Кіріспе

Асқазан, ұйқы без және бауыр секрециясына қатысатын гормон. Секретин – бүкіл организмдегі судың гомеостазын реттейтін және асқазан, ұйқы без және бауырдағы секрецияларды реттеу арқылы он екі елі ішектің ортасын әсер ететін гормон. Бұл ішек бездерінде орналасқан он екі елі ішектің S жасушаларында түзілетін пептид гормоны. Адамда секретин пептиді SCT генімен кодталады. Секретин асқазанның париетті жасушаларынан асқазан қышқылының бөлінуін тежеп және ұйқы безінің өзекше жасушаларынан бикарбонат өндірісін ынталандыру арқылы он екі елі ішектің pH деңгейін реттеуге көмектеседі. Сонымен қатар, ол өт жолындағы холангиоциттердің бикарбонат пен судың бөлінуін ынталандырады, pH деңгейін бақылау арқылы өт қышқылдарынан қорғайды және өт жолындағы ағындылықты жақсартады. Осымен қатар, секретиннің әрекетімен бірге он екі елі ішектің бір мезгілде бөліп шығаратын тағы бір маңызды гормон – холецистокинин (CCK) өт қабығының жиырылуын ынталандырып, онда сақталған өт шырышын бөліп шығарады. Просекретин – секретиннің прекурсоры, ол ас қорыту процесінде кездеседі. Секретин осы қолданылмайтын түрінде сақталады және асқазан қышқылымен белсендіріледі. Бұл тікелей емес түрде он екі елі ішектің pH деңгейін бейтараптандырып, жұқа ішекке аталған қышқылдың зиян келтірмеуін қамтамасыз етеді. 2007 жылы секретин гипоталамусқа, гипофизге және бүйрекке әсер ету арқылы осморегуляцияға қатысатыны анықталды.

Тарих

1902 жылы Уильям Бейлис пен Эрнест Старлинг жүйке жүйесінің ас қорыту процесін қалай басқаратынын зерттеді. Тамақ (химус) пилоралық сфинктер арқылы он екі елі ішекке өтуіне жауап ретінде ұйқы безі ас қорыту сөлінісін бөліп шығаратыны белгілі болған. Олар бұл процестің, шын мәнінде, жүйке жүйесімен басқарылмайтынын анықтады (тәжірибелік жануарлардың ұйқы безіне барлық жүйкелерді кесу арқылы). Олар ішек қабықшасынан бөлінетін заттың қан арқылы тасымалданғаннан кейін ұйқы безін стимуляциялайтынын анықтады. Олар осы ішек секрециясын секретин деп атады. Мұндай "химиялық хабаршы" затты қазір гормон дейміз, бұл терминді Старлинг 1905 жылы ұсынған. Секретиннің алғашқы ашылған гормон екені жиі қате айтылады. Алайда, британдық зерттеушілер Джордж Оливер мен Эдвард Альберт Шефер 1894 жылы қысқаша хабарламалар, ал 1895 жылы толық жарияланым түрінде бүйрек үсті безінен алынған экстракттың қан қысымын және жүрек соғуын арттыратыны туралы өздерінің зерттеулерін жариялаған, осылайша адреналин алғаш ашылған гормон болып табылады.

Құрылымы

Секретин бастапқыда просекретин деп аталатын 120 аминқышқылынан тұратын прекурсор ақуыз ретінде синтезделеді. Бұл прекурсорда N-терминалды сигнал пептиді, аралық аймақ, секретиннің өзі (28–54 қалдықтары) және 72 аминқышқылынан тұратын C-терминалды пептид бар. Секретинде сондай-ақ амидтелген карбоксил-терминалды аминқышқылы – валин де бар. Секретиндегі аминқышқылдарының тізбегі: H–His Ser Asp Gly Thr Phe Thr Ser Glu Leu Ser Arg Leu Arg Asp Ser Ala Arg Leu Gln Arg Leu Leu Gln Gly Leu Val–NH2. Секретин түрлеріне байланысты 2 мен 4,5 аралығындағы төмен pH деңгейіне жауап ретінде қан айналымына және/немесе ішек қуысына бөлінеді; бұл қышқылдық асқазаннан пилоралық сфинктер арқылы он екі елі ішекке келіп түсетін химдегі тұз қышқылынан туындайды. Сонымен қатар, секретиннің бөлінуі жоғары ұсақ ішектің шырышты қабығындағы белокты қорыту өнімдерімен күшейтіледі. H2-антагонисттері секретин бөлінуін тежейді, олар асқазан қышқылының секрециясын азайтады. Осының салдарынан, егер он екі елі ішектің pH деңгейі 4,5-тен жоғарыласа, секретин бөліне алмайды.

