан айыратын анти-расалық заң және өзгерістер ұсынылды. Делегаттар осы заңдарға енгізілетін бір тамшылық ереже туралы ұсынысты талқылады. Джордж Д. Тилман қарсылық білдіріп былай деді: Егер заң қазіргідей жасалса, Айкен, Барнвелл, Коллетон және Орангебургтегі сыйлы отбасылар олармен қазіргі кезде байланысқан және сәйкестендірілген адамдар арасында аралас некеге тұру құқығынан айырылады. Менің білетінім бойынша, кем дегенде жүз отбасы зардап шеккен болар. Олар Конфедерация армиясына жақсы сарбаздарды жіберді, енді жер иелері және салық төлеушілер. Сол адамдар жақсы қызмет атқарды, оларды осылай масқаралау әділетсіз әрі қорлық болар еді. Бұл жерде бірде-бір ақ нәсілді адам жоқ екені ғылыми факт. Әр мүшеде белгілі бір түсті қан қоспасы бар. Ақ қанды таза адам оған дайындық пен мақсат беру үшін қара қанды белгілі бір инфузия қажет етті және алды. Бұл қатыгез әділетсіздік және шексіз сот дауларының, жанжалдың, қорқыныштың, қақтығыстың және қантөгістің көзі болып табылады, ал негром қанның алыс, мүмкін ескірген ізін бұзуға немесе некеге тыйым салуға кірісу. А немесе Б-нің қанында негр қаны бар екендігі туралы әке, әже немесе бабасының куәлік бергені туралы мәлімдемелерге есіктер ашық болады. Жарым адам болса, анасының ар-намысына, әкесінің қан тазалығына, адалдығына жасалған шабуылға қарсы тұру үшін әлемнің жартысын динамитпен жарылтуға дайын. 1865 жылы Флорида штаты араласқан нәсілдерді заңсыз деп таныған және "түсті адам" ретінде заңдық түрде анықталуы керек қара нәсілдің санын анықтаған акт қабылдады. Заңда "негроктардың қандарының сегізден бір бөлігі немесе одан да көп бөлігі бар әрбір адам қара нәсілді деп саналады" делінген. (Бұл бір үлкен ата-бабаның баламасы болды.) Сонымен қатар, заңға сәйкес, неке адалдығын бұзуға, сондай-ақ ақ әйелдердің қара нәсілді еркектермен аралас некеге түсуіне тыйым салынды. Алайда, бұл заң ақ адамдар мен түстер арасындағы некелерді жалғастыруға рұқсат берді, олар заң қабылданғанға дейін құрылған. Бір тамшылық ереже тек 20 ғасырдың басында ғана заңға айналды. Бұл Азамат соғысынан, азаттықтан және қайта құру кезеңінен бірнеше онжылдықтар өткен соң болды. Бұл оқиға оңтүстікте ақ нәсілділердің үстемдігін қалпына келтіру және Джим Кроудың нәсілдік сегрегация заңдарын қабылдаудан кейін болды. 20 ғасырда бұл евгениканың және нәсілдік тазалық идеясының өрлеуімен байланысты болды. 1870-ші жылдардың соңынан бастап ақ демократиялық партиялар бұрынғы Конфедерация мемлекеттерінде саяси билікті қайтарып алды және көпшілік қара нәсілділерді сайлау құқығынан айыру үшін 1890 жылдан 1910 жылға дейін қоғамдық нысандарды бақылайтын нәсілдік сегрегация заңдарын және заңдар мен конституцияларды қабылдады. Көптеген кедей ақ адамдар да осы жылдары сайлаушылардың тіркеу ережелерін өзгерту арқылы сайлау құқығынан айырылды, олар сауаттылық сынақтары, ұзақ уақыт тұру талаптары және сайлау салығы сияқты оларға қарсы жұмыс істеді. Мұндай мемлекеттік заңдарға қарсы шыққан алғашқы даулар Жоғарғы Соттың көптеген адамдарды құқығынан айыратын мемлекеттік конституцияларды қолдаған шешімдерімен жоққа шығарылды. Ақ демократиялық басымдықты заң шығарушы органдар қоғамдық орындарда және тұрғын үйлерде нәсілдік сегрегацияны енгізген Джим Кроу заңдарын қабылдады және басқа да шектеуші дауыс беру заңнамасын қабылдады. Плесси Фергюсонға қарсы іс-шара�...

