Кіріспе

Пептидтік гормондар мен нейропептидтер отбасы

Меланоциттерді ынталандыратын гормондар, жиынтығында MSH деп белгілі, сондай-ақ меланотропиндер немесе интермединдер деп те аталады, бұл пептидтік гормондар мен нейропептидтер отбасы, α меланоциттерді ынталандыратын гормоннан (α MSH), β меланоциттерді ынталандыратын гормоннан (β MSH) және γ меланоциттерді ынталандыратын гормоннан (γ MSH) тұрады. Олар гипофиздің алдыңғы бөлігінің парс интермедиясындағы жасушалармен өндіріледі. α MSH-тың синтетикалық аналогтары, мысалы, афамеланотид (меланотан I; Сценесс), меланотан II және бремеланотид (PT 141) әзірленді және зерттелді.

Биосинтез

МГК-ның әртүрлі түрлері проопиомеланокортин ақуызының әртүрлі кесілуінен пайда болады, ол сонымен қатар адренокортикотроптық гормон сияқты басқа да маңызды нейропептидтерді өндіреді. Терідегі меланоциттер ультракүлгін сәулелерге жауап ретінде МГК-ны жасап, бөліп шығарады, бұл меланин синтезін күшейтеді. Гипоталамустың доға тәрізді ядросындағы кейбір нейрондар лептинге жауап ретінде α-МГК-ны жасап, бөліп шығарады; α-МГК гипофиздің алдыңғы бөлігінде де жасалып, бөліп шығарылады. Гипоталамуста әрекет ететін α-МГК аштықты басады.

Екі жүзділерде

Кейбір жануарларда (мысалы, тырнақ аяқты бақа Xenopus laevis) жануар қараңғы ортада болғанда МСГ өндірісі күшейеді. Бұл бақаның терісіндегі пигмент жасушаларында пигменттің таралуына себеп болады, оның нәтижесінде тері қараңғы болып, жыртқыштарға көрінбейді. Пигмент жасушалары меланофорлар деп аталады, сондықтан қосмекенділерде бұл гормон көбінесе меланофорды стимуляциялайтын гормон деп аталады.

Адамда

MSH деңгейінің артуы адамдарда да терінің қараюына себеп болады. Адамдарда MSH жүктілік кезінде артады. Бұл, эстрогендердің деңгейінің жоғарылауымен бірге, жүкті әйелдерде пигментацияның күшеюіне алып келеді. Артық адренокортикотроптық гормон (АКТГ) салдарынан Кушинг ауруы да гиперпигментацияға, мысалы, қолқап астындағы қара тері акантозына әкелуі мүмкін. Бастапқы Аддисон ауруымен ауыратын көптеген адамдардың терісі қараяды (гиперпигментация), тіпті күнге ұшырамайтын жерлерде де; ерекше белгілері – қолдардың тері бүктелері, сосачок және жақ ішкі қабығы (бакальды шырышты қабық), жаңа жаралар гиперпигментацияланады, ал ескілері қарармейді. Бұл MSH және ACTH-ның бірдей пропиомеланокортин (POMC) прекурсорлық молекуласын бөлісуіне байланысты. MSH деңгейінің өзгешелігі тері түсінің айырмашылығының басты себебі емес. Дегенмен, қызыл шашты және нашар күйетін көптеген адамдарда гормон рецепторларында өзгерістер болады, олардың нәтижесінде қандағы MSH-қа жауап беру қабілеті төмендейді.

Синтетикалық МСХ

Адамдарға қолдану үшін α-МСГ-ның синтетикалық аналогтары жасалған. Олардың екеуі – Clinuvel Pharmaceuticals компаниясының сынақтарынан өтіп жатқан афамеланотид (меланотан I) және Palatin Technologies компаниясының бремеланотиді. Басқаларына модимеланотид және сетмеланотид жатады. Афамеланотид (саудалық атауы Scenesse) Еуропада эритропоэтикалық протопорфирияны емдеуге бекітілген, сондай-ақ полиморфты жарық бөртпесін, актиникалық кератозды және жалпақ жасушалы карциноманы (тері қатерлі ісігінің бір түрі) емдеуде фотоқорғаныш әдісі ретінде зерттеліп жатыр. Меланотан II деп аталатын тағы бір аналог көптеген еркектерде либидо мен эрекцияны күшейтеді, ал көптеген әйелдерде жыныстық қызығушылықты және оған сәйкес жыныстық мүшелердің белсенділігін арттырады. Меланотан II зерттеулерінен туындаған бремеланотид (бұрынғы PT 141) қазіргі уақытта оның афродизиак әсерлері үшін дамытылуда. Бұл әсерлер гипоталамустағы MC3 және MC4 рецепторларын экспрессиялайтын нейрондарға әсер ету арқылы орын алады.