pH-ны реттеу

Секретин негізінен он екі елі ішектегі pH деңгейін бейтараптандырады, бұл қуырық асты безінен шығатын ас қорыту ферменттерінің (мысалы, қуырық асты безінің амилазасы және липазасы) ең жақсы жұмыс істеуіне жағдай жасайды. Циклдық АМФ жасуша ішіндегі сигналдарды беруде екінші хабаршы ретінде әрекет етеді және ағзаға ішекке құйылатын бикарбонатқа толы сұйықтықты бөліп шығаруға себеп болады. Бикарбонат – бұл қышқылды бейтараптандыратын негіз, осылайша шағын ішектегі басқа ас қорыту ферменттерінің жұмысына қолайлы pH деңгейін қамтамасыз етеді. Секретин сонымен қатар он екі елі Брунер бездерінен су және бикарбонат секрециясын күшейтеді, бұл қышқыл химустың кіретін протондарын буферлеуге көмектеседі, сондай-ақ асқазанның теменді жасушалары арқылы қышқыл секрециясын азайтады. Бұл кем дегенде үш механизм арқылы жүзеге асырылады: 1) соматостатиннің бөлінуін стимуляциялау арқылы, 2) пилоралық антрамда гастриннің бөлінуін тежеу арқылы және 3) париетальды жасушалардағы қышқыл секреция механизмін тікелей төмендету арқылы.

Осморегуляция

Секретин ұйқы безі каналшаларындағы, бауыр холангиоциттеріндегі және эпидидим эпителий жасушаларында су мен электролиттер тасымалын бақылайды. Бүйректегі судың қайта сіңуін вазопрессинге тәуелсіз реттеуде маңызды рөл атқаратыны анықталды. Мұндай секретин бөлінісіндегі бұзылыстар, сәйкес емес антидиуреттік гормонның жоғары секрециясы (SIADH) D типі синдромының себептерін түсіндіруі мүмкін деп саналады.

Қолданылуы

Секретин панкреатикалық функцияны диагностикалау үшін қолданылады; секретин инъекцияланады, содан кейін панкреатикалық секрецияны магниттік-резонанстық томография арқылы бейнелеуге болады – бұл инвазивті емес процедура, немесе нәтижесінде пайда болған секрециялар эндоскоп немесе ауыз арқылы енгізілген зондтар арқылы он екі елі ішегінен жиналады. Осы диагностикалық мақсаттар үшін 2004 жылдан бері рекомбинантты адам секретині қолжетімді. 2012 жылдан 2015 жылға дейін осы препараттың қолданылуында қиындықтар туды.

Зерттеу

1990 жылдары секретинге аутизмді емдеудің мүмкін болатын жолы ретінде үлкен қызығушылық туды, бұл ішек-ми байланысының болжамды болуына байланысты болды; нәтижесінде, Ұлттық денсаулық институты (NIH) секретиннің тиімді еместігін көрсеткен бірнеше клиникалық сынақтар жүргізді, соның салдарынан бұл кең таралған қызығушылық тоқтап қалды. Жоғары байланысқа ие және жақсартылған секретин рецепторларының антагонисті (Y10,c[E16,K20],I17,Cha22,R25)sec(6 27) жасалып, дамытылды, бұл секретиннің белсенді емес конформациясының құрылымдық сипаттамасын жүргізуге мүмкіндік берді.