Кіріспе

Американың сыртқы саясатындағы ұстаным. Кларк меморандумы, немесе Кларк хаттамасы, 1928 жылдың 17 желтоқсанында Кальвин Кулиджтің мемлекеттік хатшысының орынбасары Дж. Рубен Кларк жазған. Бұл меморандум Латын Америкасы елдеріне әскери күш қолдану арқылы АҚШ-тың араласуына қатысты мәселелерді қарастырды. Меморандум 1930 жылы Герберт Гувер әкімшілігі ресми түрде жариялағанға дейін құпия сақталды. Кларк меморандумы Рузвельт коруллариясының Монро доктринасына негізделгендігі туралы пікірді жоққа шығарды. Дегенмен, бұл Рузвельт коруллариясын толыққанды жоққа шығару емес, АҚШ-тың кез келген араласуы Монро доктринасымен бекітілмеген, ал Американың мемлекет ретіндегі құқығы екенін мәлімдеу болды. Бұл, Монро доктринасының тек Еуропа елдеріне қатысты жағдайларда ғана қолданылатынын атап көрсету арқылы, Рузвельт коруллариясын Монро доктринасынан ажыратты. Кларк меморандумының басты мәні – Монро доктринасының АҚШ пен Латын Америкасы елдері арасындағы емес, АҚШ пен Еуропа елдері арасындағы мүдделер қақтығысына негізделгенін көрсету болды. Тарихшы Джин Сешнс меморандумда Монро доктринасы Латын Америкасына араласу құқығынан айырылмағаны айтылғанын мәлімдейді (жиі айтылатындай). Бұл меморандумның АҚШ-тың Латын Америкасы саясатының дамуына тигізген әсері шамалы болды.

Шарттар мен егжей-тегжейлі мәліметтер

1920-ші жылдардың соңында бірқатар американдық сыртқы саясат шешендері АҚШ-тың Латын Америкасы елдерімен қарым-қатынастарында жұмсақ әнді қолдауға көшті, бұл елдер ондаған жылдар бойы АҚШ-тың араласуынан наразылық білдірген болатын. Мемлекеттік хатшы, кейіннен Мексикадағы елші Ж. Рубен Кларк (1871–1961 жж.) осы келісімшіл көзқарасты ұстанып, Күлидж әкімшілігінің соңында 236 беттік Меморандумды аяқтады. Кларк мынадай аргументтер келтірді: әрбір ұлт, АҚШ-ты қоса алғанда, "өзін сақтау" құқығына ие. Өзін-өзі сақтау принципі Монро доктринасының негізінде жатыр. Латын Америкасы елдерінің қорғаны үшін қашан араласу керектігін АҚШ өзі шешеді. Монро доктринасы АҚШ пен Америкадағы басқа елдер арасындағы қарым-қатынасқа қатысты емес, тек Еуропаның осы елдерге араласуы АҚШ қауіпсіздігіне төндірген қауіп болған жағдайда ғана. Доктрина АҚШ және Латын Америкасы бір жағынан, Еуропа екінші жағынан қарым-қатынас орнатуға қатысты, АҚШ пен Латын Америкасының қарама-қарсы тұруына емес. Доктринаның басты мақсаты Латын Америкасы елдерін Еуропалық державалардың араласуынан қорғау болды, оларды құрбан ету немесе қысымға салу емес. Рузвельт қосымшасы Монро доктринасының бір бөлігі емес. АҚШ-тың Монро доктринасын қолдануы Латын Америкасы мемлекеттеріне пайдалы болды. Көбінесе Рузвельт қосымшасын толығымен жоққа шығару ретінде қарастырылса да, Кларк оның Монро доктринасынан бөлек екенін және АҚШ-тың Латын Америкасына қажет болған жағдайдағы араласуы Монро доктринасымен емес, АҚШ-тың егеменді мемлекет ретіндегі құқықтарымен бекітілгенін жеткізді. Кларк көзқарастары 1930 жылдың наурызында Гувер әкімшілігі кезінде, мемлекеттік хатшы Генри Л. Стимсон американдық дипломатияны Латын Америкасымен «жақсы көршілік саясатының» басталуына бағытталған кезде ғана жарияланды. Меморандумда «ұлттық қауіпсіздік» термині алғаш рет қолданылды.