Жей-Гардоки келісімі: АҚШ мен Испания арасындағы құдайға сыйынған келісім және оның күшін жою себептері

Кіріспе

1786 жылы АҚШ пен Испания арасындағы Джей–Гардоки келісімі (кейде Испаниямен жасалған Еркіндік келісімі деп те аталады) ратификацияланбады. Бұл келісім Миссисипи өзенінде 25 жылға Испанияның кеме қатынасы бойынша толық құқығын кепілдендіретін еді. Сонымен қатар, ол американдық кемелерге Испанияның Еуропа және Батыс Үндістан порттарын ашты. Дегенмен, Вирджиния штатының басшылары Джеймс Мэдисон мен Джеймс Монро келісімге қарсы шығып, Континенталдық Конгресс арқылы оның қабылдануын тоқтатуға қол жеткізді. Шешімдердің көп бөлігін жеке штаттарға жүктеген әлсіз орталық үкіметтің салдарынан американдық сыртқы саясат үйлесімсіз болды. Еуропалық державалар жаңа мемлекетті әлсіз деп қарап, оны басып-жаншуға тырысты. Американдық ұлтшылдар бұл мәселені түсінді және 1789 жылы жаңа конституцияны қабылдаудың себептерінің бірі ретінде шетелдік державалармен қарым-қатынастағы әлсіздікті көрсетті. Испанияның жаңа мемлекетті әлсіз ұстау үшін көптеген жоспарлары болды, оның ішінде Миссисипи өзенін жауып тастау және оңтүстік шекарасындағы үнді тайпаларымен одақ құру. Екінші жағынан, испан саудагерлері бұрын Британ отарлауы кезінде мүмкін болмаған жаңа мемлекетпен сауда жасауға мүдделі болды. Сондықтан Мадрид АҚШ-ты Испанияның Жаңа дүниедегі колонияларында консулдықтар ашуға ынталандырды. Американдық саудагерлер мен Шығыс қалалары да 1775 жылға дейін тыйым салынған испан колонияларымен сауда жасауға ниеттенді. Сауданың жаңа бағыты – американдық саудагерлердің Ұлыбританиядан тауар әкеліп, оларды испан колонияларына қайта сатуы болды. 1784 жылы Испания Нью-Орлеан портын американдық сауда үшін жапқанда, Конгресс Джон Джейді Миссисипи өзенін американдықтар үшін ашу шарттарын келісу үшін Мадридке жіберді. Бірақ Гардоки 1785 жылдың маусымында Нью-Йоркке келді, соон соң испан-американ келісімдері басталды. Бір жылдық дипломатиялық келіссөздердің нәтижесінде елшілер Миссисипи мәселесін ескермей, Солтүстік-Шығысқа (Джей–Гардоки келісімі) пайда әкелетін коммерциялық артықшылықтарды қамтитын келісімге қол қойды. Конгресс келісімді қабылдамады және мәселе тағы он жыл бойы шешілмей қалды. Конгресс сондай-ақ батыста британдықтар мен испандықтар әлі де басып алған жерлерге талап етуде болды, бірақ олардың жерді бақылауына күшпен қарсы тұра алмады.

The Jay–Gardoqui Treaty (also known as the Liberty Treaty with Spain) of 1786 between the United States and Spain was not ratified. It would have guaranteed Spanish exclusive right to navigate the Mississippi River for 25 years. It also opened Spain's European and West Indian ports to American shipping. However, the Treaty was opposed by Virginia leaders James Madison and James Monroe who secured its rejection by the Continental Congress. With a weak central government that delegated most decisions to individual states, American foreign policy was disjointed. European powers looked at the new nation as a weakling, and tried to run roughshod over it. American nationalists realized the problem, and used the weakness in dealing with foreign powers as one of the reasons for installing a new constitution in 1789. Spain had numerous schemes to keep the new nation weak, including closing the Mississippi River to its traffic, and forming alliances with Indian tribes along its southern border. On the other hand, Spanish merchants welcomed trade with the new nation, which had been impossible when it was a British colony. Madrid therefore encouraged the United States to set up consulates in Spain's New World colonies. American merchants and Eastern cities likewise wanted to open trade with the Spanish colonies which had been forbidden before 1775. A new line of commerce involved American merchants importing goods from Britain, and then reselling them to the Spanish colonies. When Spain closed the port of New Orleans to American commerce in 1784, Congress sent John Jay to Madrid to achieve terms to open the Mississippi to Americans. Gardoqui, however, arrived in New York in June 1785 and Spanish American treaty negotiations began soon after. A year's worth of diplomacy resulted in the ambassadors signing an agreement that ignored the problem of the Mississippi in exchange for commercial advantages benefiting the Northeast (the Jay–Gardoqui Treaty). Congress rejected the treaty, and the issue smoldered for ten more years. Congress also claimed lands in the west still occupied by the British and Spaniards, but could not forcefully challenge those nations for control of the land.