Плеккерлік тор

1940 жылдары Вирджинияның Уолтер Плеккері мен Луизиананың Наоми Дрейкі үлкен ықпал етті. Статистиканың тіркеушісі ретінде Плеккер еуропалық африкалық ата-бабалардың аралас нәсілдік отбасыларын қара деп белгілеуге батыл болды. 1924 жылы Плеккер: "Ақ пен қара сияқты екі түрлі нәсіл, мораль, ақыл-ой күші және мәдени жарамдылық жағынан жоғарыға зиян келтірмей тығыз байланыста өмір сүре алмайды" деп жазды. 1930 және 1940 жылдары Плеккер өзінің өкілеттігімен жұмыс істейтін кеңселерге маңызды деректерді өзгертуді және Вирджинияның 1924 жылғы нәсілдік адалдық туралы заңына сәйкес екілік жүйе құрғаннан кейін кейбір отбасыларды қара (немесе түсті) ретінде қайта жіктеуді (оларға хабарламай) бұйырды. Ол сондай-ақ бұрын өзін үнділік деп танытқан адамдарды қара деп жіктеді. АҚШ Жоғарғы Соты Вирджинияның расааралық некеге тыйым салған заңын Loving v. Virginia (1967) деген іс бойынша жойғанда, ол сонымен қатар Плеккердің Вирджиниялық расалық адалдық туралы заңын және бір тамшы ережесін конституцияға қайшы деп жариялады. АҚШ-тағы көптеген адамдар, әртүрлі этникалық топтар арасында, бір тамшы идеясына байланысты өздерінің түсініктері бар. Олар әлі де африкалық ата-бабалары бар көп нәсілді адамдарды қара немесе кем дегенде ақ емес деп санайды (егер адамның басқа азшылық ата-бабалары болса), егер адам ақ деп анық анықтамаса. Екінші жағынан, Қара билік қозғалысы және қара қауымның кейбір басшылары өздерінің саяси негіздерін кеңейту үшін және сол адамдардың өзін қалай танытуына қарамастан, кез-келген көрінетін африкалық ата-бабалары бар адамдарды қара деп мәлімдеді.

Американың басқа елдерi

Колониялық құл қоғамдарының ішінде АҚШ бір тамшы ережесін әзірлеуде ерекше болды; ол оңтүстік құл мәдениетінен (басқа қоғамдармен бөлінеді) және американдық Азамат соғысының салдарынан, құлдарды босатудан және қайта құрудан туындады. 19 ғасырдың аяғында оңтүстік ақ адамдар саяси билікті қайтарып алды және ақтардың үстемдігін қалпына келтірді, Джим Кроу заңдарын қабылдады және заңмен нәсілдік сегрегацияны орнатты. 20-ғасырда Қара билік қозғалысы кезінде қара нәсілге негізделген топтар саяси билікті орнату үшін кез келген африкалық тектес адамдарды қара деп теріске шығарды. Испанияның Америкадағы отарлау кезінде көптеген сарбаздар мен барлаушылар жергілікті әйелдерді әйелдікке алды. Испанияда туған әйелдер әрқашан азшылықта болды. Колонисттер қара нәсілділердің, америкалықтардың және ақ нәсілділердің аралас нәсілдерінен шыққан нәсілдерді сыртқы келбеті мен белгілі ата-бабаларымен байланысты әртүрлі есімдермен анықтаған күрделі жіктеу және касталық жүйе жасады. Растық тап тек тегі мен терісінің түсіне ғана байланысты емес, сонымен қатар адамның қаржылық жағдайына немесе тапына байланысты көтерілуі немесе төмендеуі мүмкін. Осыған ұқсас нәсілдік мәдениет шогы Бразилия, Колумбия, Панама және Латын Америкасының басқа да елдерінен АҚШ-қа келген жүз мыңдаған қара түсті иммигранттарға да тиді. Өздерінің отандастары қара деп санамаса да, олар АҚШ-тағы қоғамда қара деп саналады. "Вашингтон пост" газетінің хабарлауынша, олардың АҚШ-тың қара түске деген анықтамасын қабылдамауы көптеген адамдарды жан-жақтан шабуылға ұшырағандай сезіндірді. Кейде ақ және қара американдықтар оларды ашық немесе қара түсті тері түстері үшін кемсітуі мүмкін; Африка американдықтары афро-латин иммигранттары өздерінің қаралығын мойындамайды деп сенуі мүмкін. Сонымен қатар, иммигранттар ашық түсті латындықтар испан тіліндегі теледидар мен БАҚ-та басымдықты иеленіп отыр деп санайды. Латын Америкасының көпшілігі африкалық немесе америкалық үндістердің ата-бабаларына ие. Бұл иммигранттардың көбісі жаңа тіл мен мәдениетті қабылдауды ақтан қараға айналудың қосымша ауыртпалығысыз жеткілікті деп санайды. Бостонда жұмыс істеген қара түсті панамалық Иветт Модестин жағдайдың ауыр екенін айтты: "Менің өзімді түсіндіруім керек емес күн жоқ. "</blockquote>" деген сөзді келтіріңіз.

Бразилия

Көптеген басқа елдерде адамдар өздерін анықтауда да, басқаларға қатысты қарауда да нәсілге азырақ қатаңдықпен қарауға бейім. Америка Құрама Штаттарында Африка тегінен шыққан адам қара нәсілді деп есептелінгендей, Бразилияда еуропалық тегінен шыққан адам ақ нәсілді деп есептелуі мүмкін, тіпті оның тегі аралас болса да. 2002 жылдың желтоқсан айында "Вашингтон Пост" газеті "бір тамшы ережесі" және Латын Америкасындағы тәжірибелердегі айырмашылықтар туралы мақала жариялады. Журналистің пікірінше, Сидни Пуатье сияқты күңгірт шоколад түсті терісі бар адам, егер шашы түзу болса және ол кәсіби қызметпен айналысса, ақ деп есептелуі мүмкін. Бразилиялықтар "Бостон Публик" телешоуының ақ түсті актрисалары Рашида Джонс пен Лена Хорн АҚШ-та қара нәсілді деп танылатынын ескерсек, бұл қызық емес. Вашингтондағы Бразилиялық-Америкалық мәдениет институтының атқарушы директоры, бразилиялық Хосе Нейнштейннің айтуынша, АҚШ-та "Егер сіз толық ақ болмасаңыз, онда сіз қарасыз". Ал Бразилияда "Егер сіз толық қара болмасаңыз, онда сіз ақсыз". Нейнштейн Бразилияда Пуатьеге ұқсас терісі бар бір адаммен сөйлескенін еске алады: "Біз этникалық мәселелерді талқылап жатыр едік, мен одан: "Қара адам ретінде сіз бұл туралы не ойлайсыз?" - деп сұрадым. Ол маған бұрылып: "Мен қара емеспін", - деді. Мен толық қысылып қалдым. Басқа сұрақ қоя алмадым".

Айтуға арналған сөздер

Чарльз В. Чеснут, аралас нәсілді және Солтүстікте өскен, Азамат соғысынан кейін Оңтүстік қоғамында аралас нәсілді адамдардың мәселелері туралы әңгімелер мен романдар жазды. "Бір тамшы ережесі" және оның салдары көптеген мәдениеттерде кең таралған туындылардың тақырыбы болды. Америкалық мюзикл "Show Boat" (1927) 1887 жылы Миссисипи өзеніндегі кемеде басталады, бұл Реконструкция дәуірінен және Оңтүстікте нәсілдік сегрегация мен Джим Кроу заңдарының енгізілуінен кейін болды. Стив, аралас нәсілді әйелге үйленген ақ нәсілді ер адам, Оңтүстік шерифінен қуылды. Шериф Стивті тұтқындап, жартылай қара нәсілді әйелге үйленгені үшін нәсілдерді араластыруда айыптауға ниеттенді. Стив әйелінің саусағына шаншып, оның қанын жұтып алады. Шериф келгенде, Стив одан "қанда бір тамшы "негр" қаны бар адамды ақ деп есептер ме" деп сұрайды. Шериф: "Осы жерде бір тамшы "негр" қаны болса, сен "негр" саналасың" деп жауап береді. Стив шерифке "менде бір тамшыдан да артық "негр" қаны бар" дейді. Басқалар Стивтің шындықты айтып отырғанына көз жеткізгеннен кейін, шериф Стивті тұтқындамай кетіп қалады.